गुरुरुवाच । दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः । ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥
gurur uvāca । duranteṣv indriyārtheṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ । ye tv asaktā mahātmānas te yānti paramāṁ gatim ॥
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §216–218 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
गुरुरुवाच । दुरन्तेष्विन्द्रियार्थेषु सक्ताः सीदन्ति जन्तवः । ये त्वसक्ता महात्मानस्ते यान्ति परमां गतिम् ॥
gurur uvāca । duranteṣv indriyārtheṣu saktāḥ sīdanti jantavaḥ । ye tv asaktā mahātmānas te yānti paramāṁ gatim ॥
जन्ममृत्युजरादुःखैर्व्याधिभिर्मनसः क्लमैः । दृष्ट्वेमं संततं लोकं घटेन्मोक्षाय बुद्धिमान् ॥
janmamr̥tyujarāduḥkhair vyādhibhir manasaḥ klamaiḥ । dr̥ṣṭvemaṁ saṁtataṁ lokaṁ ghaṭen mokṣāya buddhimān ॥
वाङ्मनोभ्यां शरीरेण शुचिः स्यादनहंकृतः । प्रशान्तो ज्ञानवान्भिक्षुर्निरपेक्षश्चरेत्सुखम् ॥
vāṅmanobhyāṁ śarīreṇa śuciḥ syād anahaṁkr̥taḥ । praśānto jñānavān bhikṣur nirapekṣaś caret sukham ॥
अथ वा मनसः सङ्गं पश्येद्भूतानुकम्पया । अत्राप्युपेक्षां कुर्वीत ज्ञात्वा कर्मफलं जगत् ॥
atha vā manasaḥ saṅgaṁ paśyed bhūtānukampayā । atrāpy upekṣāṁ kurvīta jñātvā karmaphalaṁ jagat ॥
यत्कृतं प्राक्शुभं कर्म पापं वा तदुपाश्नुते । तस्माच्छुभानि कर्माणि कुर्याद्वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥
yat kr̥taṁ prāk śubhaṁ karma pāpaṁ vā tad upāśnute । tasmāc chubhāni karmāṇi kuryād vāgbuddhikarmabhiḥ ॥
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतेषु चार्जवम् । क्षमा चैवाप्रमादश्च यस्यैते स सुखी भवेत् ॥
ahiṁsā satyavacanaṁ sarvabhūteṣu cārjavam । kṣamā caivāpramādaś ca yasyaite sa sukhī bhavet ॥
यश्चैनं परमं धर्मं सर्वभूतसुखावहम् । दुःखान्निःसरणं वेद स तत्त्वज्ञः सुखी भवेत् ॥
yaś cainaṁ paramaṁ dharmaṁ sarvabhūtasukhāvaham । duḥkhān niḥsaraṇaṁ veda sa tattvajñaḥ sukhī bhavet ॥
तस्मात्समाहितं बुद्ध्या मनो भूतेषु धारयेत् । नापध्यायेन्न स्पृहयेन्नाबद्धं चिन्तयेदसत् ॥
tasmāt samāhitaṁ buddhyā mano bhūteṣu dhārayet । nāpadhyāyen na spr̥hayen nābaddhaṁ cintayed asat ॥
अवाग्योगप्रयोगेण मनोज्ञं संप्रवर्तते । विवक्षता वा सद्वाक्यं धर्मं सूक्ष्ममवेक्षता । सत्यां वाचमहिंस्रां च वदेदनपवादिनीम् ॥
avāgyogaprayogeṇa manojñaṁ saṁpravartate । vivakṣatā vā sadvākyaṁ dharmaṁ sūkṣmam avekṣatā । satyāṁ vācam ahiṁsrāṁ ca vaded anapavādinīm ॥
कल्कापेतामपरुषामनृशंसामपैशुनाम् । ईदृगल्पं च वक्तव्यमविक्षिप्तेन चेतसा ॥
kalkāpetām aparuṣām anr̥śaṁsām apaiśunām । īdr̥g alpaṁ ca vaktavyam avikṣiptena cetasā ॥
वाक्प्रबुद्धो हि संरागाद्विरागाद्व्याहरेद्यदि । बुद्ध्या ह्यनिगृहीतेन मनसा कर्म तामसम् । रजोभूतैर्हि करणैः कर्मणा प्रतिपद्यते ॥
vākprabuddho hi saṁrāgād virāgād vyāhared yadi । buddhyā hy anigr̥hītena manasā karma tāmasam । rajobhūtair hi karaṇaiḥ karmaṇā pratipadyate ॥
स दुःखं प्राप्य लोकेऽस्मिन्नरकायोपपद्यते । तस्मान्मनोवाक्शरीरैराचरेद्धैर्यमात्मनः ॥
sa duḥkhaṁ prāpya loke ’smin narakāyopapadyate । tasmān manovākśarīrair ācared dhairyam ātmanaḥ ॥
प्रकीर्णमेषभारो हि यद्वद्धार्येत दस्युभिः । प्रतिलोमां दिशं बुद्ध्वा संसारमबुधास्तथा ॥
prakīrṇameṣabhāro hi yadvad dhāryeta dasyubhiḥ । pratilomāṁ diśaṁ buddhvā saṁsāram abudhās tathā ॥
तानेव च यथा दस्यून्क्षिप्त्वा गच्छेच्छिवां दिशम् । तथा रजस्तमःकर्माण्युत्सृज्य प्राप्नुयात्सुखम् ॥
tān eva ca yathā dasyūn kṣiptvā gacchec chivāṁ diśam । tathā rajastamaḥkarmāṇy utsr̥jya prāpnuyāt sukham ॥
निःसंदिग्धमनीहो वै मुक्तः सर्वपरिग्रहैः । विविक्तचारी लघ्वाशी तपस्वी नियतेन्द्रियः ॥
niḥsaṁdigdham anīho vai muktaḥ sarvaparigrahaiḥ । viviktacārī laghvāśī tapasvī niyatendriyaḥ ॥
ज्ञानदग्धपरिक्लेशः प्रयोगरतिरात्मवान् । निष्प्रचारेण मनसा परं तदधिगच्छति ॥
jñānadagdhaparikleśaḥ prayogaratir ātmavān । niṣpracāreṇa manasā paraṁ tad adhigacchati ॥
धृतिमानात्मवान्बुद्धिं निगृह्णीयादसंशयम् । मनो बुद्ध्या निगृह्णीयाद्विषयान्मनसात्मनः ॥
dhr̥timān ātmavān buddhiṁ nigr̥hṇīyād asaṁśayam । mano buddhyā nigr̥hṇīyād viṣayān manasātmanaḥ ॥
निगृहीतेन्द्रियस्यास्य कुर्वाणस्य मनो वशे । देवतास्ताः प्रकाशन्ते हृष्टा यान्ति तमीश्वरम् ॥
nigr̥hītendriyasyāsya kurvāṇasya mano vaśe । devatās tāḥ prakāśante hr̥ṣṭā yānti tam īśvaram ॥
ताभिः संसक्तमनसो ब्रह्मवत्संप्रकाशते । एतैश्चापगतैः सर्वैर्ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥
tābhiḥ saṁsaktamanaso brahmavat saṁprakāśate । etaiś cāpagataiḥ sarvair brahmabhūyāya kalpate ॥
अथ वा न प्रवर्तेत योगतन्त्रैरुपक्रमेत् । येन तन्त्रमयं तन्त्रं वृत्तिः स्यात्तत्तदाचरेत् ॥
atha vā na pravarteta yogatantrair upakramet । yena tantramayaṁ tantraṁ vr̥ttiḥ syāt tat tad ācaret ॥
कणपिण्याककुल्माषशाकयावकसक्तवः । तथा मूलफलं भैक्षं पर्यायेणोपयोजयेत् ॥
kaṇapiṇyākakulmāṣaśākayāvakasaktavaḥ । tathā mūlaphalaṁ bhaikṣaṁ paryāyeṇopayojayet ॥
आहारं नियतं चैव देशे काले च सात्त्विकम् । तत्परीक्ष्यानुवर्तेत यत्प्रवृत्त्यनुवर्तकम् ॥
āhāraṁ niyataṁ caiva deśe kāle ca sāttvikam । tat parīkṣyānuvarteta yat pravr̥ttyanuvartakam ॥
प्रवृत्तं नोपरुन्धेत शनैरग्निमिवेन्धयेत् । ज्ञानेन्धितं ततो ज्ञानमर्कवत्संप्रकाशते ॥
pravr̥ttaṁ noparundheta śanair agnim ivendhayet । jñānendhitaṁ tato jñānam arkavat saṁprakāśate ॥
ज्ञानाधिष्ठानमज्ञानं त्रीँल्लोकानधितिष्ठति । विज्ञानानुगतं ज्ञानमज्ञानादपकृष्यते ॥
jñānādhiṣṭhānam ajñānaṁ trīm̐l lokān adhitiṣṭhati । vijñānānugataṁ jñānam ajñānād apakr̥ṣyate ॥
पृथक्त्वात्संप्रयोगाच्च नासूयुर्वेद शाश्वतम् । स तयोरपवर्गज्ञो वीतरागो विमुच्यते ॥
pr̥thaktvāt saṁprayogāc ca nāsūyur veda śāśvatam । sa tayor apavargajño vītarāgo vimucyate ॥
वयोतीतो जरामृत्यू जित्वा ब्रह्म सनातनम् । अमृतं तदवाप्नोति यत्तदक्षरमव्ययम् ॥
vayotīto jarāmr̥tyū jitvā brahma sanātanam । amr̥taṁ tad avāpnoti yat tad akṣaram avyayam ॥