Adhyāya 168

भीष्म उवाच । पाञ्चालराजस्य सुतो राजन्परपुरंजयः । शिखण्डी रथमुख्यो मे मतः पार्थस्य भारत ॥

bhīṣma uvāca । pāñcālarājasya suto rājan parapuraṁjayaḥ । śikhaṇḍī rathamukhyo me mataḥ pārthasya bhārata ॥

एष योत्स्यति संग्रामे नाशयन्पूर्वसंस्थितिम् । परं यशो विप्रथयंस्तव सेनासु भारत ॥

eṣa yotsyati saṁgrāme nāśayan pūrvasaṁsthitim । paraṁ yaśo viprathayaṁs tava senāsu bhārata ॥

एतस्य बहुलाः सेनाः पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः । तेनासौ रथवंशेन महत्कर्म करिष्यति ॥

etasya bahulāḥ senāḥ pāñcālāś ca prabhadrakāḥ । tenāsau rathavaṁśena mahat karma kariṣyati ॥

धृष्टद्युम्नश्च सेनानीः सर्वसेनासु भारत । मतो मेऽतिरथो राजन्द्रोणशिष्यो महारथः ॥

dhr̥ṣṭadyumnaś ca senānīḥ sarvasenāsu bhārata । mato me ’tiratho rājan droṇaśiṣyo mahārathaḥ ॥

एष योत्स्यति संग्रामे सूदयन्वै परान्रणे । भगवानिव संक्रुद्धः पिनाकी युगसंक्षये ॥

eṣa yotsyati saṁgrāme sūdayan vai parān raṇe । bhagavān iva saṁkruddhaḥ pinākī yugasaṁkṣaye ॥

एतस्य तद्रथानीकं कथयन्ति रणप्रियाः । बहुत्वात्सागरप्रख्यं देवानामिव संयुगे ॥

etasya tadrathānīkaṁ kathayanti raṇapriyāḥ । bahutvāt sāgaraprakhyaṁ devānām iva saṁyuge ॥

क्षत्रधर्मा तु राजेन्द्र मतो मेऽर्धरथो नृप । धृष्टद्युम्नस्य तनयो बाल्यान्नातिकृतश्रमः ॥

kṣatradharmā tu rājendra mato me ’rdharatho nr̥pa । dhr̥ṣṭadyumnasya tanayo bālyān nātikr̥taśramaḥ ॥

शिशुपालसुतो वीरश्चेदिराजो महारथः । धृष्टकेतुर्महेष्वासः संबन्धी पाण्डवस्य ह ॥

śiśupālasuto vīraś cedirājo mahārathaḥ । dhr̥ṣṭaketur maheṣvāsaḥ saṁbandhī pāṇḍavasya ha ॥

एष चेदिपतिः शूरः सह पुत्रेण भारत । महारथेनासुकरं महत्कर्म करिष्यति ॥

eṣa cedipatiḥ śūraḥ saha putreṇa bhārata । mahārathenāsukaraṁ mahat karma kariṣyati ॥

क्षत्रधर्मरतो मह्यं मतः परपुरंजयः । क्षत्रदेवस्तु राजेन्द्र पाण्डवेषु रथोत्तमः । जयन्तश्चामितौजाश्च सत्यजिच्च महारथः ॥

kṣatradharmarato mahyaṁ mataḥ parapuraṁjayaḥ । kṣatradevas tu rājendra pāṇḍaveṣu rathottamaḥ । jayantaś cāmitaujāś ca satyajic ca mahārathaḥ ॥

महारथा महात्मानः सर्वे पाञ्चालसत्तमाः । योत्स्यन्ते समरे तात संरब्धा इव कुञ्जराः ॥

mahārathā mahātmānaḥ sarve pāñcālasattamāḥ । yotsyante samare tāta saṁrabdhā iva kuñjarāḥ ॥

अजो भोजश्च विक्रान्तौ पाण्डवेषु महारथौ । पाण्डवानां सहायार्थे परं शक्त्या यतिष्यतः । शीघ्रास्त्रौ चित्रयोद्धारौ कृतिनौ दृढविक्रमौ ॥

ajo bhojaś ca vikrāntau pāṇḍaveṣu mahārathau । pāṇḍavānāṁ sahāyārthe paraṁ śaktyā yatiṣyataḥ । śīghrāstrau citrayoddhārau kr̥tinau dr̥ḍhavikramau ॥

केकयाः पञ्च राजेन्द्र भ्रातरो युद्धदुर्मदाः । सर्व एते रथोदाराः सर्वे लोहितकध्वजाः ॥

kekayāḥ pañca rājendra bhrātaro yuddhadurmadāḥ । sarva ete rathodārāḥ sarve lohitakadhvajāḥ ॥

काशिकः सुकुमारश्च नीलो यश्चापरो नृपः । सूर्यदत्तश्च शङ्खश्च मदिराश्वश्च नामतः ॥

kāśikaḥ sukumāraś ca nīlo yaś cāparo nr̥paḥ । sūryadattaś ca śaṅkhaś ca madirāśvaś ca nāmataḥ ॥

सर्व एते रथोदाराः सर्वे चाहवलक्षणाः । सर्वास्त्रविदुषः सर्वे महात्मानो मता मम ॥

sarva ete rathodārāḥ sarve cāhavalakṣaṇāḥ । sarvāstraviduṣaḥ sarve mahātmāno matā mama ॥

वार्धक्षेमिर्महाराज रथो मम महान्मतः । चित्रायुधश्च नृपतिर्मतो मे रथसत्तमः । स हि संग्रामशोभी च भक्तश्चापि किरीटिनः ॥

vārdhakṣemir mahārāja ratho mama mahān mataḥ । citrāyudhaś ca nr̥patir mato me rathasattamaḥ । sa hi saṁgrāmaśobhī ca bhaktaś cāpi kirīṭinaḥ ॥

चेकितानः सत्यधृतिः पाण्डवानां महारथौ । द्वाविमौ पुरुषव्याघ्रौ रथोदारौ मतौ मम ॥

cekitānaḥ satyadhr̥tiḥ pāṇḍavānāṁ mahārathau । dvāv imau puruṣavyāghrau rathodārau matau mama ॥

व्याघ्रदत्तश्च राजेन्द्र चन्द्रसेनश्च भारत । मतौ मम रथोदारौ पाण्डवानां न संशयः ॥

vyāghradattaś ca rājendra candrasenaś ca bhārata । matau mama rathodārau pāṇḍavānāṁ na saṁśayaḥ ॥

सेनाबिन्दुश्च राजेन्द्र क्रोधहन्ता च नामतः । यः समो वासुदेवेन भीमसेनेन चाभिभूः । स योत्स्यतीह विक्रम्य समरे तव सैनिकैः ॥

senābinduś ca rājendra krodhahantā ca nāmataḥ । yaḥ samo vāsudevena bhīmasenena cābhibhūḥ । sa yotsyatīha vikramya samare tava sainikaiḥ ॥

मां द्रोणं च कृपं चैव यथा संमन्यते भवान् । तथा स समरश्लाघी मन्तव्यो रथसत्तमः ॥

māṁ droṇaṁ ca kr̥paṁ caiva yathā saṁmanyate bhavān । tathā sa samaraślāghī mantavyo rathasattamaḥ ॥

काश्यः परमशीघ्रास्त्रः श्लाघनीयो रथोत्तमः । रथ एकगुणो मह्यं मतः परपुरंजयः ॥

kāśyaḥ paramaśīghrāstraḥ ślāghanīyo rathottamaḥ । ratha ekaguṇo mahyaṁ mataḥ parapuraṁjayaḥ ॥

अयं च युधि विक्रान्तो मन्तव्योऽष्टगुणो रथः । सत्यजित्समरश्लाघी द्रुपदस्यात्मजो युवा ॥

ayaṁ ca yudhi vikrānto mantavyo ’ṣṭaguṇo rathaḥ । satyajit samaraślāghī drupadasyātmajo yuvā ॥

गतः सोऽतिरथत्वं हि धृष्टद्युम्नेन संमितः । पाण्डवानां यशस्कामः परं कर्म करिष्यति ॥

gataḥ so ’tirathatvaṁ hi dhr̥ṣṭadyumnena saṁmitaḥ । pāṇḍavānāṁ yaśaskāmaḥ paraṁ karma kariṣyati ॥

अनुरक्तश्च शूरश्च रथोऽयमपरो महान् । पाण्ड्यराजो महावीर्यः पाण्डवानां धुरंधरः ॥

anuraktaś ca śūraś ca ratho ’yam aparo mahān । pāṇḍyarājo mahāvīryaḥ pāṇḍavānāṁ dhuraṁdharaḥ ॥

दृढधन्वा महेष्वासः पाण्डवानां रथोत्तमः । श्रेणिमान्कौरवश्रेष्ठ वसुदानश्च पार्थिवः । उभावेतावतिरथौ मतौ मम परंतप ॥

dr̥ḍhadhanvā maheṣvāsaḥ pāṇḍavānāṁ rathottamaḥ । śreṇimān kauravaśreṣṭha vasudānaś ca pārthivaḥ । ubhāv etāv atirathau matau mama paraṁtapa ॥