Adhyāya 19

गान्धार्युवाच । एष माधव पुत्रो मे विकर्णः प्राज्ञसंमतः । भूमौ विनिहतः शेते भीमेन शतधा कृतः ॥

gāndhāry uvāca । eṣa mādhava putro me vikarṇaḥ prājñasaṁmataḥ । bhūmau vinihataḥ śete bhīmena śatadhā kr̥taḥ ॥

गजमध्यगतः शेते विकर्णो मधुसूदन । नीलमेघपरिक्षिप्तः शरदीव दिवाकरः ॥

gajamadhyagataḥ śete vikarṇo madhusūdana । nīlameghaparikṣiptaḥ śaradīva divākaraḥ ॥

अस्य चापग्रहेणैष पाणिः कृतकिणो महान् । कथंचिच्छिद्यते गृध्रैरत्तुकामैस्तलत्रवान् ॥

asya cāpagraheṇaiṣa pāṇiḥ kr̥takiṇo mahān । kathaṁ cic chidyate gr̥dhrair attukāmais talatravān ॥

अस्य भार्यामिषप्रेप्सून्गृध्रानेतांस्तपस्विनी । वारयत्यनिशं बाला न च शक्नोति माधव ॥

asya bhāryāmiṣaprepsūn gr̥dhrān etāṁs tapasvinī । vārayaty aniśaṁ bālā na ca śaknoti mādhava ॥

युवा वृन्दारकः शूरो विकर्णः पुरुषर्षभ । सुखोचितः सुखार्हश्च शेते पांसुषु माधव ॥

yuvā vr̥ndārakaḥ śūro vikarṇaḥ puruṣarṣabha । sukhocitaḥ sukhārhaś ca śete pāṁsuṣu mādhava ॥

कर्णिनालीकनाराचैर्भिन्नमर्माणमाहवे । अद्यापि न जहात्येनं लक्ष्मीर्भरतसत्तमम् ॥

karṇinālīkanārācair bhinnamarmāṇam āhave । adyāpi na jahāty enaṁ lakṣmīr bharatasattamam ॥

एष संग्रामशूरेण प्रतिज्ञां पालयिष्यता । दुर्मुखोऽभिमुखः शेते हतोऽरिगणहा रणे ॥

eṣa saṁgrāmaśūreṇa pratijñāṁ pālayiṣyatā । durmukho ’bhimukhaḥ śete hato ’rigaṇahā raṇe ॥

तस्यैतद्वदनं कृष्ण श्वापदैरर्धभक्षितम् । विभात्यभ्यधिकं तात सप्तम्यामिव चन्द्रमाः ॥

tasyaitad vadanaṁ kr̥ṣṇa śvāpadair ardhabhakṣitam । vibhāty abhyadhikaṁ tāta saptamyām iva candramāḥ ॥

शूरस्य हि रणे कृष्ण यस्याननमथेदृशम् । स कथं निहतोऽमित्रैः पांसून्ग्रसति मे सुतः ॥

śūrasya hi raṇe kr̥ṣṇa yasyānanam athedr̥śam । sa kathaṁ nihato ’mitraiḥ pāṁsūn grasati me sutaḥ ॥

यस्याहवमुखे सौम्य स्थाता नैवोपपद्यते । स कथं दुर्मुखोऽमित्रैर्हतो विबुधलोकजित् ॥

yasyāhavamukhe saumya sthātā naivopapadyate । sa kathaṁ durmukho ’mitrair hato vibudhalokajit ॥

चित्रसेनं हतं भूमौ शयानं मधुसूदन । धार्तराष्ट्रमिमं पश्य प्रतिमानं दनुष्मताम् ॥

citrasenaṁ hataṁ bhūmau śayānaṁ madhusūdana । dhārtarāṣṭram imaṁ paśya pratimānaṁ danuṣmatām ॥

तं चित्रमाल्याभरणं युवत्यः शोककर्शिताः । क्रव्यादसंघैः सहिता रुदन्त्यः पर्युपासते ॥

taṁ citramālyābharaṇaṁ yuvatyaḥ śokakarśitāḥ । kravyādasaṁghaiḥ sahitā rudantyaḥ paryupāsate ॥

स्त्रीणां रुदितनिर्घोषः श्वापदानां च गर्जितम् । चित्ररूपमिदं कृष्ण विचित्रं प्रतिभाति मे ॥

strīṇāṁ ruditanirghoṣaḥ śvāpadānāṁ ca garjitam । citrarūpam idaṁ kr̥ṣṇa vicitraṁ pratibhāti me ॥

युवा वृन्दारको नित्यं प्रवरस्त्रीनिषेवितः । विविंशतिरसौ शेते ध्वस्तः पांसुषु माधव ॥

yuvā vr̥ndārako nityaṁ pravarastrīniṣevitaḥ । viviṁśatir asau śete dhvastaḥ pāṁsuṣu mādhava ॥

शरसंकृत्तवर्माणं वीरं विशसने हतम् । परिवार्यासते गृध्राः परिविंशा विविंशतिम् ॥

śarasaṁkr̥ttavarmāṇaṁ vīraṁ viśasane hatam । parivāryāsate gr̥dhrāḥ pariviṁśā viviṁśatim ॥

प्रविश्य समरे वीरः पाण्डवानामनीकिनीम् । आविश्य शयने शेते पुनः सत्पुरुषोचितम् ॥

praviśya samare vīraḥ pāṇḍavānām anīkinīm । āviśya śayane śete punaḥ satpuruṣocitam ॥

स्मितोपपन्नं सुनसं सुभ्रु ताराधिपोपमम् । अतीव शुभ्रं वदनं पश्य कृष्ण विविंशतेः ॥

smitopapannaṁ sunasaṁ subhru tārādhipopamam । atīva śubhraṁ vadanaṁ paśya kr̥ṣṇa viviṁśateḥ ॥

यं स्म तं पर्युपासन्ते वसुं वासवयोषितः । क्रीडन्तमिव गन्धर्वं देवकन्याः सहस्रशः ॥

yaṁ sma taṁ paryupāsante vasuṁ vāsavayoṣitaḥ । krīḍantam iva gandharvaṁ devakanyāḥ sahasraśaḥ ॥

हन्तारं वीरसेनानां शूरं समितिशोभनम् । निबर्हणममित्राणां दुःसहं विषहेत कः ॥

hantāraṁ vīrasenānāṁ śūraṁ samitiśobhanam । nibarhaṇam amitrāṇāṁ duḥsahaṁ viṣaheta kaḥ ॥

दुःसहस्यैतदाभाति शरीरं संवृतं शरैः । गिरिरात्मरुहैः फुल्लैः कर्णिकारैरिवावृतः ॥

duḥsahasyaitad ābhāti śarīraṁ saṁvr̥taṁ śaraiḥ । girir ātmaruhaiḥ phullaiḥ karṇikārair ivāvr̥taḥ ॥

शातकौम्भ्या स्रजा भाति कवचेन च भास्वता । अग्निनेव गिरिः श्वेतो गतासुरपि दुःसहः ॥

śātakaumbhyā srajā bhāti kavacena ca bhāsvatā । agnineva giriḥ śveto gatāsur api duḥsahaḥ ॥