Adhyāya 121

नारद उवाच । सद्भिरारोपितः स्वर्गं पार्थिवैर्भूरिदक्षिणैः । अभ्यनुज्ञाय दौहित्रान्ययातिर्दिवमास्थितः ॥

nārada uvāca । sadbhir āropitaḥ svargaṁ pārthivair bhūridakṣiṇaiḥ । abhyanujñāya dauhitrān yayātir divam āsthitaḥ ॥

अभिवृष्टश्च वर्षेण नानापुष्पसुगन्धिना । परिष्वक्तश्च पुण्येन वायुना पुण्यगन्धिना ॥

abhivr̥ṣṭaś ca varṣeṇa nānāpuṣpasugandhinā । pariṣvaktaś ca puṇyena vāyunā puṇyagandhinā ॥

अचलं स्थानमारुह्य दौहित्रफलनिर्जितम् । कर्मभिः स्वैरुपचितो जज्वाल परया श्रिया ॥

acalaṁ sthānam āruhya dauhitraphalanirjitam । karmabhiḥ svair upacito jajvāla parayā śriyā ॥

उपगीतोपनृत्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणैः । प्रीत्या प्रतिगृहीतश्च स्वर्गे दुन्दुभिनिस्वनैः ॥

upagītopanr̥ttaś ca gandharvāpsarasāṁ gaṇaiḥ । prītyā pratigr̥hītaś ca svarge dundubhinisvanaiḥ ॥

अभिष्टुतश्च विविधैर्देवराजर्षिचारणैः । अर्चितश्चोत्तमार्घेण दैवतैरभिनन्दितः ॥

abhiṣṭutaś ca vividhair devarājarṣicāraṇaiḥ । arcitaś cottamārgheṇa daivatair abhinanditaḥ ॥

प्राप्तः स्वर्गफलं चैव तमुवाच पितामहः । निर्वृतं शान्तमनसं वचोभिस्तर्पयन्निव ॥

prāptaḥ svargaphalaṁ caiva tam uvāca pitāmahaḥ । nirvr̥taṁ śāntamanasaṁ vacobhis tarpayann iva ॥

चतुष्पादस्त्वया धर्मश्चितो लोक्येन कर्मणा । अक्षयस्तव लोकोऽयं कीर्तिश्चैवाक्षया दिवि । पुनस्तवाद्य राजर्षे सुकृतेनेह कर्मणा ॥

catuṣpādas tvayā dharmaś cito lokyena karmaṇā । akṣayas tava loko ’yaṁ kīrtiś caivākṣayā divi । punas tavādya rājarṣe sukr̥teneha karmaṇā ॥

आवृतं तमसा चेतः सर्वेषां स्वर्गवासिनाम् । येन त्वां नाभिजानन्ति ततोऽज्ञात्वासि पातितः ॥

āvr̥taṁ tamasā cetaḥ sarveṣāṁ svargavāsinām । yena tvāṁ nābhijānanti tato ’jñātvāsi pātitaḥ ॥

प्रीत्यैव चासि दौहित्रैस्तारितस्त्वमिहागतः । स्थानं च प्रतिपन्नोऽसि कर्मणा स्वेन निर्जितम् । अचलं शाश्वतं पुण्यमुत्तमं ध्रुवमव्ययम् ॥

prītyaiva cāsi dauhitrais tāritas tvam ihāgataḥ । sthānaṁ ca pratipanno ’si karmaṇā svena nirjitam । acalaṁ śāśvataṁ puṇyam uttamaṁ dhruvam avyayam ॥

ययातिरुवाच । भगवन्संशयो मेऽस्ति कश्चित्तं छेत्तुमर्हसि । न ह्यन्यमहमर्हामि प्रष्टुं लोकपितामह ॥

yayātir uvāca । bhagavan saṁśayo me ’sti kaś cit taṁ chettum arhasi । na hy anyam aham arhāmi praṣṭuṁ lokapitāmaha ॥

बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम् । अनेकक्रतुदानौघैरर्जितं मे महत्फलम् ॥

bahuvarṣasahasrāntaṁ prajāpālanavardhitam । anekakratudānaughair arjitaṁ me mahat phalam ॥

कथं तदल्पकालेन क्षीणं येनास्मि पातितः । भगवन्वेत्थ लोकांश्च शाश्वतान्मम निर्जितान् ॥

kathaṁ tad alpakālena kṣīṇaṁ yenāsmi pātitaḥ । bhagavan vettha lokāṁś ca śāśvatān mama nirjitān ॥

पितामह उवाच । बहुवर्षसहस्रान्तं प्रजापालनवर्धितम् । अनेकक्रतुदानौघैर्यत्त्वयोपार्जितं फलम् ॥

pitāmaha uvāca । bahuvarṣasahasrāntaṁ prajāpālanavardhitam । anekakratudānaughair yat tvayopārjitaṁ phalam ॥

तदनेनैव दोषेण क्षीणं येनासि पातितः । अभिमानेन राजेन्द्र धिक्कृतः स्वर्गवासिभिः ॥

tad anenaiva doṣeṇa kṣīṇaṁ yenāsi pātitaḥ । abhimānena rājendra dhikkr̥taḥ svargavāsibhiḥ ॥

नायं मानेन राजर्षे न बलेन न हिंसया । न शाठ्येन न मायाभिर्लोको भवति शाश्वतः ॥

nāyaṁ mānena rājarṣe na balena na hiṁsayā । na śāṭhyena na māyābhir loko bhavati śāśvataḥ ॥

नावमान्यास्त्वया राजन्नवरोत्कृष्टमध्यमाः । न हि मानप्रदग्धानां कश्चिदस्ति समः क्वचित् ॥

nāvamānyās tvayā rājann avarotkr̥ṣṭamadhyamāḥ । na hi mānapradagdhānāṁ kaś cid asti samaḥ kva cit ॥

पतनारोहणमिदं कथयिष्यन्ति ये नराः । विषमाण्यपि ते प्राप्तास्तरिष्यन्ति न संशयः ॥

patanārohaṇam idaṁ kathayiṣyanti ye narāḥ । viṣamāṇy api te prāptās tariṣyanti na saṁśayaḥ ॥

नारद उवाच । एष दोषोऽभिमानेन पुरा प्राप्तो ययातिना । निर्बन्धतश्चातिमात्रं गालवेन महीपते ॥

nārada uvāca । eṣa doṣo ’bhimānena purā prāpto yayātinā । nirbandhataś cātimātraṁ gālavena mahīpate ॥

श्रोतव्यं हितकामानां सुहृदां भूतिमिच्छताम् । न कर्तव्यो हि निर्बन्धो निर्बन्धो हि क्षयोदयः ॥

śrotavyaṁ hitakāmānāṁ suhr̥dāṁ bhūtim icchatām । na kartavyo hi nirbandho nirbandho hi kṣayodayaḥ ॥

तस्मात्त्वमपि गान्धारे मानं क्रोधं च वर्जय । संधत्स्व पाण्डवैर्वीर संरम्भं त्यज पार्थिव ॥

tasmāt tvam api gāndhāre mānaṁ krodhaṁ ca varjaya । saṁdhatsva pāṇḍavair vīra saṁrambhaṁ tyaja pārthiva ॥

ददाति यत्पार्थिव यत्करोति; यद्वा तपस्तप्यति यज्जुहोति । न तस्य नाशोऽस्ति न चापकर्षो; नान्यस्तदश्नाति स एव कर्ता ॥

dadāti yat pārthiva yat karoti; yad vā tapas tapyati yaj juhoti । na tasya nāśo ’sti na cāpakarṣo; nānyas tad aśnāti sa eva kartā ॥

इदं महाख्यानमनुत्तमं मतं; बहुश्रुतानां गतरोषरागिणाम् । समीक्ष्य लोके बहुधा प्रधाविता; त्रिवर्गदृष्टिः पृथिवीमुपाश्नुते ॥

idaṁ mahākhyānam anuttamaṁ mataṁ; bahuśrutānāṁ gataroṣarāgiṇām । samīkṣya loke bahudhā pradhāvitā; trivargadr̥ṣṭiḥ pr̥thivīm upāśnute ॥