Adhyāya 157

संजय उवाच । हिरण्वत्यां निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । दुर्योधनो महाराज कर्णेन सह भारत ॥

saṁjaya uvāca । hiraṇvatyāṁ niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu । duryodhano mahārāja karṇena saha bhārata ॥

सौबलेन च राजेन्द्र तथा दुःशासनेन च । आहूयोपह्वरे राजन्नुलूकमिदमब्रवीत् ॥

saubalena ca rājendra tathā duḥśāsanena ca । āhūyopahvare rājann ulūkam idam abravīt ॥

उलूक गच्छ कैतव्य पाण्डवान्सहसोमकान् । गत्वा मम वचो ब्रूहि वासुदेवस्य शृण्वतः ॥

ulūka gaccha kaitavya pāṇḍavān sahasomakān । gatvā mama vaco brūhi vāsudevasya śr̥ṇvataḥ ॥

इदं तत्समनुप्राप्तं वर्षपूगाभिचिन्तितम् । पाण्डवानां कुरूणां च युद्धं लोकभयंकरम् ॥

idaṁ tat samanuprāptaṁ varṣapūgābhicintitam । pāṇḍavānāṁ kurūṇāṁ ca yuddhaṁ lokabhayaṁkaram ॥

यदेतत्कत्थनावाक्यं संजयो महदब्रवीत् । मध्ये कुरूणां कौन्तेय तस्य कालोऽयमागतः । यथा वः संप्रतिज्ञातं तत्सर्वं क्रियतामिति ॥

yad etat katthanāvākyaṁ saṁjayo mahad abravīt । madhye kurūṇāṁ kaunteya tasya kālo ’yam āgataḥ । yathā vaḥ saṁpratijñātaṁ tat sarvaṁ kriyatām iti ॥

अमर्षं राज्यहरणं वनवासं च पाण्डव । द्रौपद्याश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव ॥

amarṣaṁ rājyaharaṇaṁ vanavāsaṁ ca pāṇḍava । draupadyāś ca parikleśaṁ saṁsmaran puruṣo bhava ॥

यदर्थं क्षत्रिया सूते गर्भं तदिदमागतम् । बलं वीर्यं च शौर्यं च परं चाप्यस्त्रलाघवम् । पौरुषं दर्शयन्युद्धे कोपस्य कुरु निष्कृतिम् ॥

yadarthaṁ kṣatriyā sūte garbhaṁ tad idam āgatam । balaṁ vīryaṁ ca śauryaṁ ca paraṁ cāpy astralāghavam । pauruṣaṁ darśayan yuddhe kopasya kuru niṣkr̥tim ॥

परिक्लिष्टस्य दीनस्य दीर्घकालोषितस्य च । न स्फुटेद्धृदयं कस्य ऐश्वर्याद्भ्रंशितस्य च ॥

parikliṣṭasya dīnasya dīrghakāloṣitasya ca । na sphuṭed dhr̥dayaṁ kasya aiśvaryād bhraṁśitasya ca ॥

कुले जातस्य शूरस्य परवित्तेषु गृध्यतः । आच्छिन्नं राज्यमाक्रम्य कोपं कस्य न दीपयेत् ॥

kule jātasya śūrasya paravitteṣu gr̥dhyataḥ । ācchinnaṁ rājyam ākramya kopaṁ kasya na dīpayet ॥

यत्तदुक्तं महद्वाक्यं कर्मणा तद्विभाव्यताम् । अकर्मणा कत्थितेन सन्तः कुपुरुषं विदुः ॥

yat tad uktaṁ mahad vākyaṁ karmaṇā tad vibhāvyatām । akarmaṇā katthitena santaḥ kupuruṣaṁ viduḥ ॥

अमित्राणां वशे स्थानं राज्यस्य च पुनर्भवः । द्वावर्थौ युध्यमानस्य तस्मात्कुरुत पौरुषम् ॥

amitrāṇāṁ vaśe sthānaṁ rājyasya ca punarbhavaḥ । dvāv arthau yudhyamānasya tasmāt kuruta pauruṣam ॥

अस्मान्वा त्वं पराजित्य प्रशाधि पृथिवीमिमाम् । अथ वा निहतोऽस्माभिर्वीरलोकं गमिष्यसि ॥

asmān vā tvaṁ parājitya praśādhi pr̥thivīm imām । atha vā nihato ’smābhir vīralokaṁ gamiṣyasi ॥

राष्ट्रात्प्रव्राजनं क्लेशं वनवासं च पाण्डव । कृष्णायाश्च परिक्लेशं संस्मरन्पुरुषो भव ॥

rāṣṭrāt pravrājanaṁ kleśaṁ vanavāsaṁ ca pāṇḍava । kr̥ṣṇāyāś ca parikleśaṁ saṁsmaran puruṣo bhava ॥

अप्रियाणां च वचने प्रव्रजत्सु पुनः पुनः । अमर्षं दर्शयाद्य त्वममर्षो ह्येव पौरुषम् ॥

apriyāṇāṁ ca vacane pravrajatsu punaḥ punaḥ । amarṣaṁ darśayādya tvam amarṣo hy eva pauruṣam ॥

क्रोधो बलं तथा वीर्यं ज्ञानयोगोऽस्त्रलाघवम् । इह ते पार्थ दृश्यन्तां संग्रामे पुरुषो भव ॥

krodho balaṁ tathā vīryaṁ jñānayogo ’stralāghavam । iha te pārtha dr̥śyantāṁ saṁgrāme puruṣo bhava ॥

तं च तूबरकं मूढं बह्वाशिनमविद्यकम् । उलूक मद्वचो ब्रूया असकृद्भीमसेनकम् ॥

taṁ ca tūbarakaṁ mūḍhaṁ bahvāśinam avidyakam । ulūka madvaco brūyā asakr̥d bhīmasenakam ॥

अशक्तेनैव यच्छप्तं सभामध्ये वृकोदर । दुःशासनस्य रुधिरं पीयतां यदि शक्यते ॥

aśaktenaiva yac chaptaṁ sabhāmadhye vr̥kodara । duḥśāsanasya rudhiraṁ pīyatāṁ yadi śakyate ॥

लोहाभिहारो निर्वृत्तः कुरुक्षेत्रमकर्दमम् । पुष्टास्तेऽश्वा भृता योधाः श्वो युध्यस्व सकेशवः ॥

lohābhihāro nirvr̥ttaḥ kurukṣetram akardamam । puṣṭās te ’śvā bhr̥tā yodhāḥ śvo yudhyasva sakeśavaḥ ॥