156.1MBH-5-156-1
जनमेजय उवाच । तथा व्यूढेष्वनीकेषु कुरुक्षेत्रे द्विजर्षभ । किमकुर्वन्त कुरवः कालेनाभिप्रचोदिताः ॥
janamejaya uvāca । tathā vyūḍheṣv anīkeṣu kurukṣetre dvijarṣabha । kim akurvanta kuravaḥ kālenābhipracoditāḥ ॥
Udyoga Parva · Adhyaya 5.156
Adhyāya 156
अध्यायः 156
Who speaks here जनमेजय janamejaya · वैशंपायन vaiśaṃpāyana · संजय saṃjaya
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §159–161 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
156.2MBH-5-156-2
वैशंपायन उवाच । तथा व्यूढेष्वनीकेषु यत्तेषु भरतर्षभ । धृतराष्ट्रो महाराज संजयं वाक्यमब्रवीत् ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tathā vyūḍheṣv anīkeṣu yat teṣu bharatarṣabha । dhr̥tarāṣṭro mahārāja saṁjayaṁ vākyam abravīt ॥
156.3MBH-5-156-3
एहि संजय मे सर्वमाचक्ष्वानवशेषतः । सेनानिवेशे यद्वृत्तं कुरुपाण्डवसेनयोः ॥
ehi saṁjaya me sarvam ācakṣvānavaśeṣataḥ । senāniveśe yadvr̥ttaṁ kurupāṇḍavasenayoḥ ॥
156.4MBH-5-156-4
दिष्टमेव परं मन्ये पौरुषं चाप्यनर्थकम् । यदहं जानमानोऽपि युद्धदोषान्क्षयोदयान् ॥
diṣṭam eva paraṁ manye pauruṣaṁ cāpy anarthakam । yad ahaṁ jānamāno ’pi yuddhadoṣān kṣayodayān ॥
156.5MBH-5-156-5
तथापि निकृतिप्रज्ञं पुत्रं दुर्द्यूतदेविनम् । न शक्नोमि नियन्तुं वा कर्तुं वा हितमात्मनः ॥
tathāpi nikr̥tiprajñaṁ putraṁ durdyūtadevinam । na śaknomi niyantuṁ vā kartuṁ vā hitam ātmanaḥ ॥
156.6MBH-5-156-6
भवत्येव हि मे सूत बुद्धिर्दोषानुदर्शिनी । दुर्योधनं समासाद्य पुनः सा परिवर्तते ॥
bhavaty eva hi me sūta buddhir doṣānudarśinī । duryodhanaṁ samāsādya punaḥ sā parivartate ॥
156.7MBH-5-156-7
एवं गते वै यद्भावि तद्भविष्यति संजय । क्षत्रधर्मः किल रणे तनुत्यागोऽभिपूजितः ॥
evaṁ gate vai yad bhāvi tad bhaviṣyati saṁjaya । kṣatradharmaḥ kila raṇe tanutyāgo ’bhipūjitaḥ ॥
156.8MBH-5-156-8
संजय उवाच । त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो महाराज यथार्हसि । न तु दुर्योधने दोषमिममासक्तुमर्हसि । शृणुष्वानवशेषेण वदतो मम पार्थिव ॥
saṁjaya uvāca । tvadyukto ’yam anupraśno mahārāja yathārhasi । na tu duryodhane doṣam imam āsaktum arhasi । śr̥ṇuṣvānavaśeṣeṇa vadato mama pārthiva ॥
156.9MBH-5-156-9
य आत्मनो दुश्चरितादशुभं प्राप्नुयान्नरः । एनसा न स दैवं वा कालं वा गन्तुमर्हति ॥
ya ātmano duścaritād aśubhaṁ prāpnuyān naraḥ । enasā na sa daivaṁ vā kālaṁ vā gantum arhati ॥
156.10MBH-5-156-10
महाराज मनुष्येषु निन्द्यं यः सर्वमाचरेत् । स वध्यः सर्वलोकस्य निन्दितानि समाचरन् ॥
mahārāja manuṣyeṣu nindyaṁ yaḥ sarvam ācaret । sa vadhyaḥ sarvalokasya ninditāni samācaran ॥
156.11MBH-5-156-11
निकारा मनुजश्रेष्ठ पाण्डवैस्त्वत्प्रतीक्षया । अनुभूताः सहामात्यैर्निकृतैरधिदेवने ॥
nikārā manujaśreṣṭha pāṇḍavais tvatpratīkṣayā । anubhūtāḥ sahāmātyair nikr̥tair adhidevane ॥
156.12MBH-5-156-12
हयानां च गजानां च राज्ञां चामिततेजसाम् । वैशसं समरे वृत्तं यत्तन्मे शृणु सर्वशः ॥
hayānāṁ ca gajānāṁ ca rājñāṁ cāmitatejasām । vaiśasaṁ samare vr̥ttaṁ yat tan me śr̥ṇu sarvaśaḥ ॥
156.13MBH-5-156-13
स्थिरो भूत्वा महाराज सर्वलोकक्षयोदयम् । यथाभूतं महायुद्धे श्रुत्वा मा विमना भव ॥
sthiro bhūtvā mahārāja sarvalokakṣayodayam । yathābhūtaṁ mahāyuddhe śrutvā mā vimanā bhava ॥
156.14MBH-5-156-14
न ह्येव कर्ता पुरुषः कर्मणोः शुभपापयोः । अस्वतन्त्रो हि पुरुषः कार्यते दारुयन्त्रवत् ॥
na hy eva kartā puruṣaḥ karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ । asvatantro hi puruṣaḥ kāryate dāruyantravat ॥
156.15MBH-5-156-15
केचिदीश्वरनिर्दिष्टाः केचिदेव यदृच्छया । पूर्वकर्मभिरप्यन्ये त्रैधमेतद्विकृष्यते ॥
ke cid īśvaranirdiṣṭāḥ ke cid eva yadr̥cchayā । pūrvakarmabhir apy anye traidham etad vikr̥ṣyate ॥