Adhyāya 144

वैशंपायन उवाच । ततः सूर्यान्निश्चरितां कर्णः शुश्राव भारतीम् । दुरत्ययां प्रणयिनीं पितृवद्भास्करेरिताम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ sūryān niścaritāṁ karṇaḥ śuśrāva bhāratīm । duratyayāṁ praṇayinīṁ pitr̥vad bhāskareritām ॥

सत्यमाह पृथा वाक्यं कर्ण मातृवचः कुरु । श्रेयस्ते स्यान्नरव्याघ्र सर्वमाचरतस्तथा ॥

satyam āha pr̥thā vākyaṁ karṇa mātr̥vacaḥ kuru । śreyas te syān naravyāghra sarvam ācaratas tathā ॥

एवमुक्तस्य मात्रा च स्वयं पित्रा च भानुना । चचाल नैव कर्णस्य मतिः सत्यधृतेस्तदा ॥

evam uktasya mātrā ca svayaṁ pitrā ca bhānunā । cacāla naiva karṇasya matiḥ satyadhr̥tes tadā ॥

कर्ण उवाच । न ते न श्रद्दधे वाक्यं क्षत्रिये भाषितं त्वया । धर्मद्वारं ममैतत्स्यान्नियोगकरणं तव ॥

karṇa uvāca । na te na śraddadhe vākyaṁ kṣatriye bhāṣitaṁ tvayā । dharmadvāraṁ mamaitat syān niyogakaraṇaṁ tava ॥

अकरोन्मयि यत्पापं भवती सुमहात्ययम् । अवकीर्णोऽस्मि ते तेन तद्यशःकीर्तिनाशनम् ॥

akaron mayi yat pāpaṁ bhavatī sumahātyayam । avakīrṇo ’smi te tena tad yaśaḥkīrtināśanam ॥

अहं च क्षत्रियो जातो न प्राप्तः क्षत्रसत्क्रियाम् । त्वत्कृते किं नु पापीयः शत्रुः कुर्यान्ममाहितम् ॥

ahaṁ ca kṣatriyo jāto na prāptaḥ kṣatrasatkriyām । tvatkr̥te kiṁ nu pāpīyaḥ śatruḥ kuryān mamāhitam ॥

क्रियाकाले त्वनुक्रोशमकृत्वा त्वमिमं मम । हीनसंस्कारसमयमद्य मां समचूचुदः ॥

kriyākāle tv anukrośam akr̥tvā tvam imaṁ mama । hīnasaṁskārasamayam adya māṁ samacūcudaḥ ॥

न वै मम हितं पूर्वं मातृवच्चेष्टितं त्वया । सा मां संबोधयस्यद्य केवलात्महितैषिणी ॥

na vai mama hitaṁ pūrvaṁ mātr̥vac ceṣṭitaṁ tvayā । sā māṁ saṁbodhayasy adya kevalātmahitaiṣiṇī ॥

कृष्णेन सहितात्को वै न व्यथेत धनंजयात् । कोऽद्य भीतं न मां विद्यात्पार्थानां समितिं गतम् ॥

kr̥ṣṇena sahitāt ko vai na vyatheta dhanaṁjayāt । ko ’dya bhītaṁ na māṁ vidyāt pārthānāṁ samitiṁ gatam ॥

अभ्राता विदितः पूर्वं युद्धकाले प्रकाशितः । पाण्डवान्यदि गच्छामि किं मां क्षत्रं वदिष्यति ॥

abhrātā viditaḥ pūrvaṁ yuddhakāle prakāśitaḥ । pāṇḍavān yadi gacchāmi kiṁ māṁ kṣatraṁ vadiṣyati ॥

सर्वकामैः संविभक्तः पूजितश्च सदा भृशम् । अहं वै धार्तराष्ट्राणां कुर्यां तदफलं कथम् ॥

sarvakāmaiḥ saṁvibhaktaḥ pūjitaś ca sadā bhr̥śam । ahaṁ vai dhārtarāṣṭrāṇāṁ kuryāṁ tad aphalaṁ katham ॥

उपनह्य परैर्वैरं ये मां नित्यमुपासते । नमस्कुर्वन्ति च सदा वसवो वासवं यथा ॥

upanahya parair vairaṁ ye māṁ nityam upāsate । namaskurvanti ca sadā vasavo vāsavaṁ yathā ॥

मम प्राणेन ये शत्रूञ्शक्ताः प्रतिसमासितुम् । मन्यन्तेऽद्य कथं तेषामहं भिन्द्यां मनोरथम् ॥

mama prāṇena ye śatrūñ śaktāḥ pratisamāsitum । manyante ’dya kathaṁ teṣām ahaṁ bhindyāṁ manoratham ॥

मया प्लवेन संग्रामं तितीर्षन्ति दुरत्ययम् । अपारे पारकामा ये त्यजेयं तानहं कथम् ॥

mayā plavena saṁgrāmaṁ titīrṣanti duratyayam । apāre pārakāmā ye tyajeyaṁ tān ahaṁ katham ॥

अयं हि कालः संप्राप्तो धार्तराष्ट्रोपजीविनाम् । निर्वेष्टव्यं मया तत्र प्राणानपरिरक्षता ॥

ayaṁ hi kālaḥ saṁprāpto dhārtarāṣṭropajīvinām । nirveṣṭavyaṁ mayā tatra prāṇān aparirakṣatā ॥

कृतार्थाः सुभृता ये हि कृत्यकाल उपस्थिते । अनवेक्ष्य कृतं पापा विकुर्वन्त्यनवस्थिताः ॥

kr̥tārthāḥ subhr̥tā ye hi kr̥tyakāla upasthite । anavekṣya kr̥taṁ pāpā vikurvanty anavasthitāḥ ॥

राजकिल्बिषिणां तेषां भर्तृपिण्डापहारिणाम् । नैवायं न परो लोको विद्यते पापकर्मणाम् ॥

rājakilbiṣiṇāṁ teṣāṁ bhartr̥piṇḍāpahāriṇām । naivāyaṁ na paro loko vidyate pāpakarmaṇām ॥

धृतराष्ट्रस्य पुत्राणामर्थे योत्स्यामि ते सुतैः । बलं च शक्तिं चास्थाय न वै त्वय्यनृतं वदे ॥

dhr̥tarāṣṭrasya putrāṇām arthe yotsyāmi te sutaiḥ । balaṁ ca śaktiṁ cāsthāya na vai tvayy anr̥taṁ vade ॥

आनृशंस्यमथो वृत्तं रक्षन्सत्पुरुषोचितम् । अतोऽर्थकरमप्येतन्न करोम्यद्य ते वचः ॥

ānr̥śaṁsyam atho vr̥ttaṁ rakṣan satpuruṣocitam । ato ’rthakaram apy etan na karomy adya te vacaḥ ॥

न तु तेऽयं समारम्भो मयि मोघो भविष्यति । वध्यान्विषह्यान्संग्रामे न हनिष्यामि ते सुतान् । युधिष्ठिरं च भीमं च यमौ चैवार्जुनादृते ॥

na tu te ’yaṁ samārambho mayi mogho bhaviṣyati । vadhyān viṣahyān saṁgrāme na haniṣyāmi te sutān । yudhiṣṭhiraṁ ca bhīmaṁ ca yamau caivārjunād r̥te ॥

अर्जुनेन समं युद्धं मम यौधिष्ठिरे बले । अर्जुनं हि निहत्याजौ संप्राप्तं स्यात्फलं मया । यशसा चापि युज्येयं निहतः सव्यसाचिना ॥

arjunena samaṁ yuddhaṁ mama yaudhiṣṭhire bale । arjunaṁ hi nihatyājau saṁprāptaṁ syāt phalaṁ mayā । yaśasā cāpi yujyeyaṁ nihataḥ savyasācinā ॥

न ते जातु नशिष्यन्ति पुत्राः पञ्च यशस्विनि । निरर्जुनाः सकर्णा वा सार्जुना वा हते मयि ॥

na te jātu naśiṣyanti putrāḥ pañca yaśasvini । nirarjunāḥ sakarṇā vā sārjunā vā hate mayi ॥

वैशंपायन उवाच । इति कर्णवचः श्रुत्वा कुन्ती दुःखात्प्रवेपती । उवाच पुत्रमाश्लिष्य कर्णं धैर्यादकम्पितम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । iti karṇavacaḥ śrutvā kuntī duḥkhāt pravepatī । uvāca putram āśliṣya karṇaṁ dhairyād akampitam ॥

एवं वै भाव्यमेतेन क्षयं यास्यन्ति कौरवाः । यथा त्वं भाषसे कर्ण दैवं तु बलवत्तरम् ॥

evaṁ vai bhāvyam etena kṣayaṁ yāsyanti kauravāḥ । yathā tvaṁ bhāṣase karṇa daivaṁ tu balavattaram ॥

त्वया चतुर्णां भ्रातॄणामभयं शत्रुकर्शन । दत्तं तत्प्रतिजानीहि संगरप्रतिमोचनम् ॥

tvayā caturṇāṁ bhrātr̥̄ṇām abhayaṁ śatrukarśana । dattaṁ tat pratijānīhi saṁgarapratimocanam ॥

अनामयं स्वस्ति चेति पृथाथो कर्णमब्रवीत् । तां कर्णोऽभ्यवदत्प्रीतस्ततस्तौ जग्मतुः पृथक् ॥

anāmayaṁ svasti ceti pr̥thātho karṇam abravīt । tāṁ karṇo ’bhyavadat prītas tatas tau jagmatuḥ pr̥thak ॥