Adhyāya 4

नारद उवाच । कर्णस्तु समवाप्यैतदस्त्रं भार्गवनन्दनात् । दुर्योधनेन सहितो मुमुदे भरतर्षभ ॥

nārada uvāca । karṇas tu samavāpyaitad astraṁ bhārgavanandanāt । duryodhanena sahito mumude bharatarṣabha ॥

ततः कदाचिद्राजानः समाजग्मुः स्वयंवरे । कलिङ्गविषये राजन्राज्ञश्चित्राङ्गदस्य च ॥

tataḥ kadā cid rājānaḥ samājagmuḥ svayaṁvare । kaliṅgaviṣaye rājan rājñaś citrāṅgadasya ca ॥

श्रीमद्राजपुरं नाम नगरं तत्र भारत । राजानः शतशस्तत्र कन्यार्थं समुपागमन् ॥

śrīmadrājapuraṁ nāma nagaraṁ tatra bhārata । rājānaḥ śataśas tatra kanyārthaṁ samupāgaman ॥

श्रुत्वा दुर्योधनस्तत्र समेतान्सर्वपार्थिवान् । रथेन काञ्चनाङ्गेन कर्णेन सहितो ययौ ॥

śrutvā duryodhanas tatra sametān sarvapārthivān । rathena kāñcanāṅgena karṇena sahito yayau ॥

ततः स्वयंवरे तस्मिन्संप्रवृत्ते महोत्सवे । समापेतुर्नृपतयः कन्यार्थे नृपसत्तम ॥

tataḥ svayaṁvare tasmin saṁpravr̥tte mahotsave । samāpetur nr̥patayaḥ kanyārthe nr̥pasattama ॥

शिशुपालो जरासंधो भीष्मको वक्र एव च । कपोतरोमा नीलश्च रुक्मी च दृढविक्रमः ॥

śiśupālo jarāsaṁdho bhīṣmako vakra eva ca । kapotaromā nīlaś ca rukmī ca dr̥ḍhavikramaḥ ॥

सृगालश्च महाराज स्त्रीराज्याधिपतिश्च यः । अशोकः शतधन्वा च भोजो वीरश्च नामतः ॥

sr̥gālaś ca mahārāja strīrājyādhipatiś ca yaḥ । aśokaḥ śatadhanvā ca bhojo vīraś ca nāmataḥ ॥

एते चान्ये च बहवो दक्षिणां दिशमाश्रिताः । म्लेच्छाचार्याश्च राजानः प्राच्योदीच्याश्च भारत ॥

ete cānye ca bahavo dakṣiṇāṁ diśam āśritāḥ । mlecchācāryāś ca rājānaḥ prācyodīcyāś ca bhārata ॥

काञ्चनाङ्गदिनः सर्वे बद्धजाम्बूनदस्रजः । सर्वे भास्वरदेहाश्च व्याघ्रा इव मदोत्कटाः ॥

kāñcanāṅgadinaḥ sarve baddhajāmbūnadasrajaḥ । sarve bhāsvaradehāś ca vyāghrā iva madotkaṭāḥ ॥

ततः समुपविष्टेषु तेषु राजसु भारत । विवेश रङ्गं सा कन्या धात्रीवर्षधरान्विता ॥

tataḥ samupaviṣṭeṣu teṣu rājasu bhārata । viveśa raṅgaṁ sā kanyā dhātrīvarṣadharānvitā ॥

ततः संश्राव्यमाणेषु राज्ञां नामसु भारत । अत्यक्रामद्धार्तराष्ट्रं सा कन्या वरवर्णिनी ॥

tataḥ saṁśrāvyamāṇeṣu rājñāṁ nāmasu bhārata । atyakrāmad dhārtarāṣṭraṁ sā kanyā varavarṇinī ॥

दुर्योधनस्तु कौरव्यो नामर्षयत लङ्घनम् । प्रत्यषेधच्च तां कन्यामसत्कृत्य नराधिपान् ॥

duryodhanas tu kauravyo nāmarṣayata laṅghanam । pratyaṣedhac ca tāṁ kanyām asatkr̥tya narādhipān ॥

स वीर्यमदमत्तत्वाद्भीष्मद्रोणावुपाश्रितः । रथमारोप्य तां कन्यामाजुहाव नराधिपान् ॥

sa vīryamadamattatvād bhīṣmadroṇāv upāśritaḥ । ratham āropya tāṁ kanyām ājuhāva narādhipān ॥

तमन्वयाद्रथी खड्गी भद्धगोधाङ्गुलित्रवान् । कर्णः शस्त्रभृतां श्रेष्ठः पृष्ठतः पुरुषर्षभ ॥

tam anvayād rathī khaḍgī bhaddhagodhāṅgulitravān । karṇaḥ śastrabhr̥tāṁ śreṣṭhaḥ pr̥ṣṭhataḥ puruṣarṣabha ॥

ततो विमर्दः सुमहान्राज्ञामासीद्युधिष्ठिर । संनह्यतां तनुत्राणि रथान्योजयतामपि ॥

tato vimardaḥ sumahān rājñām āsīd yudhiṣṭhira । saṁnahyatāṁ tanutrāṇi rathān yojayatām api ॥

तेऽभ्यधावन्त संक्रुद्धाः कर्णदुर्योधनावुभौ । शरवर्षाणि मुञ्चन्तो मेघाः पर्वतयोरिव ॥

te ’bhyadhāvanta saṁkruddhāḥ karṇaduryodhanāv ubhau । śaravarṣāṇi muñcanto meghāḥ parvatayor iva ॥

कर्णस्तेषामापततामेकैकेन क्षुरेण ह । धनूंषि सशरावापान्यपातयत भूतले ॥

karṇas teṣām āpatatām ekaikena kṣureṇa ha । dhanūṁṣi saśarāvāpāny apātayata bhūtale ॥

ततो विधनुषः कांश्चित्कांश्चिदुद्यतकार्मुकान् । कांश्चिदुद्वहतो बाणान्रथशक्तिगदास्तथा ॥

tato vidhanuṣaḥ kāṁś cit kāṁś cid udyatakārmukān । kāṁś cid udvahato bāṇān rathaśaktigadās tathā ॥

लाघवादाकुलीकृत्य कर्णः प्रहरतां वरः । हतसूतांश्च भूयिष्ठानवजिग्ये नराधिपान् ॥

lāghavād ākulīkr̥tya karṇaḥ praharatāṁ varaḥ । hatasūtāṁś ca bhūyiṣṭhān avajigye narādhipān ॥

ते स्वयं त्वरयन्तोऽश्वान्याहि याहीति वादिनः । व्यपेयुस्ते रणं हित्वा राजानो भग्नमानसाः ॥

te svayaṁ tvarayanto ’śvān yāhi yāhīti vādinaḥ । vyapeyus te raṇaṁ hitvā rājāno bhagnamānasāḥ ॥

दुर्योधनस्तु कर्णेन पाल्यमानोऽभ्ययात्तदा । हृष्टः कन्यामुपादाय नगरं नागसाह्वयम् ॥

duryodhanas tu karṇena pālyamāno ’bhyayāt tadā । hr̥ṣṭaḥ kanyām upādāya nagaraṁ nāgasāhvayam ॥