वैशंपायन उवाच । तत एनमुपातिष्ठञ्शौचार्थं परिचारकाः । कृतशौचं पुनश्चैनं प्रोवाच मधुसूदनः ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tata enam upātiṣṭhañ śaucārthaṁ paricārakāḥ । kr̥taśaucaṁ punaś cainaṁ provāca madhusūdanaḥ ॥
Who speaks here वैशंपायन vaiśaṃpāyana
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §12–14 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
वैशंपायन उवाच । तत एनमुपातिष्ठञ्शौचार्थं परिचारकाः । कृतशौचं पुनश्चैनं प्रोवाच मधुसूदनः ॥
vaiśaṁpāyana uvāca । tata enam upātiṣṭhañ śaucārthaṁ paricārakāḥ । kr̥taśaucaṁ punaś cainaṁ provāca madhusūdanaḥ ॥
राजन्नधीता वेदास्ते शास्त्राणि विविधानि च । श्रुतानि च पुराणानि राजधर्माश्च केवलाः ॥
rājann adhītā vedās te śāstrāṇi vividhāni ca । śrutāni ca purāṇāni rājadharmāś ca kevalāḥ ॥
एवं विद्वान्महाप्राज्ञ नाकार्षीर्वचनं तदा । पाण्डवानधिकाञ्जानन्बले शौर्ये च कौरव ॥
evaṁ vidvān mahāprājña nākārṣīr vacanaṁ tadā । pāṇḍavān adhikāñ jānan bale śaurye ca kaurava ॥
राजा हि यः स्थिरप्रज्ञः स्वयं दोषानवेक्षते । देशकालविभागं च परं श्रेयः स विन्दति ॥
rājā hi yaḥ sthiraprajñaḥ svayaṁ doṣān avekṣate । deśakālavibhāgaṁ ca paraṁ śreyaḥ sa vindati ॥
उच्यमानं च यः श्रेयो गृह्णीते नो हिताहिते । आपदं समनुप्राप्य स शोचत्यनये स्थितः ॥
ucyamānaṁ ca yaḥ śreyo gr̥hṇīte no hitāhite । āpadaṁ samanuprāpya sa śocaty anaye sthitaḥ ॥
ततोऽन्यवृत्तमात्मानं समवेक्षस्व भारत । राजंस्त्वं ह्यविधेयात्मा दुर्योधनवशे स्थितः ॥
tato ’nyavr̥ttam ātmānaṁ samavekṣasva bhārata । rājaṁs tvaṁ hy avidheyātmā duryodhanavaśe sthitaḥ ॥
आत्मापराधादायस्तस्तत्किं भीमं जिघांससि । तस्मात्संयच्छ कोपं त्वं स्वमनुस्मृत्य दुष्कृतम् ॥
ātmāparādhād āyastas tat kiṁ bhīmaṁ jighāṁsasi । tasmāt saṁyaccha kopaṁ tvaṁ svam anusmr̥tya duṣkr̥tam ॥
यस्तु तां स्पर्धया क्षुद्रः पाञ्चालीमानयत्सभाम् । स हतो भीमसेनेन वैरं प्रतिचिकीर्षता ॥
yas tu tāṁ spardhayā kṣudraḥ pāñcālīm ānayat sabhām । sa hato bhīmasenena vairaṁ praticikīrṣatā ॥
आत्मनोऽतिक्रमं पश्य पुत्रस्य च दुरात्मनः । यदनागसि पाण्डूनां परित्यागः परंतप ॥
ātmano ’tikramaṁ paśya putrasya ca durātmanaḥ । yad anāgasi pāṇḍūnāṁ parityāgaḥ paraṁtapa ॥
एवमुक्तः स कृष्णेन सर्वं सत्यं जनाधिप । उवाच देवकीपुत्रं धृतराष्ट्रो महीपतिः ॥
evam uktaḥ sa kr̥ṣṇena sarvaṁ satyaṁ janādhipa । uvāca devakīputraṁ dhr̥tarāṣṭro mahīpatiḥ ॥
एवमेतन्महाबाहो यथा वदसि माधव । पुत्रस्नेहस्तु धर्मात्मन्धैर्यान्मां समचालयत् ॥
evam etan mahābāho yathā vadasi mādhava । putrasnehas tu dharmātman dhairyān māṁ samacālayat ॥
दिष्ट्या तु पुरुषव्याघ्रो बलवान्सत्यविक्रमः । त्वद्गुप्तो नागमत्कृष्ण भीमो बाह्वन्तरं मम ॥
diṣṭyā tu puruṣavyāghro balavān satyavikramaḥ । tvadgupto nāgamat kr̥ṣṇa bhīmo bāhvantaraṁ mama ॥
इदानीं त्वहमेकाग्रो गतमन्युर्गतज्वरः । मध्यमं पाण्डवं वीरं स्प्रष्टुमिच्छामि केशव ॥
idānīṁ tv aham ekāgro gatamanyur gatajvaraḥ । madhyamaṁ pāṇḍavaṁ vīraṁ spraṣṭum icchāmi keśava ॥
हतेषु पार्थिवेन्द्रेषु पुत्रेषु निहतेषु च । पाण्डुपुत्रेषु मे शर्म प्रीतिश्चाप्यवतिष्ठते ॥
hateṣu pārthivendreṣu putreṣu nihateṣu ca । pāṇḍuputreṣu me śarma prītiś cāpy avatiṣṭhate ॥
ततः स भीमं च धनंजयं च; माद्र्याश्च पुत्रौ पुरुषप्रवीरौ । पस्पर्श गात्रैः प्ररुदन्सुगात्रा;नाश्वास्य कल्याणमुवाच चैनान् ॥
tataḥ sa bhīmaṁ ca dhanaṁjayaṁ ca; mādryāś ca putrau puruṣapravīrau । pasparśa gātraiḥ prarudan sugātrān; āśvāsya kalyāṇam uvāca cainān ॥