Adhyāya 214

युधिष्ठिर उवाच । द्विजातयो व्रतोपेता यदिदं भुञ्जते हविः । अन्नं ब्राह्मणकामाय कथमेतत्पितामह ॥

yudhiṣṭhira uvāca । dvijātayo vratopetā yad idaṁ bhuñjate haviḥ । annaṁ brāhmaṇakāmāya katham etat pitāmaha ॥

भीष्म उवाच । अवेदोक्तव्रतोपेता भुञ्जानाः कार्यकारिणः । वेदोक्तेषु च भुञ्जाना व्रतलुप्ता युधिष्ठिर ॥

bhīṣma uvāca । avedoktavratopetā bhuñjānāḥ kāryakāriṇaḥ । vedokteṣu ca bhuñjānā vrataluptā yudhiṣṭhira ॥

युधिष्ठिर उवाच । यदिदं तप इत्याहुरुपवासं पृथग्जनाः । एतत्तपो महाराज उताहो किं तपो भवेत् ॥

yudhiṣṭhira uvāca । yad idaṁ tapa ity āhur upavāsaṁ pr̥thagjanāḥ । etat tapo mahārāja utāho kiṁ tapo bhavet ॥

भीष्म उवाच । मासपक्षोपवासेन मन्यन्ते यत्तपो जनाः । आत्मतन्त्रोपघातः स न तपस्तत्सतां मतम् । त्यागश्च सन्नतिश्चैव शिष्यते तप उत्तमम् ॥

bhīṣma uvāca । māsapakṣopavāsena manyante yat tapo janāḥ । ātmatantropaghātaḥ sa na tapas tat satāṁ matam । tyāgaś ca sannatiś caiva śiṣyate tapa uttamam ॥

सदोपवासी च भवेद्ब्रह्मचारी सदैव च । मुनिश्च स्यात्सदा विप्रो दैवतं च सदा भजेत् ॥

sadopavāsī ca bhaved brahmacārī sadaiva ca । muniś ca syāt sadā vipro daivataṁ ca sadā bhajet ॥

कुटुम्बिको धर्मकामः सदास्वप्नश्च भारत । अमांसाशी सदा च स्यात्पवित्रं च सदा जपेत् ॥

kuṭumbiko dharmakāmaḥ sadāsvapnaś ca bhārata । amāṁsāśī sadā ca syāt pavitraṁ ca sadā japet ॥

अमृताशी सदा च स्यान्न च स्याद्विषभोजनः । विघसाशी सदा च स्यात्सदा चैवातिथिप्रियः ॥

amr̥tāśī sadā ca syān na ca syād viṣabhojanaḥ । vighasāśī sadā ca syāt sadā caivātithipriyaḥ ॥

युधिष्ठिर उवाच । कथं सदोपवासी स्याद्ब्रह्मचारी कथं भवेत् । विघसाशी कथं च स्यात्सदा चैवातिथिप्रियः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । kathaṁ sadopavāsī syād brahmacārī kathaṁ bhavet । vighasāśī kathaṁ ca syāt sadā caivātithipriyaḥ ॥

भीष्म उवाच । अन्तरा प्रातराशं च सायमाशं तथैव च । सदोपवासी च भवेद्यो न भुङ्क्ते कथंचन ॥

bhīṣma uvāca । antarā prātarāśaṁ ca sāyamāśaṁ tathaiva ca । sadopavāsī ca bhaved yo na bhuṅkte kathaṁ cana ॥

भार्यां गच्छन्ब्रह्मचारी ऋतौ भवति ब्राह्मणः । ऋतवादी सदा च स्याज्ज्ञाननित्यश्च यो नरः ॥

bhāryāṁ gacchan brahmacārī r̥tau bhavati brāhmaṇaḥ । r̥tavādī sadā ca syāj jñānanityaś ca yo naraḥ ॥

अभक्षयन्वृथामांसममांसाशी भवत्युत । दाननित्यः पवित्रश्च अस्वप्नश्च दिवास्वपन् ॥

abhakṣayan vr̥thāmāṁsam amāṁsāśī bhavaty uta । dānanityaḥ pavitraś ca asvapnaś ca divāsvapan ॥

भृत्यातिथिषु यो भुङ्क्ते भुक्तवत्सु सदा स ह । अमृतं सकलं भुङ्क्त इति विद्धि युधिष्ठिर ॥

bhr̥tyātithiṣu yo bhuṅkte bhuktavatsu sadā sa ha । amr̥taṁ sakalaṁ bhuṅkta iti viddhi yudhiṣṭhira ॥

अभुक्तवत्सु नाश्नानः सततं यस्तु वै द्विजः । अभोजनेन तेनास्य जितः स्वर्गो भवत्युत ॥

abhuktavatsu nāśnānaḥ satataṁ yas tu vai dvijaḥ । abhojanena tenāsya jitaḥ svargo bhavaty uta ॥

देवताभ्यः पितृभ्यश्च भृत्येभ्योऽतिथिभिः सह । अवशिष्टं तु योऽश्नाति तमाहुर्विघसाशिनम् ॥

devatābhyaḥ pitr̥bhyaś ca bhr̥tyebhyo ’tithibhiḥ saha । avaśiṣṭaṁ tu yo ’śnāti tam āhur vighasāśinam ॥

तेषां लोका ह्यपर्यन्ताः सदने ब्रह्मणा सह । उपस्थिताश्चाप्सरोभिः परियान्ति दिवौकसः ॥

teṣāṁ lokā hy aparyantāḥ sadane brahmaṇā saha । upasthitāś cāpsarobhiḥ pariyānti divaukasaḥ ॥

देवताभिश्च ये सार्धं पितृभिश्चोपभुञ्जते । रमन्ते पुत्रपौत्रैश्च तेषां गतिरनुत्तमा ॥

devatābhiś ca ye sārdhaṁ pitr̥bhiś copabhuñjate । ramante putrapautraiś ca teṣāṁ gatir anuttamā ॥