Adhyāya 110

गालव उवाच । गरुत्मन्भुजगेन्द्रारे सुपर्ण विनतात्मज । नय मां तार्क्ष्य पूर्वेण यत्र धर्मस्य चक्षुषी ॥

gālava uvāca । garutman bhujagendrāre suparṇa vinatātmaja । naya māṁ tārkṣya pūrveṇa yatra dharmasya cakṣuṣī ॥

पूर्वमेतां दिशं गच्छ या पूर्वं परिकीर्तिता । दैवतानां हि सांनिध्यमत्र कीर्तितवानसि ॥

pūrvam etāṁ diśaṁ gaccha yā pūrvaṁ parikīrtitā । daivatānāṁ hi sāṁnidhyam atra kīrtitavān asi ॥

अत्र सत्यं च धर्मश्च त्वया सम्यक्प्रकीर्तितः । इच्छेयं तु समागन्तुं समस्तैर्दैवतैरहम् । भूयश्च तान्सुरान्द्रष्टुमिच्छेयमरुणानुज ॥

atra satyaṁ ca dharmaś ca tvayā samyak prakīrtitaḥ । iccheyaṁ tu samāgantuṁ samastair daivatair aham । bhūyaś ca tān surān draṣṭum iccheyam aruṇānuja ॥

नारद उवाच । तमाह विनतासूनुरारोहस्वेति वै द्विजम् । आरुरोहाथ स मुनिर्गरुडं गालवस्तदा ॥

nārada uvāca । tam āha vinatāsūnur ārohasveti vai dvijam । ārurohātha sa munir garuḍaṁ gālavas tadā ॥

गालव उवाच । क्रममाणस्य ते रूपं दृश्यते पन्नगाशन । भास्करस्येव पूर्वाह्णे सहस्रांशोर्विवस्वतः ॥

gālava uvāca । kramamāṇasya te rūpaṁ dr̥śyate pannagāśana । bhāskarasyeva pūrvāhṇe sahasrāṁśor vivasvataḥ ॥

पक्षवातप्रणुन्नानां वृक्षाणामनुगामिनाम् । प्रस्थितानामिव समं पश्यामीह गतिं खग ॥

pakṣavātapraṇunnānāṁ vr̥kṣāṇām anugāminām । prasthitānām iva samaṁ paśyāmīha gatiṁ khaga ॥

ससागरवनामुर्वीं सशैलवनकाननाम् । आकर्षन्निव चाभासि पक्षवातेन खेचर ॥

sasāgaravanām urvīṁ saśailavanakānanām । ākarṣann iva cābhāsi pakṣavātena khecara ॥

समीननागनक्रं च खमिवारोप्यते जलम् । वायुना चैव महता पक्षवातेन चानिशम् ॥

samīnanāganakraṁ ca kham ivāropyate jalam । vāyunā caiva mahatā pakṣavātena cāniśam ॥

तुल्यरूपाननान्मत्स्यांस्तिमिमत्स्यांस्तिमिंगिलान् । नागांश्च नरवक्त्रांश्च पश्याम्युन्मथितानिव ॥

tulyarūpānanān matsyāṁs timimatsyāṁs timiṁgilān । nāgāṁś ca naravaktrāṁś ca paśyāmy unmathitān iva ॥

महार्णवस्य च रवैः श्रोत्रे मे बधिरीकृते । न शृणोमि न पश्यामि नात्मनो वेद्मि कारणम् ॥

mahārṇavasya ca ravaiḥ śrotre me badhirīkr̥te । na śr̥ṇomi na paśyāmi nātmano vedmi kāraṇam ॥

शनैः साधु भवान्यातु ब्रह्महत्यामनुस्मरन् । न दृश्यते रविस्तात न दिशो न च खं खग ॥

śanaiḥ sādhu bhavān yātu brahmahatyām anusmaran । na dr̥śyate ravis tāta na diśo na ca khaṁ khaga ॥

तम एव तु पश्यामि शरीरं ते न लक्षये । मणीव जात्यौ पश्यामि चक्षुषी तेऽहमण्डज ॥

tama eva tu paśyāmi śarīraṁ te na lakṣaye । maṇīva jātyau paśyāmi cakṣuṣī te ’ham aṇḍaja ॥

शरीरे तु न पश्यामि तव चैवात्मनश्च ह । पदे पदे तु पश्यामि सलिलादग्निमुत्थितम् ॥

śarīre tu na paśyāmi tava caivātmanaś ca ha । pade pade tu paśyāmi salilād agnim utthitam ॥

स मे निर्वाप्य सहसा चक्षुषी शाम्यते पुनः । तन्निवर्त महान्कालो गच्छतो विनतात्मज ॥

sa me nirvāpya sahasā cakṣuṣī śāmyate punaḥ । tan nivarta mahān kālo gacchato vinatātmaja ॥

न मे प्रयोजनं किंचिद्गमने पन्नगाशन । संनिवर्त महावेग न वेगं विषहामि ते ॥

na me prayojanaṁ kiṁ cid gamane pannagāśana । saṁnivarta mahāvega na vegaṁ viṣahāmi te ॥

गुरवे संश्रुतानीह शतान्यष्टौ हि वाजिनाम् । एकतःश्यामकर्णानां शुभ्राणां चन्द्रवर्चसाम् ॥

gurave saṁśrutānīha śatāny aṣṭau hi vājinām । ekataḥśyāmakarṇānāṁ śubhrāṇāṁ candravarcasām ॥

तेषां चैवापवर्गाय मार्गं पश्यामि नाण्डज । ततोऽयं जीवितत्यागे दृष्टो मार्गो मयात्मनः ॥

teṣāṁ caivāpavargāya mārgaṁ paśyāmi nāṇḍaja । tato ’yaṁ jīvitatyāge dr̥ṣṭo mārgo mayātmanaḥ ॥

नैव मेऽस्ति धनं किंचिन्न धनेनान्वितः सुहृत् । न चार्थेनापि महता शक्यमेतद्व्यपोहितुम् ॥

naiva me ’sti dhanaṁ kiṁ cin na dhanenānvitaḥ suhr̥t । na cārthenāpi mahatā śakyam etad vyapohitum ॥

नारद उवाच । एवं बहु च दीनं च ब्रुवाणं गालवं तदा । प्रत्युवाच व्रजन्नेव प्रहसन्विनतात्मजः ॥

nārada uvāca । evaṁ bahu ca dīnaṁ ca bruvāṇaṁ gālavaṁ tadā । pratyuvāca vrajann eva prahasan vinatātmajaḥ ॥

नातिप्रज्ञोऽसि विप्रर्षे योऽऽत्मानं त्यक्तुमिच्छसि । न चापि कृत्रिमः कालः कालो हि परमेश्वरः ॥

nātiprajño ’si viprarṣe yo ’’tmānaṁ tyaktum icchasi । na cāpi kr̥trimaḥ kālaḥ kālo hi parameśvaraḥ ॥

किमहं पूर्वमेवेह भवता नाभिचोदितः । उपायोऽत्र महानस्ति येनैतदुपपद्यते ॥

kim ahaṁ pūrvam eveha bhavatā nābhicoditaḥ । upāyo ’tra mahān asti yenaitad upapadyate ॥

तदेष ऋषभो नाम पर्वतः सागरोरसि । अत्र विश्रम्य भुक्त्वा च निवर्तिष्याव गालव ॥

tad eṣa r̥ṣabho nāma parvataḥ sāgarorasi । atra viśramya bhuktvā ca nivartiṣyāva gālava ॥