Śānti Parva · Adhyaya 12.252

Adhyāya 252

अध्यायः 252

Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §258–260 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
252.1MBH-12-252-1

युधिष्ठिर उवाच । सूक्ष्मं साधु समादिष्टं भवता धर्मलक्षणम् । प्रतिभा त्वस्ति मे काचित्तां ब्रूयामनुमानतः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । sūkṣmaṁ sādhu samādiṣṭaṁ bhavatā dharmalakṣaṇam । pratibhā tv asti me kā cit tāṁ brūyām anumānataḥ ॥

252.2MBH-12-252-2

भूयांसो हृदये ये मे प्रश्नास्ते व्याहृतास्त्वया । इममन्यं प्रवक्ष्यामि न राजन्विग्रहादिव ॥

bhūyāṁso hr̥daye ye me praśnās te vyāhr̥tās tvayā । imam anyaṁ pravakṣyāmi na rājan vigrahād iva ॥

252.3MBH-12-252-3

इमानि हि प्रापयन्ति सृजन्त्युत्तारयन्ति च । न धर्मः परिपाठेन शक्यो भारत वेदितुम् ॥

imāni hi prāpayanti sr̥janty uttārayanti ca । na dharmaḥ paripāṭhena śakyo bhārata veditum ॥

252.4MBH-12-252-4

अन्यो धर्मः समस्थस्य विषमस्थस्य चापरः । आपदस्तु कथं शक्याः परिपाठेन वेदितुम् ॥

anyo dharmaḥ samasthasya viṣamasthasya cāparaḥ । āpadas tu kathaṁ śakyāḥ paripāṭhena veditum ॥

252.5MBH-12-252-5

सदाचारो मतो धर्मः सन्तस्त्वाचारलक्षणाः । साध्यासाध्यं कथं शक्यं सदाचारो ह्यलक्षणम् ॥

sadācāro mato dharmaḥ santas tv ācāralakṣaṇāḥ । sādhyāsādhyaṁ kathaṁ śakyaṁ sadācāro hy alakṣaṇam ॥

252.6MBH-12-252-6

दृश्यते धर्मरूपेण अधर्मं प्राकृतश्चरन् । धर्मं चाधर्मरूपेण कश्चिदप्राकृतश्चरन् ॥

dr̥śyate dharmarūpeṇa adharmaṁ prākr̥taś caran । dharmaṁ cādharmarūpeṇa kaś cid aprākr̥taś caran ॥

252.7MBH-12-252-7

पुनरस्य प्रमाणं हि निर्दिष्टं शास्त्रकोविदैः । वेदवादाश्चानुयुगं ह्रसन्तीति ह नः श्रुतम् ॥

punar asya pramāṇaṁ hi nirdiṣṭaṁ śāstrakovidaiḥ । vedavādāś cānuyugaṁ hrasantīti ha naḥ śrutam ॥

252.8MBH-12-252-8

अन्ये कृतयुगे धर्मास्त्रेतायां द्वापरेऽपरे । अन्ये कलियुगे धर्मा यथाशक्तिकृता इव ॥

anye kr̥tayuge dharmās tretāyāṁ dvāpare ’pare । anye kaliyuge dharmā yathāśaktikr̥tā iva ॥

252.9MBH-12-252-9

आम्नायवचनं सत्यमित्ययं लोकसंग्रहः । आम्नायेभ्यः परं वेदाः प्रसृता विश्वतोमुखाः ॥

āmnāyavacanaṁ satyam ity ayaṁ lokasaṁgrahaḥ । āmnāyebhyaḥ paraṁ vedāḥ prasr̥tā viśvatomukhāḥ ॥

252.10MBH-12-252-10

ते चेत्सर्वे प्रमाणं वै प्रमाणं तन्न विद्यते । प्रमाणे चाप्रमाणे च विरुद्धे शास्त्रता कुतः ॥

te cet sarve pramāṇaṁ vai pramāṇaṁ tan na vidyate । pramāṇe cāpramāṇe ca viruddhe śāstratā kutaḥ ॥

252.11MBH-12-252-11

धर्मस्य ह्रियमाणस्य बलवद्भिर्दुरात्मभिः । या या विक्रियते संस्था ततः सापि प्रणश्यति ॥

dharmasya hriyamāṇasya balavadbhir durātmabhiḥ । yā yā vikriyate saṁsthā tataḥ sāpi praṇaśyati ॥

252.12MBH-12-252-12

विद्म चैवं न वा विद्म शक्यं वा वेदितुं न वा । अणीयान्क्षुरधाराया गरीयान्पर्वतादपि ॥

vidma caivaṁ na vā vidma śakyaṁ vā vedituṁ na vā । aṇīyān kṣuradhārāyā garīyān parvatād api ॥

252.13MBH-12-252-13

गन्धर्वनगराकारः प्रथमं संप्रदृश्यते । अन्वीक्ष्यमाणः कविभिः पुनर्गच्छत्यदर्शनम् ॥

gandharvanagarākāraḥ prathamaṁ saṁpradr̥śyate । anvīkṣyamāṇaḥ kavibhiḥ punar gacchaty adarśanam ॥

252.14MBH-12-252-14

निपानानीव गोभ्याशे क्षेत्रे कुल्येव भारत । स्मृतोऽपि शाश्वतो धर्मो विप्रहीणो न दृश्यते ॥

nipānānīva gobhyāśe kṣetre kulyeva bhārata । smr̥to ’pi śāśvato dharmo viprahīṇo na dr̥śyate ॥

252.15MBH-12-252-15

कामादन्ये क्षयादन्ये कारणैरपरैस्तथा । असन्तो हि वृथाचारं भजन्ते बहवोऽपरे ॥

kāmād anye kṣayād anye kāraṇair aparais tathā । asanto hi vr̥thācāraṁ bhajante bahavo ’pare ॥

252.16MBH-12-252-16

धर्मो भवति स क्षिप्रं विलीनस्त्वेव साधुषु । अन्ये तानाहुरुन्मत्तानपि चावहसन्त्युत ॥

dharmo bhavati sa kṣipraṁ vilīnas tv eva sādhuṣu । anye tān āhur unmattān api cāvahasanty uta ॥

252.17MBH-12-252-17

महाजना ह्युपावृत्ता राजधर्मं समाश्रिताः । न हि सर्वहितः कश्चिदाचारः संप्रदृश्यते ॥

mahājanā hy upāvr̥ttā rājadharmaṁ samāśritāḥ । na hi sarvahitaḥ kaś cid ācāraḥ saṁpradr̥śyate ॥

252.18MBH-12-252-18

तेनैवान्यः प्रभवति सोऽपरं बाधते पुनः । दृश्यते चैव स पुनस्तुल्यरूपो यदृच्छया ॥

tenaivānyaḥ prabhavati so ’paraṁ bādhate punaḥ । dr̥śyate caiva sa punas tulyarūpo yadr̥cchayā ॥

252.19MBH-12-252-19

येनैवान्यः प्रभवति सोऽपरानपि बाधते । आचाराणामनैकाग्र्यं सर्वेषामेव लक्षयेत् ॥

yenaivānyaḥ prabhavati so ’parān api bādhate । ācārāṇām anaikāgryaṁ sarveṣām eva lakṣayet ॥

252.20MBH-12-252-20

चिराभिपन्नः कविभिः पूर्वं धर्म उदाहृतः । तेनाचारेण पूर्वेण संस्था भवति शाश्वती ॥

cirābhipannaḥ kavibhiḥ pūrvaṁ dharma udāhr̥taḥ । tenācāreṇa pūrveṇa saṁsthā bhavati śāśvatī ॥