Adhyāya 112

नारद उवाच । अथाह गालवं दीनं सुपर्णः पततां वरः । निर्मितं वह्निना भूमौ वायुना वैधितं तथा । यस्माद्धिरण्मयं सर्वं हिरण्यं तेन चोच्यते ॥

nārada uvāca । athāha gālavaṁ dīnaṁ suparṇaḥ patatāṁ varaḥ । nirmitaṁ vahninā bhūmau vāyunā vaidhitaṁ tathā । yasmād dhiraṇmayaṁ sarvaṁ hiraṇyaṁ tena cocyate ॥

धत्ते धारयते चेदमेतस्मात्कारणाद्धनम् । तदेतत्त्रिषु लोकेषु धनं तिष्ठति शाश्वतम् ॥

dhatte dhārayate cedam etasmāt kāraṇād dhanam । tad etat triṣu lokeṣu dhanaṁ tiṣṭhati śāśvatam ॥

नित्यं प्रोष्ठपदाभ्यां च शुक्रे धनपतौ तथा । मनुष्येभ्यः समादत्ते शुक्रश्चित्तार्जितं धनम् ॥

nityaṁ proṣṭhapadābhyāṁ ca śukre dhanapatau tathā । manuṣyebhyaḥ samādatte śukraś cittārjitaṁ dhanam ॥

अजैकपादहिर्बुध्न्यै रक्ष्यते धनदेन च । एवं न शक्यते लब्धुमलब्धव्यं द्विजर्षभ ॥

ajaikapādahirbudhnyai rakṣyate dhanadena ca । evaṁ na śakyate labdhum alabdhavyaṁ dvijarṣabha ॥

ऋते च धनमश्वानां नावाप्तिर्विद्यते तव । अर्थं याचात्र राजानं कंचिद्राजर्षिवंशजम् । अपीड्य राजा पौरान्हि यो नौ कुर्यात्कृतार्थिनौ ॥

r̥te ca dhanam aśvānāṁ nāvāptir vidyate tava । arthaṁ yācātra rājānaṁ kaṁ cid rājarṣivaṁśajam । apīḍya rājā paurān hi yo nau kuryāt kr̥tārthinau ॥

अस्ति सोमान्ववाये मे जातः कश्चिन्नृपः सखा । अभिगच्छावहे तं वै तस्यास्ति विभवो भुवि ॥

asti somānvavāye me jātaḥ kaś cin nr̥paḥ sakhā । abhigacchāvahe taṁ vai tasyāsti vibhavo bhuvi ॥

ययातिर्नाम राजर्षिर्नाहुषः सत्यविक्रमः । स दास्यति मया चोक्तो भवता चार्थितः स्वयम् ॥

yayātir nāma rājarṣir nāhuṣaḥ satyavikramaḥ । sa dāsyati mayā cokto bhavatā cārthitaḥ svayam ॥

विभवश्चास्य सुमहानासीद्धनपतेरिव । एवं स तु धनं विद्वान्दानेनैव व्यशोधयत् ॥

vibhavaś cāsya sumahān āsīd dhanapater iva । evaṁ sa tu dhanaṁ vidvān dānenaiva vyaśodhayat ॥

तथा तौ कथयन्तौ च चिन्तयन्तौ च यत्क्षमम् । प्रतिष्ठाने नरपतिं ययातिं प्रत्युपस्थितौ ॥

tathā tau kathayantau ca cintayantau ca yat kṣamam । pratiṣṭhāne narapatiṁ yayātiṁ pratyupasthitau ॥

प्रतिगृह्य च सत्कारमर्घादिं भोजनं वरम् । पृष्टश्चागमने हेतुमुवाच विनतासुतः ॥

pratigr̥hya ca satkāram arghādiṁ bhojanaṁ varam । pr̥ṣṭaś cāgamane hetum uvāca vinatāsutaḥ ॥

अयं मे नाहुष सखा गालवस्तपसो निधिः । विश्वामित्रस्य शिष्योऽभूद्वर्षाण्ययुतशो नृप ॥

ayaṁ me nāhuṣa sakhā gālavas tapaso nidhiḥ । viśvāmitrasya śiṣyo ’bhūd varṣāṇy ayutaśo nr̥pa ॥

सोऽयं तेनाभ्यनुज्ञात उपकारेप्सया द्विजः । तमाह भगवान्कां ते ददानि गुरुदक्षिणाम् ॥

so ’yaṁ tenābhyanujñāta upakārepsayā dvijaḥ । tam āha bhagavān kāṁ te dadāni gurudakṣiṇām ॥

असकृत्तेन चोक्तेन किंचिदागतमन्युना । अयमुक्तः प्रयच्छेति जानता विभवं लघु ॥

asakr̥t tena coktena kiṁ cid āgatamanyunā । ayam uktaḥ prayaccheti jānatā vibhavaṁ laghu ॥

एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां शुद्धजन्मनाम् । अष्टौ शतानि मे देहि हयानां चन्द्रवर्चसाम् ॥

ekataḥśyāmakarṇānāṁ śubhrāṇāṁ śuddhajanmanām । aṣṭau śatāni me dehi hayānāṁ candravarcasām ॥

गुर्वर्थो दीयतामेष यदि गालव मन्यसे । इत्येवमाह सक्रोधो विश्वामित्रस्तपोधनः ॥

gurvartho dīyatām eṣa yadi gālava manyase । ity evam āha sakrodho viśvāmitras tapodhanaḥ ॥

सोऽयं शोकेन महता तप्यमानो द्विजर्षभः । अशक्तः प्रतिकर्तुं तद्भवन्तं शरणं गतः ॥

so ’yaṁ śokena mahatā tapyamāno dvijarṣabhaḥ । aśaktaḥ pratikartuṁ tad bhavantaṁ śaraṇaṁ gataḥ ॥

प्रतिगृह्य नरव्याघ्र त्वत्तो भिक्षां गतव्यथः । कृत्वापवर्गं गुरवे चरिष्यति महत्तपः ॥

pratigr̥hya naravyāghra tvatto bhikṣāṁ gatavyathaḥ । kr̥tvāpavargaṁ gurave cariṣyati mahat tapaḥ ॥

तपसः संविभागेन भवन्तमपि योक्ष्यते । स्वेन राजर्षितपसा पूर्णं त्वां पूरयिष्यति ॥

tapasaḥ saṁvibhāgena bhavantam api yokṣyate । svena rājarṣitapasā pūrṇaṁ tvāṁ pūrayiṣyati ॥

यावन्ति रोमाणि हये भवन्ति हि नरेश्वर । तावतो वाजिदा लोकान्प्राप्नुवन्ति महीपते ॥

yāvanti romāṇi haye bhavanti hi nareśvara । tāvato vājidā lokān prāpnuvanti mahīpate ॥

पात्रं प्रतिग्रहस्यायं दातुं पात्रं तथा भवान् । शङ्खे क्षीरमिवासक्तं भवत्वेतत्तथोपमम् ॥

pātraṁ pratigrahasyāyaṁ dātuṁ pātraṁ tathā bhavān । śaṅkhe kṣīram ivāsaktaṁ bhavatv etat tathopamam ॥