भरद्वाज उवाच । ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥
bharadvāja uvāca । brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama । vaiśyaḥ śūdraś ca viprarṣe tad brūhi vadatāṁ vara ॥
Who speaks here भरद्वाज bharadvāja
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §188–190 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
भरद्वाज उवाच । ब्राह्मणः केन भवति क्षत्रियो वा द्विजोत्तम । वैश्यः शूद्रश्च विप्रर्षे तद्ब्रूहि वदतां वर ॥
bharadvāja uvāca । brāhmaṇaḥ kena bhavati kṣatriyo vā dvijottama । vaiśyaḥ śūdraś ca viprarṣe tad brūhi vadatāṁ vara ॥
भृगुरुवाच । जातकर्मादिभिर्यस्तु संस्कारैः संस्कृतः शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः षट्सु कर्मस्ववस्थितः ॥
bhr̥gur uvāca । jātakarmādibhir yas tu saṁskāraiḥ saṁskr̥taḥ śuciḥ । vedādhyayanasaṁpannaḥ ṣaṭsu karmasv avasthitaḥ ॥
शौचाचारस्थितः सम्यग्विघसाशी गुरुप्रियः । नित्यव्रती सत्यपरः स वै ब्राह्मण उच्यते ॥
śaucācārasthitaḥ samyag vighasāśī gurupriyaḥ । nityavratī satyaparaḥ sa vai brāhmaṇa ucyate ॥
सत्यं दानं दमोऽद्रोह आनृशंस्यं क्षमा घृणा । तपश्च दृश्यते यत्र स ब्राह्मण इति स्मृतः ॥
satyaṁ dānaṁ damo ’droha ānr̥śaṁsyaṁ kṣamā ghr̥ṇā । tapaś ca dr̥śyate yatra sa brāhmaṇa iti smr̥taḥ ॥
क्षत्रजं सेवते कर्म वेदाध्ययनसंमतः । दानादानरतिर्यश्च स वै क्षत्रिय उच्यते ॥
kṣatrajaṁ sevate karma vedādhyayanasaṁmataḥ । dānādānaratir yaś ca sa vai kṣatriya ucyate ॥
कृषिगोरक्ष्यवाणिज्यं यो विशत्यनिशं शुचिः । वेदाध्ययनसंपन्नः स वैश्य इति संज्ञितः ॥
kr̥ṣigorakṣyavāṇijyaṁ yo viśaty aniśaṁ śuciḥ । vedādhyayanasaṁpannaḥ sa vaiśya iti saṁjñitaḥ ॥
सर्वभक्षरतिर्नित्यं सर्वकर्मकरोऽशुचिः । त्यक्तवेदस्त्वनाचारः स वै शूद्र इति स्मृतः ॥
sarvabhakṣaratir nityaṁ sarvakarmakaro ’śuciḥ । tyaktavedas tv anācāraḥ sa vai śūdra iti smr̥taḥ ॥
शूद्रे चैतद्भवेल्लक्ष्यं द्विजे चैतन्न विद्यते । न वै शूद्रो भवेच्छूद्रो ब्राह्मणो न च ब्राह्मणः ॥
śūdre caitad bhavel lakṣyaṁ dvije caitan na vidyate । na vai śūdro bhavec chūdro brāhmaṇo na ca brāhmaṇaḥ ॥
सर्वोपायैस्तु लोभस्य क्रोधस्य च विनिग्रहः । एतत्पवित्रं ज्ञातव्यं तथा चैवात्मसंयमः ॥
sarvopāyais tu lobhasya krodhasya ca vinigrahaḥ । etat pavitraṁ jñātavyaṁ tathā caivātmasaṁyamaḥ ॥
नित्यं क्रोधात्तपो रक्षेच्छ्रियं रक्षेत मत्सरात् । विद्यां मानावमानाभ्यामात्मानं तु प्रमादतः ॥
nityaṁ krodhāt tapo rakṣec chriyaṁ rakṣeta matsarāt । vidyāṁ mānāvamānābhyām ātmānaṁ tu pramādataḥ ॥
यस्य सर्वे समारम्भा निराशीर्बन्धनास्त्विह । त्यागे यस्य हुतं सर्वं स त्यागी स च बुद्धिमान् ॥
yasya sarve samārambhā nirāśīrbandhanās tv iha । tyāge yasya hutaṁ sarvaṁ sa tyāgī sa ca buddhimān ॥
अहिंस्रः सर्वभूतानां मैत्रायणगतश्चरेत् । अविस्रम्भे न गन्तव्यं विस्रम्भे धारयेन्मनः ॥
ahiṁsraḥ sarvabhūtānāṁ maitrāyaṇagataś caret । avisrambhe na gantavyaṁ visrambhe dhārayen manaḥ ॥
परिग्रहान्परित्यज्य भवेद्बुद्ध्या जितेन्द्रियः । अशोकं स्थानमातिष्ठेदिह चामुत्र चाभयम् ॥
parigrahān parityajya bhaved buddhyā jitendriyaḥ । aśokaṁ sthānam ātiṣṭhed iha cāmutra cābhayam ॥
तपोनित्येन दान्तेन मुनिना संयतात्मना । अजितं जेतुकामेन भाव्यं सङ्गेष्वसङ्गिना ॥
taponityena dāntena muninā saṁyatātmanā । ajitaṁ jetukāmena bhāvyaṁ saṅgeṣv asaṅginā ॥
इन्द्रियैर्गृह्यते यद्यत्तत्तद्व्यक्तमिति स्थितिः । अव्यक्तमिति विज्ञेयं लिङ्गग्राह्यमतीन्द्रियम् ॥
indriyair gr̥hyate yad yat tat tad vyaktam iti sthitiḥ । avyaktam iti vijñeyaṁ liṅgagrāhyam atīndriyam ॥
मनः प्राणे निगृह्णीयात्प्राणं ब्रह्मणि धारयेत् । निर्वाणादेव निर्वाणो न च किंचिद्विचिन्तयेत् । सुखं वै ब्राह्मणो ब्रह्म स वै तेनाधिगच्छति ॥
manaḥ prāṇe nigr̥hṇīyāt prāṇaṁ brahmaṇi dhārayet । nirvāṇād eva nirvāṇo na ca kiṁ cid vicintayet । sukhaṁ vai brāhmaṇo brahma sa vai tenādhigacchati ॥
शौचेन सततं युक्तस्तथाचारसमन्वितः । सानुक्रोशश्च भूतेषु तद्द्विजातिषु लक्षणम् ॥
śaucena satataṁ yuktas tathācārasamanvitaḥ । sānukrośaś ca bhūteṣu tad dvijātiṣu lakṣaṇam ॥