Adhyāya 10

वैशंपायन उवाच । क्रोशमात्रं ततो गत्वा ददृशुस्तान्महारथान् । शारद्वतं कृपं द्रौणिं कृतवर्माणमेव च ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । krośamātraṁ tato gatvā dadr̥śus tān mahārathān । śāradvataṁ kr̥paṁ drauṇiṁ kr̥tavarmāṇam eva ca ॥

ते तु दृष्ट्वैव राजानं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् । अश्रुकण्ठा विनिःश्वस्य रुदन्तमिदमब्रुवन् ॥

te tu dr̥ṣṭvaiva rājānaṁ prajñācakṣuṣam īśvaram । aśrukaṇṭhā viniḥśvasya rudantam idam abruvan ॥

पुत्रस्तव महाराज कृत्वा कर्म सुदुष्करम् । गतः सानुचरो राजञ्शक्रलोकं महीपतिः ॥

putras tava mahārāja kr̥tvā karma suduṣkaram । gataḥ sānucaro rājañ śakralokaṁ mahīpatiḥ ॥

दुर्योधनबलान्मुक्ता वयमेव त्रयो रथाः । सर्वमन्यत्परिक्षीणं सैन्यं ते भरतर्षभ ॥

duryodhanabalān muktā vayam eva trayo rathāḥ । sarvam anyat parikṣīṇaṁ sainyaṁ te bharatarṣabha ॥

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृपः शारद्वतस्तदा । गान्धारीं पुत्रशोकार्तामिदं वचनमब्रवीत् ॥

ity evam uktvā rājānaṁ kr̥paḥ śāradvatas tadā । gāndhārīṁ putraśokārtām idaṁ vacanam abravīt ॥

अभीता युध्यमानास्ते घ्नन्तः शत्रुगणान्बहून् । वीरकर्माणि कुर्वाणाः पुत्रास्ते निधनं गताः ॥

abhītā yudhyamānās te ghnantaḥ śatrugaṇān bahūn । vīrakarmāṇi kurvāṇāḥ putrās te nidhanaṁ gatāḥ ॥

ध्रुवं संप्राप्य लोकांस्ते निर्मलाञ्शस्त्रनिर्जितान् । भास्वरं देहमास्थाय विहरन्त्यमरा इव ॥

dhruvaṁ saṁprāpya lokāṁs te nirmalāñ śastranirjitān । bhāsvaraṁ deham āsthāya viharanty amarā iva ॥

न हि कश्चिद्धि शूराणां युध्यमानः पराङ्मुखः । शस्त्रेण निधनं प्राप्तो न च कश्चित्कृताञ्जलिः ॥

na hi kaś cid dhi śūrāṇāṁ yudhyamānaḥ parāṅmukhaḥ । śastreṇa nidhanaṁ prāpto na ca kaś cit kr̥tāñjaliḥ ॥

एतां तां क्षत्रियस्याहुः पुराणां परमां गतिम् । शस्त्रेण निधनं संख्ये तान्न शोचितुमर्हसि ॥

etāṁ tāṁ kṣatriyasyāhuḥ purāṇāṁ paramāṁ gatim । śastreṇa nidhanaṁ saṁkhye tān na śocitum arhasi ॥

न चापि शत्रवस्तेषामृध्यन्ते राज्ञि पाण्डवाः । शृणु यत्कृतमस्माभिरश्वत्थामपुरोगमैः ॥

na cāpi śatravas teṣām r̥dhyante rājñi pāṇḍavāḥ । śr̥ṇu yat kr̥tam asmābhir aśvatthāmapurogamaiḥ ॥

अधर्मेण हतं श्रुत्वा भीमसेनेन ते सुतम् । सुप्तं शिबिरमाविश्य पाण्डूनां कदनं कृतम् ॥

adharmeṇa hataṁ śrutvā bhīmasenena te sutam । suptaṁ śibiram āviśya pāṇḍūnāṁ kadanaṁ kr̥tam ॥

पाञ्चाला निहताः सर्वे धृष्टद्युम्नपुरोगमाः । द्रुपदस्यात्मजाश्चैव द्रौपदेयाश्च पातिताः ॥

pāñcālā nihatāḥ sarve dhr̥ṣṭadyumnapurogamāḥ । drupadasyātmajāś caiva draupadeyāś ca pātitāḥ ॥

तथा विशसनं कृत्वा पुत्रशत्रुगणस्य ते । प्राद्रवाम रणे स्थातुं न हि शक्यामहे त्रयः ॥

tathā viśasanaṁ kr̥tvā putraśatrugaṇasya te । prādravāma raṇe sthātuṁ na hi śakyāmahe trayaḥ ॥

ते हि शूरा महेष्वासाः क्षिप्रमेष्यन्ति पाण्डवाः । अमर्षवशमापन्ना वैरं प्रतिजिहीर्षवः ॥

te hi śūrā maheṣvāsāḥ kṣipram eṣyanti pāṇḍavāḥ । amarṣavaśam āpannā vairaṁ pratijihīrṣavaḥ ॥

निहतानात्मजाञ्श्रुत्वा प्रमत्तान्पुरुषर्षभाः । निनीषन्तः पदं शूराः क्षिप्रमेव यशस्विनि ॥

nihatān ātmajāñ śrutvā pramattān puruṣarṣabhāḥ । ninīṣantaḥ padaṁ śūrāḥ kṣipram eva yaśasvini ॥

पाण्डूनां किल्बिषं कृत्वा संस्थातुं नोत्सहामहे । अनुजानीहि नो राज्ञि मा च शोके मनः कृथाः ॥

pāṇḍūnāṁ kilbiṣaṁ kr̥tvā saṁsthātuṁ notsahāmahe । anujānīhi no rājñi mā ca śoke manaḥ kr̥thāḥ ॥

राजंस्त्वमनुजानीहि धैर्यमातिष्ठ चोत्तमम् । निष्ठान्तं पश्य चापि त्वं क्षत्रधर्मं च केवलम् ॥

rājaṁs tvam anujānīhi dhairyam ātiṣṭha cottamam । niṣṭhāntaṁ paśya cāpi tvaṁ kṣatradharmaṁ ca kevalam ॥

इत्येवमुक्त्वा राजानं कृत्वा चाभिप्रदक्षिणम् । कृपश्च कृतवर्मा च द्रोणपुत्रश्च भारत ॥

ity evam uktvā rājānaṁ kr̥tvā cābhipradakṣiṇam । kr̥paś ca kr̥tavarmā ca droṇaputraś ca bhārata ॥

अवेक्षमाणा राजानं धृतराष्ट्रं मनीषिणम् । गङ्गामनु महात्मानस्तूर्णमश्वानचोदयन् ॥

avekṣamāṇā rājānaṁ dhr̥tarāṣṭraṁ manīṣiṇam । gaṅgām anu mahātmānas tūrṇam aśvān acodayan ॥

अपक्रम्य तु ते राजन्सर्व एव महारथाः । आमन्त्र्यान्योन्यमुद्विग्नास्त्रिधा ते प्रययुस्ततः ॥

apakramya tu te rājan sarva eva mahārathāḥ । āmantryānyonyam udvignās tridhā te prayayus tataḥ ॥

जगाम हास्तिनपुरं कृपः शारद्वतस्तदा । स्वमेव राष्ट्रं हार्दिक्यो द्रौणिर्व्यासाश्रमं ययौ ॥

jagāma hāstinapuraṁ kr̥paḥ śāradvatas tadā । svam eva rāṣṭraṁ hārdikyo drauṇir vyāsāśramaṁ yayau ॥

एवं ते प्रययुर्वीरा वीक्षमाणाः परस्परम् । भयार्ताः पाण्डुपुत्राणामागस्कृत्वा महात्मनाम् ॥

evaṁ te prayayur vīrā vīkṣamāṇāḥ parasparam । bhayārtāḥ pāṇḍuputrāṇām āgaskr̥tvā mahātmanām ॥

समेत्य वीरा राजानं तदा त्वनुदिते रवौ । विप्रजग्मुर्महाराज यथेच्छकमरिंदमाः ॥

sametya vīrā rājānaṁ tadā tv anudite ravau । viprajagmur mahārāja yathecchakam ariṁdamāḥ ॥