Śānti Parva · Adhyaya 12.182

Adhyāya 182

अध्यायः 182

Who speaks here भरद्वाज bharadvāja

English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §188–190 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.

Text
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
182.1MBH-12-182-1

भरद्वाज उवाच । ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥

bharadvāja uvāca । brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama । vaiśyaḥ śūdraś ca viprarṣe tad brūhi vadatāṁ vara ॥

182.2MBH-12-182-2

भृगुरुवाच । जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥

bhr̥gur uvāca । jātakarmādibhir yas tu saṁskāraiḥ saṁskr̥taḥ śuciḥ । vedādhyayanasaṁpannaḥ ṣaṭsu karmasv avasthitaḥ ॥

182.3MBH-12-182-3

शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः । नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥

śaucācārasthitaḥ samyag vighasāśī gurupriyaḥ । nityavratī satyaparaḥ sa vai brāhmaṇa ucyate ॥

182.4MBH-12-182-4

सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा । तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥

satyaṁ dānaṁ damo ’droha ānr̥śaṁsyaṁ kṣamā ghr̥ṇā । tapaś ca dr̥śyate yatra sa brāhmaṇa iti smr̥taḥ ॥

182.5MBH-12-182-5

क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः । दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते ॥

kṣatrajaṁ sevate karma vedādhyayanasaṁmataḥ । dānādānaratir yaś ca sa vai kṣatriya ucyate ॥

182.6MBH-12-182-6

कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥

kr̥ṣigorakṣyavāṇijyaṁ yo viśaty aniśaṁ śuciḥ । vedādhyayanasaṁpannaḥ sa vaiśya iti saṁjñitaḥ ॥

182.7MBH-12-182-7

सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः । त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥

sarvabhakṣaratir nityaṁ sarvakarmakaro ’śuciḥ । tyaktavedas tv anācāraḥ sa vai śūdra iti smr̥taḥ ॥

182.8MBH-12-182-8

शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते । न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥

śūdre caitad bhavel lakṣyaṁ dvije caitan na vidyate । na vai śūdro bhavec chūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ ॥

182.9MBH-12-182-9

सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥

sarvopāyais tu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥ । etat pavitraṁ jñātavyaṁ tathā caivātmasaṁyamaḥ ॥

182.10MBH-12-182-10

नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥

nityaṁ krodhāt tapo rakṣec chriyaṁ rakṣeta matsarāt । vidyāṁ mānāvamānābhyām ātmānaṁ tu pramādataḥ ॥

182.11MBH-12-182-11

यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह । त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥

yasya sarve samārambhā nirāśīrbandhanās tv iha । tyāge yasya hutaṁ sarvaṁ sa tyāgī sa ca buddhimān ॥

182.12MBH-12-182-12

अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत् । अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ॥

ahiṁsraḥ sarvabhūtānāṁ maitrāyaṇagataś caret । avisrambhe na gantavyaṁ visrambhe dhārayen manaḥ ॥

182.13MBH-12-182-13

परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः । अशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम् ॥

parigrahān parityajya bhaved buddhyā jitendriyaḥ । aśokaṁ sthānam ātiṣṭhed iha cāmutra cābhayam ॥

182.14MBH-12-182-14

तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना । अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥

taponityena dāntena muninā saṁyatātmanā । ajitaṁ jetukāmena bhāvyaṁ saṅgeṣv asaṅginā ॥

182.15MBH-12-182-15

इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः । अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥

indriyair gr̥hyate yad yat tat tad vyaktam iti sthitiḥ । avyaktam iti vijñeyaṁ liṅgagrāhyam atīndriyam ॥

182.16MBH-12-182-16

मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् । निर्वाणादेव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत् । सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥

manaḥ prāṇe nigr̥hṇīyāt prāṇaṁ brahmaṇi dhārayet । nirvāṇād eva nirvāṇo na ca kiṁ cid vicintayet । sukhaṁ vai brāhmaṇo brahma sa vai tenādhigacchati ॥

182.17MBH-12-182-17

शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः । सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥

śaucena satataṁ yuktas tathācārasamanvitaḥ । sānukrośaś ca bhūteṣu tad dvijātiṣu lakṣaṇam ॥