Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §220–222 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । किं कुर्वन्सुखमाप्नोति किं कुर्वन्दुःखमाप्नुते । किं कुर्वन्निर्भयो लोके सिद्धश्चरति भारत ॥
yudhiṣṭhira uvāca । kiṁ kurvan sukham āpnoti kiṁ kurvan duḥkham āpnute । kiṁ kurvan nirbhayo loke siddhaś carati bhārata ॥
भीष्म उवाच । दममेव प्रशंसन्ति वृद्धाः श्रुतिसमाधयः । सर्वेषामेव वर्णानां ब्राह्मणस्य विशेषतः ॥
bhīṣma uvāca । damam eva praśaṁsanti vr̥ddhāḥ śrutisamādhayaḥ । sarveṣām eva varṇānāṁ brāhmaṇasya viśeṣataḥ ॥
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते । क्रिया तपश्च वेदाश्च दमे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥
nādāntasya kriyāsiddhir yathāvad upalabhyate । kriyā tapaś ca vedāś ca dame sarvaṁ pratiṣṭhitam ॥
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उच्यते । विपाप्मा निर्भयो दान्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥
damas tejo vardhayati pavitraṁ dama ucyate । vipāpmā nirbhayo dāntaḥ puruṣo vindate mahat ॥
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते । सुखं लोके विपर्येति मनश्चास्य प्रसीदति ॥
sukhaṁ dāntaḥ prasvapiti sukhaṁ ca pratibudhyate । sukhaṁ loke viparyeti manaś cāsya prasīdati ॥
तेजो दमेन ध्रियते न तत्तीक्ष्णोऽधिगच्छति । अमित्रांश्च बहून्नित्यं पृथगात्मनि पश्यति ॥
tejo damena dhriyate na tat tīkṣṇo ’dhigacchati । amitrāṁś ca bahūn nityaṁ pr̥thagātmani paśyati ॥
क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम् । तेषां विप्रतिषेधार्थं राजा सृष्टः स्वयंभुवा ॥
kravyādbhya iva bhūtānām adāntebhyaḥ sadā bhayam । teṣāṁ vipratiṣedhārthaṁ rājā sr̥ṣṭaḥ svayaṁbhuvā ॥
आश्रमेषु च सर्वेषु दम एव विशिष्यते । यच्च तेषु फलं धर्मे भूयो दान्ते तदुच्यते ॥
āśrameṣu ca sarveṣu dama eva viśiṣyate । yac ca teṣu phalaṁ dharme bhūyo dānte tad ucyate ॥
तेषां लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः । अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥
teṣāṁ liṅgāni vakṣyāmi yeṣāṁ samudayo damaḥ । akārpaṇyam asaṁrambhaḥ saṁtoṣaḥ śraddadhānatā ॥
अक्रोध आर्जवं नित्यं नातिवादो न मानिता । गुरुपूजानसूया च दया भूतेष्वपैशुनम् ॥
akrodha ārjavaṁ nityaṁ nātivādo na mānitā । gurupūjānasūyā ca dayā bhūteṣv apaiśunam ॥
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम् । साधुकामश्चास्पृहयन्नायाति प्रत्ययं नृषु ॥
janavādamr̥ṣāvādastutinindāvivarjanam । sādhukāmaś cāspr̥hayann āyāti pratyayaṁ nr̥ṣu ॥
अवैरकृत्सूपचारः समो निन्दाप्रशंसयोः । सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मवान्बुधः । प्राप्य लोके च सत्कारं स्वर्गं वै प्रेत्य गच्छति ॥
avairakr̥t sūpacāraḥ samo nindāpraśaṁsayoḥ । suvr̥ttaḥ śīlasaṁpannaḥ prasannātmātmavān budhaḥ । prāpya loke ca satkāraṁ svargaṁ vai pretya gacchati ॥
सर्वभूतहिते युक्तो न स्मयाद्द्वेष्टि वै जनम् । महाह्रद इवाक्षोभ्य प्रज्ञातृप्तः प्रसीदति ॥
sarvabhūtahite yukto na smayād dveṣṭi vai janam । mahāhrada ivākṣobhya prajñātr̥ptaḥ prasīdati ॥
अभयं सर्वभूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः । नमस्यः सर्वभूतानां दान्तो भवति ज्ञानवान् ॥
abhayaṁ sarvabhūtebhyaḥ sarveṣām abhayaṁ yataḥ । namasyaḥ sarvabhūtānāṁ dānto bhavati jñānavān ॥
न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचति । स वै परिमितप्रज्ञः स दान्तो द्विज उच्यते ॥
na hr̥ṣyati mahaty arthe vyasane ca na śocati । sa vai parimitaprajñaḥ sa dānto dvija ucyate ॥
कर्मभिः श्रुतसंपन्नः सद्भिराचरितैः शुभैः । सदैव दमसंयुक्तस्तस्य भुङ्क्ते महत्फलम् ॥
karmabhiḥ śrutasaṁpannaḥ sadbhir ācaritaiḥ śubhaiḥ । sadaiva damasaṁyuktas tasya bhuṅkte mahat phalam ॥
अनसूया क्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादिता । सत्यं दानमनायासो नैष मार्गो दुरात्मनाम् ॥
anasūyā kṣamā śāntiḥ saṁtoṣaḥ priyavāditā । satyaṁ dānam anāyāso naiṣa mārgo durātmanām ॥
कामक्रोधौ वशे कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । विक्रम्य घोरे तपसि ब्राह्मणः संशितव्रतः । कालाकाङ्क्षी चरेल्लोकान्निरपाय इवात्मवान् ॥
kāmakrodhau vaśe kr̥tvā brahmacārī jitendriyaḥ । vikramya ghore tapasi brāhmaṇaḥ saṁśitavrataḥ । kālākāṅkṣī carel lokān nirapāya ivātmavān ॥