Śānti Parva · Adhyaya 12.208

Adhyāya 208

अध्यायः 208

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §216–218 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
208.1MBH-12-208-1

गुरुरुवाच । दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः । ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥

gurur uvāca । duranteṣv indriyārtheṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ । ye tv asaktā mahātmānas te yānti paramāṁ gatim ॥

208.2MBH-12-208-2

जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मनसः क्लमैः । दृष्ट्वेमं संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥

janmamr̥tyujarāduḥkhair vyādhibhir manasaḥ klamaiḥ । dr̥ṣṭvemaṁ saṁtataṁ lokaṁ ghaṭen mokṣāya buddhimān ॥

208.3MBH-12-208-3

वाङ्मनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः । प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥

vāṅmanobhyāṁ śarīreṇa śuciḥ syād anahaṁkr̥taḥ । praśānto jñānavān bhikṣur nirapekṣaś caret sukham ॥

208.4MBH-12-208-4

अथ वा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया । अत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥

atha vā manasaḥ saṅgaṁ paśyed bhūtānukampayā । atrāpy upekṣāṁ kurvīta jñātvā karmaphalaṁ jagat ॥

208.5MBH-12-208-5

यत्कृतं प्राक्शुभं कर्म पापं वा तदुपाश्नुते । तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥

yat kr̥taṁ prāk śubhaṁ karma pāpaṁ vā tad upāśnute । tasmāc chubhāni karmāṇi kuryād vāgbuddhikarmabhiḥ ॥

208.6MBH-12-208-6

अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् । क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥

ahiṁsā satyavacanaṁ sarvabhūteṣu cārjavam । kṣamā caivāpramādaś ca yasyaite sa sukhī bhavet ॥

208.7MBH-12-208-7

यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् । दुःखान्निःसरणं वेद स तत्त्वज्ञः सुखी भवेत् ॥

yaś cainaṁ paramaṁ dharmaṁ sarvabhūtasukhāvaham । duḥkhān niḥsaraṇaṁ veda sa tattvajñaḥ sukhī bhavet ॥

208.8MBH-12-208-8

तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् । नापध्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥

tasmāt samāhitaṁ buddhyā mano bhūteṣu dhārayet । nāpadhyāyen na spr̥hayen nābaddhaṁ cintayed asat ॥

208.9MBH-12-208-9

अवाग्योगप्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते । विवक्षता वा सद्वाक्यं धर्मं सूक्ष्ममवेक्षता । सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥

avāgyogaprayogeṇa manojñaṁ saṁpravartate । vivakṣatā vā sadvākyaṁ dharmaṁ sūkṣmam avekṣatā । satyāṁ vācam ahiṁsrāṁ ca vaded anapavādinīm ॥

208.10MBH-12-208-10

कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनाम् । ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥

kalkāpetām aparuṣām anr̥śaṁsām apaiśunām । īdr̥g alpaṁ ca vaktavyam avikṣiptena cetasā ॥

208.11MBH-12-208-11

वाक्प्रबुद्धो हि संरागाद्विरागाद्व्याहरेद्यदि । बुद्ध्या ह्यनिगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् । रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणा प्रतिपद्यते ॥

vākprabuddho hi saṁrāgād virāgād vyāhared yadi । buddhyā hy anigr̥hītena manasā karma tāmasam । rajobhūtair hi karaṇaiḥ karmaṇā pratipadyate ॥

208.12MBH-12-208-12

स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते । तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्धैर्यमात्मनः ॥

sa duḥkhaṁ prāpya loke ’smin narakāyopapadyate । tasmān manovākśarīrair ācared dhairyam ātmanaḥ ॥

208.13MBH-12-208-13

प्रकीर्णमेषभारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः । प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा ॥

prakīrṇameṣabhāro hi yadvad dhāryeta dasyubhiḥ । pratilomāṁ diśaṁ buddhvā saṁsāram abudhās tathā ॥

208.14MBH-12-208-14

तानेव च यथा दस्यून्क्षिप्त्वा गच्छेच्छिवां दिशम् । तथा रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयात्सुखम् ॥

tān eva ca yathā dasyūn kṣiptvā gacchec chivāṁ diśam । tathā rajastamaḥkarmāṇy utsr̥jya prāpnuyāt sukham ॥

208.15MBH-12-208-15

निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः । विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥

niḥsaṁdigdham anīho vai muktaḥ sarvaparigrahaiḥ । viviktacārī laghvāśī tapasvī niyatendriyaḥ ॥

208.16MBH-12-208-16

ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् । निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥

jñānadagdhaparikleśaḥ prayogaratir ātmavān । niṣpracāreṇa manasā paraṁ tad adhigacchati ॥

208.17MBH-12-208-17

धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् । मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसात्मनः ॥

dhr̥timān ātmavān buddhiṁ nigr̥hṇīyād asaṁśayam । mano buddhyā nigr̥hṇīyād viṣayān manasātmanaḥ ॥

208.18MBH-12-208-18

निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे । देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥

nigr̥hītendriyasyāsya kurvāṇasya mano vaśe । devatās tāḥ prakāśante hr̥ṣṭā yānti tam īśvaram ॥

208.19MBH-12-208-19

ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत्संप्रकाशते । एतैश्चापगतैः सर्वैर्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥

tābhiḥ saṁsaktamanaso brahmavat saṁprakāśate । etaiś cāpagataiḥ sarvair brahmabhūyāya kalpate ॥

208.20MBH-12-208-20

अथ वा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् । येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्तत्तदाचरेत् ॥

atha vā na pravarteta yogatantrair upakramet । yena tantramayaṁ tantraṁ vr̥ttiḥ syāt tat tad ācaret ॥

208.21MBH-12-208-21

कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः । तथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥

kaṇapiṇyākakulmāṣaśākayāvakasaktavaḥ । tathā mūlaphalaṁ bhaikṣaṁ paryāyeṇopayojayet ॥

208.22MBH-12-208-22

आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम् । तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥

āhāraṁ niyataṁ caiva deśe kāle ca sāttvikam । tat parīkṣyānuvarteta yat pravr̥ttyanuvartakam ॥

208.23MBH-12-208-23

प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् । ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥

pravr̥ttaṁ noparundheta śanair agnim ivendhayet । jñānendhitaṁ tato jñānam arkavat saṁprakāśate ॥

208.24MBH-12-208-24

ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रीँल्लोकानधितिष्ठति । विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानादपकृष्यते ॥

jñānādhiṣṭhānam ajñānaṁ trīm̐l lokān adhitiṣṭhati । vijñānānugataṁ jñānam ajñānād apakr̥ṣyate ॥

208.25MBH-12-208-25

पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् । स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥

pr̥thaktvāt saṁprayogāc ca nāsūyur veda śāśvatam । sa tayor apavargajño vītarāgo vimucyate ॥

208.26MBH-12-208-26

वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् । अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥

vayotīto jarāmr̥tyū jitvā brahma sanātanam । amr̥taṁ tad avāpnoti yat tad akṣaram avyayam ॥