Adhyāya 256

तुलाधार उवाच । सद्भिर्वा यदि वासद्भिरयं पन्थाः समाश्रितः । प्रत्यक्षं क्रियतां साधु ततो ज्ञास्यसि तद्यथा ॥

tulādhāra uvāca । sadbhir vā yadi vāsadbhir ayaṁ panthāḥ samāśritaḥ । pratyakṣaṁ kriyatāṁ sādhu tato jñāsyasi tad yathā ॥

एते शकुन्ता बहवः समन्ताद्विचरन्ति हि । तवोत्तमाङ्गे संभूताः श्येनाश्चान्याश्च जातयः ॥

ete śakuntā bahavaḥ samantād vicaranti hi । tavottamāṅge saṁbhūtāḥ śyenāś cānyāś ca jātayaḥ ॥

आह्वयैनान्महाब्रह्मन्विशमानांस्ततस्ततः । पश्येमान्हस्तपादेषु श्लिष्टान्देहे च सर्वशः ॥

āhvayainān mahābrahman viśamānāṁs tatas tataḥ । paśyemān hastapādeṣu śliṣṭān dehe ca sarvaśaḥ ॥

संभावयन्ति पितरं त्वया संभाविताः खगाः । असंशयं पिता च त्वं पुत्रानाह्वय जाजले ॥

saṁbhāvayanti pitaraṁ tvayā saṁbhāvitāḥ khagāḥ । asaṁśayaṁ pitā ca tvaṁ putrān āhvaya jājale ॥

भीष्म उवाच । ततो जाजलिना तेन समाहूताः पतत्रिणः । वाचमुच्चारयन्दिव्यां धर्मस्य वचनात्किल ॥

bhīṣma uvāca । tato jājalinā tena samāhūtāḥ patatriṇaḥ । vācam uccārayan divyāṁ dharmasya vacanāt kila ॥

अहिंसादिकृतं कर्म इह चैव परत्र च । स्पर्धा निहन्ति वै ब्रह्मन्साहता हन्ति तं नरम् ॥

ahiṁsādikr̥taṁ karma iha caiva paratra ca । spardhā nihanti vai brahman sāhatā hanti taṁ naram ॥

श्रद्धावृद्धं वाङ्मनसी न यज्ञस्त्रातुमर्हति । अत्र गाथा ब्रह्मगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ॥

śraddhāvr̥ddhaṁ vāṅmanasī na yajñas trātum arhati । atra gāthā brahmagītāḥ kīrtayanti purāvidaḥ ॥

शुचेरश्रद्दधानस्य श्रद्दधानस्य चाशुचेः । देवाश्चित्तममन्यन्त सदृशं यज्ञकर्मणि ॥

śucer aśraddadhānasya śraddadhānasya cāśuceḥ । devāś cittam amanyanta sadr̥śaṁ yajñakarmaṇi ॥

श्रोत्रियस्य कदर्यस्य वदान्यस्य च वार्धुषेः । मीमांसित्वोभयं देवाः सममन्नमकल्पयन् ॥

śrotriyasya kadaryasya vadānyasya ca vārdhuṣeḥ । mīmāṁsitvobhayaṁ devāḥ samam annam akalpayan ॥

प्रजापतिस्तानुवाच विषमं कृतमित्युत । श्रद्धापूतं वदान्यस्य हतमश्रद्धयेतरत् । भोज्यमन्नं वदान्यस्य कदर्यस्य न वार्धुषेः ॥

prajāpatis tān uvāca viṣamaṁ kr̥tam ity uta । śraddhāpūtaṁ vadānyasya hatam aśraddhayetarat । bhojyam annaṁ vadānyasya kadaryasya na vārdhuṣeḥ ॥

अश्रद्दधान एवैको देवानां नार्हते हविः । तस्यैवान्नं न भोक्तव्यमिति धर्मविदो विदुः ॥

aśraddadhāna evaiko devānāṁ nārhate haviḥ । tasyaivānnaṁ na bhoktavyam iti dharmavido viduḥ ॥

अश्रद्धा परमं पापं श्रद्धा पापप्रमोचनी । जहाति पापं श्रद्धावान्सर्पो जीर्णामिव त्वचम् ॥

aśraddhā paramaṁ pāpaṁ śraddhā pāpapramocanī । jahāti pāpaṁ śraddhāvān sarpo jīrṇām iva tvacam ॥

ज्यायसी या पवित्राणां निवृत्तिः श्रद्धया सह । निवृत्तशीलदोषो यः श्रद्धावान्पूत एव सः ॥

jyāyasī yā pavitrāṇāṁ nivr̥ttiḥ śraddhayā saha । nivr̥ttaśīladoṣo yaḥ śraddhāvān pūta eva saḥ ॥

किं तस्य तपसा कार्यं किं वृत्तेन किमात्मना । श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥

kiṁ tasya tapasā kāryaṁ kiṁ vr̥ttena kim ātmanā । śraddhāmayo ’yaṁ puruṣo yo yacchraddhaḥ sa eva saḥ ॥

इति धर्मः समाख्यातः सद्भिर्धर्मार्थदर्शिभिः । वयं जिज्ञासमानास्त्वा संप्राप्ता धर्मदर्शनात् ॥

iti dharmaḥ samākhyātaḥ sadbhir dharmārthadarśibhiḥ । vayaṁ jijñāsamānās tvā saṁprāptā dharmadarśanāt ॥

स्पर्धां जहि महाप्राज्ञ ततः प्राप्स्यसि यत्परम् । श्रद्धावाञ्श्रद्दधानश्च धर्मांश्चैवेह वाणिजः । स्ववर्त्मनि स्थितश्चैव गरीयानेष जाजले ॥

spardhāṁ jahi mahāprājña tataḥ prāpsyasi yat param । śraddhāvāñ śraddadhānaś ca dharmāṁś caiveha vāṇijaḥ । svavartmani sthitaś caiva garīyān eṣa jājale ॥

एवं बहुमतार्थं च तुलाधारेण भाषितम् । सम्यक्चैवमुपालब्धो धर्मश्चोक्तः सनातनः ॥

evaṁ bahumatārthaṁ ca tulādhāreṇa bhāṣitam । samyak caivam upālabdho dharmaś coktaḥ sanātanaḥ ॥

तस्य विख्यातवीर्यस्य श्रुत्वा वाक्यानि स द्विजः । तुलाधारस्य कौन्तेय शान्तिमेवान्वपद्यत ॥

tasya vikhyātavīryasya śrutvā vākyāni sa dvijaḥ । tulādhārasya kaunteya śāntim evānvapadyata ॥

ततोऽचिरेण कालेन तुलाधारः स एव च । दिवं गत्वा महाप्राज्ञौ विहरेतां यथासुखम् । स्वं स्वं स्थानमुपागम्य स्वकर्मफलनिर्जितम् ॥

tato ’cireṇa kālena tulādhāraḥ sa eva ca । divaṁ gatvā mahāprājñau viharetāṁ yathāsukham । svaṁ svaṁ sthānam upāgamya svakarmaphalanirjitam ॥

समानां श्रद्दधानानां संयतानां सुचेतसाम् । कुर्वतां यज्ञ इत्येव न यज्ञो जातु नेष्यते ॥

samānāṁ śraddadhānānāṁ saṁyatānāṁ sucetasām । kurvatāṁ yajña ity eva na yajño jātu neṣyate ॥

श्रद्धा वै सात्त्विकी देवी सूर्यस्य दुहिता नृप । सावित्री प्रसवित्री च जीवविश्वासिनी तथा ॥

śraddhā vai sāttvikī devī sūryasya duhitā nr̥pa । sāvitrī prasavitrī ca jīvaviśvāsinī tathā ॥

वाग्वृद्धं त्रायते श्रद्धा मनोवृद्धं च भारत । यथौपम्योपदेशेन किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥

vāgvr̥ddhaṁ trāyate śraddhā manovr̥ddhaṁ ca bhārata । yathaupamyopadeśena kiṁ bhūyaḥ śrotum icchasi ॥