Adhyāya 197

वैशंपायन उवाच । तथैव राजा कौन्तेयो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । धृष्टद्युम्नमुखान्वीरांश्चोदयामास भारत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tathaiva rājā kaunteyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ । dhr̥ṣṭadyumnamukhān vīrāṁś codayām āsa bhārata ॥

चेदिकाशिकरूषाणां नेतारं दृढविक्रमम् । सेनापतिममित्रघ्नं धृष्टकेतुमथादिशत् ॥

cedikāśikarūṣāṇāṁ netāraṁ dr̥ḍhavikramam । senāpatim amitraghnaṁ dhr̥ṣṭaketum athādiśat ॥

विराटं द्रुपदं चैव युयुधानं शिखण्डिनम् । पाञ्चाल्यौ च महेष्वासौ युधामन्यूत्तमौजसौ ॥

virāṭaṁ drupadaṁ caiva yuyudhānaṁ śikhaṇḍinam । pāñcālyau ca maheṣvāsau yudhāmanyūttamaujasau ॥

ते शूराश्चित्रवर्माणस्तप्तकुण्डलधारिणः । आज्यावसिक्ता ज्वलिता धिष्ण्येष्विव हुताशनाः । अशोभन्त महेष्वासा ग्रहाः प्रज्वलिता इव ॥

te śūrāś citravarmāṇas taptakuṇḍaladhāriṇaḥ । ājyāvasiktā jvalitā dhiṣṇyeṣv iva hutāśanāḥ । aśobhanta maheṣvāsā grahāḥ prajvalitā iva ॥

सोऽथ सैन्यं यथायोगं पूजयित्वा नरर्षभः । दिदेश तान्यनीकानि प्रयाणाय महीपतिः ॥

so ’tha sainyaṁ yathāyogaṁ pūjayitvā nararṣabhaḥ । dideśa tāny anīkāni prayāṇāya mahīpatiḥ ॥

अभिमन्युं बृहन्तं च द्रौपदेयांश्च सर्वशः । धृष्टद्युम्नमुखानेतान्प्राहिणोत्पाण्डुनन्दनः ॥

abhimanyuṁ br̥hantaṁ ca draupadeyāṁś ca sarvaśaḥ । dhr̥ṣṭadyumnamukhān etān prāhiṇot pāṇḍunandanaḥ ॥

भीमं च युयुधानं च पाण्डवं च धनंजयम् । द्वितीयं प्रेषयामास बलस्कन्धं युधिष्ठिरः ॥

bhīmaṁ ca yuyudhānaṁ ca pāṇḍavaṁ ca dhanaṁjayam । dvitīyaṁ preṣayām āsa balaskandhaṁ yudhiṣṭhiraḥ ॥

भाण्डं समारोपयतां चरतां संप्रधावताम् । हृष्टानां तत्र योधानां शब्दो दिवमिवास्पृशत् ॥

bhāṇḍaṁ samāropayatāṁ caratāṁ saṁpradhāvatām । hr̥ṣṭānāṁ tatra yodhānāṁ śabdo divam ivāspr̥śat ॥

स्वयमेव ततः पश्चाद्विराटद्रुपदान्वितः । तथान्यैः पृथिवीपालैः सह प्रायान्महीपतिः ॥

svayam eva tataḥ paścād virāṭadrupadānvitaḥ । tathānyaiḥ pr̥thivīpālaiḥ saha prāyān mahīpatiḥ ॥

भीमधन्वायनी सेना धृष्टद्युम्नपुरस्कृता । गङ्गेव पूर्णा स्तिमिता स्यन्दमाना व्यदृश्यत ॥

bhīmadhanvāyanī senā dhr̥ṣṭadyumnapuraskr̥tā । gaṅgeva pūrṇā stimitā syandamānā vyadr̥śyata ॥

ततः पुनरनीकानि व्ययोजयत बुद्धिमान् । मोहयन्धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां बुद्धिनिस्रवम् ॥

tataḥ punar anīkāni vyayojayata buddhimān । mohayan dhr̥tarāṣṭrasya putrāṇāṁ buddhinisravam ॥

द्रौपदेयान्महेष्वासानभिमन्युं च पाण्डवः । नकुलं सहदेवं च सर्वांश्चैव प्रभद्रकान् ॥

draupadeyān maheṣvāsān abhimanyuṁ ca pāṇḍavaḥ । nakulaṁ sahadevaṁ ca sarvāṁś caiva prabhadrakān ॥

दश चाश्वसहस्राणि द्विसाहस्रं च दन्तिनः । अयुतं च पदातीनां रथाः पञ्चशतास्तथा ॥

daśa cāśvasahasrāṇi dvisāhasraṁ ca dantinaḥ । ayutaṁ ca padātīnāṁ rathāḥ pañcaśatās tathā ॥

भीमसेनं च दुर्धर्षं प्रथमं प्रादिशद्बलम् । मध्यमे तु विराटं च जयत्सेनं च मागधम् ॥

bhīmasenaṁ ca durdharṣaṁ prathamaṁ prādiśad balam । madhyame tu virāṭaṁ ca jayatsenaṁ ca māgadham ॥

महारथौ च पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ । वीर्यवन्तौ महात्मानौ गदाकार्मुकधारिणौ । अन्वयातां ततो मध्ये वासुदेवधनंजयौ ॥

mahārathau ca pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau । vīryavantau mahātmānau gadākārmukadhāriṇau । anvayātāṁ tato madhye vāsudevadhanaṁjayau ॥

बभूवुरतिसंरब्धाः कृतप्रहरणा नराः । तेषां विंशतिसाहस्रा ध्वजाः शूरैरधिष्ठिताः ॥

babhūvur atisaṁrabdhāḥ kr̥tapraharaṇā narāḥ । teṣāṁ viṁśatisāhasrā dhvajāḥ śūrair adhiṣṭhitāḥ ॥

पञ्च नागसहस्राणि रथवंशाश्च सर्वशः । पदातयश्च ये शूराः कार्मुकासिगदाधराः । सहस्रशोऽन्वयुः पश्चादग्रतश्च सहस्रशः ॥

pañca nāgasahasrāṇi rathavaṁśāś ca sarvaśaḥ । padātayaś ca ye śūrāḥ kārmukāsigadādharāḥ । sahasraśo ’nvayuḥ paścād agrataś ca sahasraśaḥ ॥

युधिष्ठिरो यत्र सैन्ये स्वयमेव बलार्णवे । तत्र ते पृथिवीपाला भूयिष्ठं पर्यवस्थिताः ॥

yudhiṣṭhiro yatra sainye svayam eva balārṇave । tatra te pr̥thivīpālā bhūyiṣṭhaṁ paryavasthitāḥ ॥

तत्र नागसहस्राणि हयानामयुतानि च । तथा रथसहस्राणि पदातीनां च भारत । यदाश्रित्याभियुयुधे धार्तराष्ट्रं सुयोधनम् ॥

tatra nāgasahasrāṇi hayānām ayutāni ca । tathā rathasahasrāṇi padātīnāṁ ca bhārata । yad āśrityābhiyuyudhe dhārtarāṣṭraṁ suyodhanam ॥

ततोऽन्ये शतशः पश्चात्सहस्रायुतशो नराः । नदन्तः प्रययुस्तेषामनीकानि सहस्रशः ॥

tato ’nye śataśaḥ paścāt sahasrāyutaśo narāḥ । nadantaḥ prayayus teṣām anīkāni sahasraśaḥ ॥

तत्र भेरीसहस्राणि शङ्खानामयुतानि च । वादयन्ति स्म संहृष्टाः सहस्रायुतशो नराः ॥

tatra bherīsahasrāṇi śaṅkhānām ayutāni ca । vādayanti sma saṁhr̥ṣṭāḥ sahasrāyutaśo narāḥ ॥