4.1MBH-11-4-1
धृतराष्ट्र उवाच । कथं संसारगहनं विज्ञेयं वदतां वर । एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ॥
dhr̥tarāṣṭra uvāca । kathaṁ saṁsāragahanaṁ vijñeyaṁ vadatāṁ vara । etad icchāmy ahaṁ śrotuṁ tattvam ākhyāhi pr̥cchataḥ ॥
Strī Parva · Adhyaya 11.4
Adhyāya 4
अध्यायः 4
Who speaks here धृतराष्ट्र dhṛtarāṣṭra · विदुर vidura
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §7–9 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
4.2MBH-11-4-2
विदुर उवाच । जन्मप्रभृति भूतानां क्रियाः सर्वाः शृणु प्रभो । पूर्वमेवेह कलले वसते किंचिदन्तरम् ॥
vidura uvāca । janmaprabhr̥ti bhūtānāṁ kriyāḥ sarvāḥ śr̥ṇu prabho । pūrvam eveha kalale vasate kiṁ cid antaram ॥
4.3MBH-11-4-3
ततः स पञ्चमेऽतीते मासे मांसं प्रकल्पयेत् । ततः सर्वाङ्गसंपूर्णो गर्भो मासे प्रजायते ॥
tataḥ sa pañcame ’tīte māse māṁsaṁ prakalpayet । tataḥ sarvāṅgasaṁpūrṇo garbho māse prajāyate ॥
4.4MBH-11-4-4
अमेध्यमध्ये वसति मांसशोणितलेपने । ततस्तु वायुवेगेन ऊर्ध्वपादो ह्यधःशिराः ॥
amedhyamadhye vasati māṁsaśoṇitalepane । tatas tu vāyuvegena ūrdhvapādo hy adhaḥśirāḥ ॥
4.5MBH-11-4-5
योनिद्वारमुपागम्य बहून्क्लेशान्समृच्छति । योनिसंपीडनाच्चैव पूर्वकर्मभिरन्वितः ॥
yonidvāram upāgamya bahūn kleśān samr̥cchati । yonisaṁpīḍanāc caiva pūrvakarmabhir anvitaḥ ॥
4.6MBH-11-4-6
तस्मान्मुक्तः स संसारादन्यान्पश्यत्युपद्रवान् । ग्रहास्तमुपसर्पन्ति सारमेया इवामिषम् ॥
tasmān muktaḥ sa saṁsārād anyān paśyaty upadravān । grahās tam upasarpanti sārameyā ivāmiṣam ॥
4.7MBH-11-4-7
ततः प्राप्तोत्तरे काले व्याधयश्चापि तं तथा । उपसर्पन्ति जीवन्तं बध्यमानं स्वकर्मभिः ॥
tataḥ prāptottare kāle vyādhayaś cāpi taṁ tathā । upasarpanti jīvantaṁ badhyamānaṁ svakarmabhiḥ ॥
4.8MBH-11-4-8
बद्धमिन्द्रियपाशैस्तं सङ्गस्वादुभिरातुरम् । व्यसनान्युपवर्तन्ते विविधानि नराधिप । बध्यमानश्च तैर्भूयो नैव तृप्तिमुपैति सः ॥
baddham indriyapāśais taṁ saṅgasvādubhir āturam । vyasanāny upavartante vividhāni narādhipa । badhyamānaś ca tair bhūyo naiva tr̥ptim upaiti saḥ ॥
4.9MBH-11-4-9
अयं न बुध्यते तावद्यमलोकमथागतम् । यमदूतैर्विकृष्यंश्च मृत्युं कालेन गच्छति ॥
ayaṁ na budhyate tāvad yamalokam athāgatam । yamadūtair vikr̥ṣyaṁś ca mr̥tyuṁ kālena gacchati ॥
4.10MBH-11-4-10
वाग्घीनस्य च यन्मात्रमिष्टानिष्टं कृतं मुखे । भूय एवात्मनात्मानं बध्यमानमुपेक्षते ॥
vāgghīnasya ca yanmātram iṣṭāniṣṭaṁ kr̥taṁ mukhe । bhūya evātmanātmānaṁ badhyamānam upekṣate ॥
4.11MBH-11-4-11
अहो विनिकृतो लोको लोभेन च वशीकृतः । लोभक्रोधमदोन्मत्तो नात्मानमवबुध्यते ॥
aho vinikr̥to loko lobhena ca vaśīkr̥taḥ । lobhakrodhamadonmatto nātmānam avabudhyate ॥
4.12MBH-11-4-12
कुलीनत्वेन रमते दुष्कुलीनान्विकुत्सयन् । धनदर्पेण दृप्तश्च दरिद्रान्परिकुत्सयन् ॥
kulīnatvena ramate duṣkulīnān vikutsayan । dhanadarpeṇa dr̥ptaś ca daridrān parikutsayan ॥
4.13MBH-11-4-13
मूर्खानिति परानाह नात्मानं समवेक्षते । शिक्षां क्षिपति चान्येषां नात्मानं शास्तुमिच्छति ॥
mūrkhān iti parān āha nātmānaṁ samavekṣate । śikṣāṁ kṣipati cānyeṣāṁ nātmānaṁ śāstum icchati ॥
4.14MBH-11-4-14
अध्रुवे जीवलोकेऽस्मिन्यो धर्ममनुपालयन् । जन्मप्रभृति वर्तेत प्राप्नुयात्परमां गतिम् ॥
adhruve jīvaloke ’smin yo dharmam anupālayan । janmaprabhr̥ti varteta prāpnuyāt paramāṁ gatim ॥
4.15MBH-11-4-15
एवं सर्वं विदित्वा वै यस्तत्त्वमनुवर्तते । स प्रमोक्षाय लभते पन्थानं मनुजाधिप ॥
evaṁ sarvaṁ viditvā vai yas tattvam anuvartate । sa pramokṣāya labhate panthānaṁ manujādhipa ॥