Adhyāya 159

भीष्म उवाच । कृतार्थो यक्ष्यमाणश्च सर्ववेदान्तगश्च यः । आचार्यपितृभार्यार्थं स्वाध्यायार्थमथापि वा ॥

bhīṣma uvāca । kr̥tārtho yakṣyamāṇaś ca sarvavedāntagaś ca yaḥ । ācāryapitr̥bhāryārthaṁ svādhyāyārtham athāpi vā ॥

एते वै साधवो दृष्टा ब्राह्मणा धर्मभिक्षवः । अस्वेभ्यो देयमेतेभ्यो दानं विद्याविशेषतः ॥

ete vai sādhavo dr̥ṣṭā brāhmaṇā dharmabhikṣavaḥ । asvebhyo deyam etebhyo dānaṁ vidyāviśeṣataḥ ॥

अन्यत्र दक्षिणा या तु देया भरतसत्तम । अन्येभ्यो हि बहिर्वेद्यां नाकृतान्नं विधीयते ॥

anyatra dakṣiṇā yā tu deyā bharatasattama । anyebhyo hi bahirvedyāṁ nākr̥tānnaṁ vidhīyate ॥

सर्वरत्नानि राजा च यथार्हं प्रतिपादयेत् । ब्राह्मणाश्चैव यज्ञाश्च सहान्नाः सहदक्षिणाः ॥

sarvaratnāni rājā ca yathārhaṁ pratipādayet । brāhmaṇāś caiva yajñāś ca sahānnāḥ sahadakṣiṇāḥ ॥

यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये । अधिकं वापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति ॥

yasya traivārṣikaṁ bhaktaṁ paryāptaṁ bhr̥tyavr̥ttaye । adhikaṁ vāpi vidyeta sa somaṁ pātum arhati ॥

यज्ञश्चेत्प्रतिविद्धः स्यादङ्गेनैकेन यज्वनः । ब्राह्मणस्य विशेषेण धार्मिके सति राजनि ॥

yajñaś cet pratividdhaḥ syād aṅgenaikena yajvanaḥ । brāhmaṇasya viśeṣeṇa dhārmike sati rājani ॥

यो वैश्यः स्याद्बहुपशुर्हीनक्रतुरसोमपः । कुटुम्बात्तस्य तद्द्रव्यं यज्ञार्थं पार्थिवो हरेत् ॥

yo vaiśyaḥ syād bahupaśur hīnakratur asomapaḥ । kuṭumbāt tasya tad dravyaṁ yajñārthaṁ pārthivo haret ॥

आहरेद्वेश्मतः किंचित्कामं शूद्रस्य द्रव्यतः । न हि वेश्मनि शूद्रस्य कश्चिदस्ति परिग्रहः ॥

āhared veśmataḥ kiṁ cit kāmaṁ śūdrasya dravyataḥ । na hi veśmani śūdrasya kaś cid asti parigrahaḥ ॥

योऽनाहिताग्निः शतगुरयज्वा च सहस्रगुः । तयोरपि कुटुम्बाभ्यामाहरेदविचारयन् ॥

yo ’nāhitāgniḥ śatagur ayajvā ca sahasraguḥ । tayor api kuṭumbābhyām āhared avicārayan ॥

अदातृभ्यो हरेन्नित्यं व्याख्याप्य नृपतिः प्रभो । तथा ह्याचरतो धर्मो नृपतेः स्यादथाखिलः ॥

adātr̥bhyo haren nityaṁ vyākhyāpya nr̥patiḥ prabho । tathā hy ācarato dharmo nr̥pateḥ syād athākhilaḥ ॥

तथैव सप्तमे भक्ते भक्तानि षडनश्नता । अश्वस्तनविधानेन हर्तव्यं हीनकर्मणः । खलात्क्षेत्रात्तथागाराद्यतो वाप्युपपद्यते ॥

tathaiva saptame bhakte bhaktāni ṣaḍ anaśnatā । aśvastanavidhānena hartavyaṁ hīnakarmaṇaḥ । khalāt kṣetrāt tathāgārād yato vāpy upapadyate ॥

आख्यातव्यं नृपस्यैतत्पृच्छतोऽपृच्छतोऽपि वा । न तस्मै धारयेद्दण्डं राजा धर्मेण धर्मवित् ॥

ākhyātavyaṁ nr̥pasyaitat pr̥cchato ’pr̥cchato ’pi vā । na tasmai dhārayed daṇḍaṁ rājā dharmeṇa dharmavit ॥

क्षत्रियस्य हि बालिश्याद्ब्राह्मणः क्लिश्यते क्षुधा । श्रुतशीले समाज्ञाय वृत्तिमस्य प्रकल्पयेत् । अथैनं परिरक्षेत पिता पुत्रमिवौरसम् ॥

kṣatriyasya hi bāliśyād brāhmaṇaḥ kliśyate kṣudhā । śrutaśīle samājñāya vr̥ttim asya prakalpayet । athainaṁ parirakṣeta pitā putram ivaurasam ॥

इष्टिं वैश्वानरीं नित्यं निर्वपेदब्दपर्यये । अविकल्पः पुराधर्मो धर्मवादैस्तु केवलम् ॥

iṣṭiṁ vaiśvānarīṁ nityaṁ nirvaped abdaparyaye । avikalpaḥ purādharmo dharmavādais tu kevalam ॥

विश्वैस्तु देवैः साध्यैश्च ब्राह्मणैश्च महर्षिभिः । आपत्सु मरणाद्भीतैर्लिङ्गप्रतिनिधिः कृतः ॥

viśvais tu devaiḥ sādhyaiś ca brāhmaṇaiś ca maharṣibhiḥ । āpatsu maraṇād bhītair liṅgapratinidhiḥ kr̥taḥ ॥

प्रभुः प्रथमकल्पस्य योऽनुकल्पेन वर्तते । न सांपरायिकं तस्य दुर्मतेर्विद्यते फलम् ॥

prabhuḥ prathamakalpasya yo ’nukalpena vartate । na sāṁparāyikaṁ tasya durmater vidyate phalam ॥

न ब्राह्मणान्वेदयेत कश्चिद्राजनि मानवः । अवीर्यो वेदनाद्विद्यात्सुवीर्यो वीर्यवत्तरम् ॥

na brāhmaṇān vedayeta kaś cid rājani mānavaḥ । avīryo vedanād vidyāt suvīryo vīryavattaram ॥

तस्माद्राज्ञा सदा तेजो दुःसहं ब्रह्मवादिनाम् । मन्ता शास्ता विधाता च ब्राह्मणो देव उच्यते । तस्मिन्नाकुशलं ब्रूयान्न शुक्तामीरयेद्गिरम् ॥

tasmād rājñā sadā tejo duḥsahaṁ brahmavādinām । mantā śāstā vidhātā ca brāhmaṇo deva ucyate । tasmin nākuśalaṁ brūyān na śuktām īrayed giram ॥

क्षत्रियो बाहुवीर्येण तरत्यापदमात्मनः । धनेन वैश्यः शूद्रश्च मन्त्रैर्होमैश्च वै द्विजः ॥

kṣatriyo bāhuvīryeṇa taraty āpadam ātmanaḥ । dhanena vaiśyaḥ śūdraś ca mantrair homaiś ca vai dvijaḥ ॥

न वै कन्या न युवतिर्नामन्त्रो न च बालिशः । परिवेष्टाग्निहोत्रस्य भवेन्नासंस्कृतस्तथा । नरके निपतन्त्येते जुह्वानाः स च यस्य तत् ॥

na vai kanyā na yuvatir nāmantro na ca bāliśaḥ । pariveṣṭāgnihotrasya bhaven nāsaṁskr̥tas tathā । narake nipatanty ete juhvānāḥ sa ca yasya tat ॥

प्राजापत्यमदत्त्वाश्वमग्न्याधेयस्य दक्षिणाम् । अनाहिताग्निरिति स प्रोच्यते धर्मदर्शिभिः ॥

prājāpatyam adattvāśvam agnyādheyasya dakṣiṇām । anāhitāgnir iti sa procyate dharmadarśibhiḥ ॥

पुण्यान्यन्यानि कुर्वीत श्रद्दधानो जितेन्द्रियः । अनाप्तदक्षिणैर्यज्ञैर्न यजेत कथंचन ॥

puṇyāny anyāni kurvīta śraddadhāno jitendriyaḥ । anāptadakṣiṇair yajñair na yajeta kathaṁ cana ॥

प्रजाः पशूंश्च स्वर्गं च हन्ति यज्ञो ह्यदक्षिणः । इन्द्रियाणि यशः कीर्तिमायुश्चास्योपकृन्तति ॥

prajāḥ paśūṁś ca svargaṁ ca hanti yajño hy adakṣiṇaḥ । indriyāṇi yaśaḥ kīrtim āyuś cāsyopakr̥ntati ॥

उदक्या ह्यासते ये च ये च केचिदनग्नयः । कुलं चाश्रोत्रियं येषां सर्वे ते शूद्रधर्मिणः ॥

udakyā hy āsate ye ca ye ca ke cid anagnayaḥ । kulaṁ cāśrotriyaṁ yeṣāṁ sarve te śūdradharmiṇaḥ ॥

उदपानोदके ग्रामे ब्राह्मणो वृषलीपतिः । उषित्वा द्वादश समाः शूद्रकर्मेह गच्छति ॥

udapānodake grāme brāhmaṇo vr̥ṣalīpatiḥ । uṣitvā dvādaśa samāḥ śūdrakarmeha gacchati ॥

अनार्यां शयने बिभ्रदुज्झन्बिभ्रच्च यो द्विजाम् । अब्राह्मणो मन्यमानस्तृणेष्वासीत पृष्ठतः । तथा स शुध्यते राजञ्शृणु चात्र वचो मम ॥

anāryāṁ śayane bibhrad ujjhan bibhrac ca yo dvijām । abrāhmaṇo manyamānas tr̥ṇeṣv āsīta pr̥ṣṭhataḥ । tathā sa śudhyate rājañ śr̥ṇu cātra vaco mama ॥

यदेकरात्रेण करोति पापं; कृष्णं वर्णं ब्राह्मणः सेवमानः । स्थानासनाभ्यां विचरन्व्रती सं;स्त्रिभिर्वर्षैः शमयेदात्मपापम् ॥

yad ekarātreṇa karoti pāpaṁ; kr̥ṣṇaṁ varṇaṁ brāhmaṇaḥ sevamānaḥ । sthānāsanābhyāṁ vicaran vratī saṁs; tribhir varṣaiḥ śamayed ātmapāpam ॥

न नर्मयुक्तं वचनं हिनस्ति; न स्त्रीषु राजन्न विवाहकाले । न गुर्वर्थे नात्मनो जीवितार्थे; पञ्चानृतान्याहुरपातकानि ॥

na narmayuktaṁ vacanaṁ hinasti; na strīṣu rājan na vivāhakāle । na gurvarthe nātmano jīvitārthe; pañcānr̥tāny āhur apātakāni ॥

श्रद्दधानः शुभां विद्यां हीनादपि समाचरेत् । सुवर्णमपि चामेध्यादाददीतेति धारणा ॥

śraddadhānaḥ śubhāṁ vidyāṁ hīnād api samācaret । suvarṇam api cāmedhyād ādadīteti dhāraṇā ॥

स्त्रीरत्नं दुष्कुलाच्चापि विषादप्यमृतं पिबेत् । अदुष्टा हि स्त्रियो रत्नमाप इत्येव धर्मतः ॥

strīratnaṁ duṣkulāc cāpi viṣād apy amr̥taṁ pibet । aduṣṭā hi striyo ratnam āpa ity eva dharmataḥ ॥

गोब्राह्मणहितार्थं च वर्णानां संकरेषु च । गृह्णीयात्तु धनुर्वैश्यः परित्राणाय चात्मनः ॥

gobrāhmaṇahitārthaṁ ca varṇānāṁ saṁkareṣu ca । gr̥hṇīyāt tu dhanur vaiśyaḥ paritrāṇāya cātmanaḥ ॥

सुरापानं ब्रह्महत्या गुरुतल्पमथापि वा । अनिर्देश्यानि मन्यन्ते प्राणान्तानीति धारणा ॥

surāpānaṁ brahmahatyā gurutalpam athāpi vā । anirdeśyāni manyante prāṇāntānīti dhāraṇā ॥

सुवर्णहरणं स्तैन्यं विप्रासङ्गश्च पातकम् । विहरन्मद्यपानं चाप्यगम्यागमनं तथा ॥

suvarṇaharaṇaṁ stainyaṁ viprāsaṅgaś ca pātakam । viharan madyapānaṁ cāpy agamyāgamanaṁ tathā ॥

पतितैः संप्रयोगाच्च ब्राह्मणैर्योनितस्तथा । अचिरेण महाराज तादृशो वै भवत्युत ॥

patitaiḥ saṁprayogāc ca brāhmaṇair yonitas tathā । acireṇa mahārāja tādr̥śo vai bhavaty uta ॥

संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् । याजनाध्यापनाद्यौनान्न तु यानासनाशनात् ॥

saṁvatsareṇa patati patitena sahācaran । yājanādhyāpanād yaunān na tu yānāsanāśanāt ॥

एतानि च ततोऽन्यानि निर्देश्यानीति धारणा । निर्देश्यकेन विधिना कालेनाव्यसनी भवेत् ॥

etāni ca tato ’nyāni nirdeśyānīti dhāraṇā । nirdeśyakena vidhinā kālenāvyasanī bhavet ॥

अन्नं तिर्यङ्न होतव्यं प्रेतकर्मण्यपातिते । त्रिषु त्वेतेषु पूर्वेषु न कुर्वीत विचारणाम् ॥

annaṁ tiryaṅ na hotavyaṁ pretakarmaṇy apātite । triṣu tv eteṣu pūrveṣu na kurvīta vicāraṇām ॥

अमात्यान्वा गुरून्वापि जह्याद्धर्मेण धार्मिकः । प्रायश्चित्तमकुर्वाणैर्नैतैरर्हति संविदम् ॥

amātyān vā gurūn vāpi jahyād dharmeṇa dhārmikaḥ । prāyaścittam akurvāṇair naitair arhati saṁvidam ॥

अधर्मकारी धर्मेण तपसा हन्ति किल्बिषम् । ब्रुवन्स्तेन इति स्तेनं तावत्प्राप्नोति किल्बिषम् । अस्तेनं स्तेन इत्युक्त्वा द्विगुणं पापमाप्नुयात् ॥

adharmakārī dharmeṇa tapasā hanti kilbiṣam । bruvan stena iti stenaṁ tāvat prāpnoti kilbiṣam । astenaṁ stena ity uktvā dviguṇaṁ pāpam āpnuyāt ॥

त्रिभागं ब्रह्महत्यायाः कन्या प्राप्नोति दुष्यती । यस्तु दूषयिता तस्याः शेषं प्राप्नोति किल्बिषम् ॥

tribhāgaṁ brahmahatyāyāḥ kanyā prāpnoti duṣyatī । yas tu dūṣayitā tasyāḥ śeṣaṁ prāpnoti kilbiṣam ॥

ब्राह्मणायावगूर्येह स्पृष्ट्वा गुरुतरं भवेत् । वर्षाणां हि शतं पापः प्रतिष्ठां नाधिगच्छति ॥

brāhmaṇāyāvagūryeha spr̥ṣṭvā gurutaraṁ bhavet । varṣāṇāṁ hi śataṁ pāpaḥ pratiṣṭhāṁ nādhigacchati ॥

सहस्रं त्वेव वर्षाणां निपात्य नरके वसेत् । तस्मान्नैवावगूर्याद्धि नैव जातु निपातयेत् ॥

sahasraṁ tv eva varṣāṇāṁ nipātya narake vaset । tasmān naivāvagūryād dhi naiva jātu nipātayet ॥

शोणितं यावतः पांसून्संगृह्णीयाद्द्विजक्षतात् । तावतीः स समा राजन्नरके परिवर्तते ॥

śoṇitaṁ yāvataḥ pāṁsūn saṁgr̥hṇīyād dvijakṣatāt । tāvatīḥ sa samā rājan narake parivartate ॥

भ्रूणहाहवमध्ये तु शुध्यते शस्त्रपातितः । आत्मानं जुहुयाद्वह्नौ समिद्धे तेन शुध्यति ॥

bhrūṇahāhavamadhye tu śudhyate śastrapātitaḥ । ātmānaṁ juhuyād vahnau samiddhe tena śudhyati ॥

सुरापो वारुणीमुष्णां पीत्वा पापाद्विमुच्यते । तया स काये निर्दग्धे मृत्युना प्रेत्य शुध्यति । लोकांश्च लभते विप्रो नान्यथा लभते हि सः ॥

surāpo vāruṇīm uṣṇāṁ pītvā pāpād vimucyate । tayā sa kāye nirdagdhe mr̥tyunā pretya śudhyati । lokāṁś ca labhate vipro nānyathā labhate hi saḥ ॥

गुरुतल्पमधिष्ठाय दुरात्मा पापचेतनः । सूर्मीं ज्वलन्तीमाश्लिष्य मृत्युना स विशुध्यति ॥

gurutalpam adhiṣṭhāya durātmā pāpacetanaḥ । sūrmīṁ jvalantīm āśliṣya mr̥tyunā sa viśudhyati ॥

अथ वा शिश्नवृषणावादायाञ्जलिना स्वयम् । नैरृतीं दिशमास्थाय निपतेत्स त्वजिह्मगः ॥

atha vā śiśnavr̥ṣaṇāv ādāyāñjalinā svayam । nairr̥tīṁ diśam āsthāya nipatet sa tv ajihmagaḥ ॥

ब्राह्मणार्थेऽपि वा प्राणान्संत्यजेत्तेन शुध्यति । अश्वमेधेन वापीष्ट्वा गोमेधेनापि वा पुनः । अग्निष्टोमेन वा सम्यगिह प्रेत्य च पूयते ॥

brāhmaṇārthe ’pi vā prāṇān saṁtyajet tena śudhyati । aśvamedhena vāpīṣṭvā gomedhenāpi vā punaḥ । agniṣṭomena vā samyag iha pretya ca pūyate ॥

तथैव द्वादश समाः कपाली ब्रह्महा भवेत् । ब्रह्मचारी चरेद्भैक्षं स्वकर्मोदाहरन्मुनिः ॥

tathaiva dvādaśa samāḥ kapālī brahmahā bhavet । brahmacārī cared bhaikṣaṁ svakarmodāharan muniḥ ॥

एवं वा तपसा युक्तो ब्रह्महा सवनी भवेत् । एवं वा गर्भमज्ञाता चात्रेयीं योऽभिगच्छति । द्विगुणा ब्रह्महत्या वै आत्रेयीव्यसने भवेत् ॥

evaṁ vā tapasā yukto brahmahā savanī bhavet । evaṁ vā garbham ajñātā cātreyīṁ yo ’bhigacchati । dviguṇā brahmahatyā vai ātreyīvyasane bhavet ॥

सुरापो नियताहारो ब्रह्मचारी क्षमाचरः । ऊर्ध्वं त्रिभ्योऽथ वर्षेभ्यो यजेताग्निष्टुता परम् । ऋषभैकसहस्रं गा दत्त्वा शुभमवाप्नुयात् ॥

surāpo niyatāhāro brahmacārī kṣamācaraḥ । ūrdhvaṁ tribhyo ’tha varṣebhyo yajetāgniṣṭutā param । r̥ṣabhaikasahasraṁ gā dattvā śubham avāpnuyāt ॥

वैश्यं हत्वा तु वर्षे द्वे ऋषभैकशताश्च गाः । शूद्रं हत्वाब्दमेवैकमृषभैकादशाश्च गाः ॥

vaiśyaṁ hatvā tu varṣe dve r̥ṣabhaikaśatāś ca gāḥ । śūdraṁ hatvābdam evaikam r̥ṣabhaikādaśāś ca gāḥ ॥

श्वबर्बरखरान्हत्वा शौद्रमेव व्रतं चरेत् । मार्जारचाषमण्डूकान्काकं भासं च मूषकम् ॥

śvabarbarakharān hatvā śaudram eva vrataṁ caret । mārjāracāṣamaṇḍūkān kākaṁ bhāsaṁ ca mūṣakam ॥

उक्तः पशुसमो धर्मो राजन्प्राणिनिपातनात् । प्रायश्चित्तान्यथान्यानि प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥

uktaḥ paśusamo dharmo rājan prāṇinipātanāt । prāyaścittāny athānyāni pravakṣyāmy anupūrvaśaḥ ॥

तल्पे चान्यस्य चौर्ये च पृथक्संवत्सरं चरेत् । त्रीणि श्रोत्रियभार्यायां परदारे तु द्वे स्मृते ॥

talpe cānyasya caurye ca pr̥thak saṁvatsaraṁ caret । trīṇi śrotriyabhāryāyāṁ paradāre tu dve smr̥te ॥

काले चतुर्थे भुञ्जानो ब्रह्मचारी व्रती भवेत् । स्थानासनाभ्यां विहरेत्त्रिरह्नोऽभ्युदितादपः । एवमेव निराचान्तो यश्चाग्नीनपविध्यति ॥

kāle caturthe bhuñjāno brahmacārī vratī bhavet । sthānāsanābhyāṁ viharet trir ahno ’bhyuditād apaḥ । evam eva nirācānto yaś cāgnīn apavidhyati ॥

त्यजत्यकारणे यश्च पितरं मातरं तथा । पतितः स्यात्स कौरव्य तथा धर्मेषु निश्चयः ॥

tyajaty akāraṇe yaś ca pitaraṁ mātaraṁ tathā । patitaḥ syāt sa kauravya tathā dharmeṣu niścayaḥ ॥

ग्रासाच्छादनमत्यर्थं दद्यादिति निदर्शनम् । भार्यायां व्यभिचारिण्यां निरुद्धायां विशेषतः । यत्पुंसां परदारेषु तच्चैनां चारयेद्व्रतम् ॥

grāsācchādanam atyarthaṁ dadyād iti nidarśanam । bhāryāyāṁ vyabhicāriṇyāṁ niruddhāyāṁ viśeṣataḥ । yat puṁsāṁ paradāreṣu tac caināṁ cārayed vratam ॥

श्रेयांसं शयने हित्वा या पापीयांसमृच्छति । श्वभिस्तां खादयेद्राजा संस्थाने बहुसंवृते ॥

śreyāṁsaṁ śayane hitvā yā pāpīyāṁsam r̥cchati । śvabhis tāṁ khādayed rājā saṁsthāne bahusaṁvr̥te ॥

पुमांसं बन्धयेत्प्राज्ञः शयने तप्त आयसे । अप्यादधीत दारूणि तत्र दह्येत पापकृत् ॥

pumāṁsaṁ bandhayet prājñaḥ śayane tapta āyase । apy ādadhīta dārūṇi tatra dahyeta pāpakr̥t ॥

एष दण्डो महाराज स्त्रीणां भर्तृव्यतिक्रमे । संवत्सराभिशस्तस्य दुष्टस्य द्विगुणो भवेत् ॥

eṣa daṇḍo mahārāja strīṇāṁ bhartr̥vyatikrame । saṁvatsarābhiśastasya duṣṭasya dviguṇo bhavet ॥

द्वे तस्य त्रीणि वर्षाणि चत्वारि सहसेविनः । कुचरः पञ्च वर्षाणि चरेद्भैक्षं मुनिव्रतः ॥

dve tasya trīṇi varṣāṇi catvāri sahasevinaḥ । kucaraḥ pañca varṣāṇi cared bhaikṣaṁ munivrataḥ ॥

परिवित्तिः परिवेत्ता यया च परिविद्यते । पाणिग्राहश्च धर्मेण सर्वे ते पतिताः स्मृताः ॥

parivittiḥ parivettā yayā ca parividyate । pāṇigrāhaś ca dharmeṇa sarve te patitāḥ smr̥tāḥ ॥

चरेयुः सर्व एवैते वीरहा यद्व्रतं चरेत् । चान्द्रायणं चरेन्मासं कृच्छ्रं वा पापशुद्धये ॥

careyuḥ sarva evaite vīrahā yad vrataṁ caret । cāndrāyaṇaṁ caren māsaṁ kr̥cchraṁ vā pāpaśuddhaye ॥

परिवेत्ता प्रयच्छेत परिवित्ताय तां स्नुषाम् । ज्येष्ठेन त्वभ्यनुज्ञातो यवीयान्प्रत्यनन्तरम् । एनसो मोक्षमाप्नोति सा च तौ चैव धर्मतः ॥

parivettā prayaccheta parivittāya tāṁ snuṣām । jyeṣṭhena tv abhyanujñāto yavīyān pratyanantaram । enaso mokṣam āpnoti sā ca tau caiva dharmataḥ ॥

अमानुषीषु गोवर्जमनावृष्टिर्न दुष्यति । अधिष्ठातारमत्तारं पशूनां पुरुषं विदुः ॥

amānuṣīṣu govarjam anāvr̥ṣṭir na duṣyati । adhiṣṭhātāram attāraṁ paśūnāṁ puruṣaṁ viduḥ ॥

परिधायोर्ध्ववालं तु पात्रमादाय मृन्मयम् । चरेत्सप्त गृहान्भैक्षं स्वकर्म परिकीर्तयन् ॥

paridhāyordhvavālaṁ tu pātram ādāya mr̥nmayam । caret sapta gr̥hān bhaikṣaṁ svakarma parikīrtayan ॥

तत्रैव लब्धभोजी स्याद्द्वादशाहात्स शुध्यति । चरेत्संवत्सरं चापि तद्व्रतं यन्निराकृति ॥

tatraiva labdhabhojī syād dvādaśāhāt sa śudhyati । caret saṁvatsaraṁ cāpi tad vrataṁ yan nirākr̥ti ॥

भवेत्तु मानुषेष्वेवं प्रायश्चित्तमनुत्तमम् । दानं वादानसक्तेषु सर्वमेव प्रकल्पयेत् । अनास्तिकेषु गोमात्रं प्राणमेकं प्रचक्षते ॥

bhavet tu mānuṣeṣv evaṁ prāyaścittam anuttamam । dānaṁ vādānasakteṣu sarvam eva prakalpayet । anāstikeṣu gomātraṁ prāṇam ekaṁ pracakṣate ॥

श्ववराहमनुष्याणां कुक्कुटस्य खरस्य च । मांसं मूत्रपुरीषं च प्राश्य संस्कारमर्हति ॥

śvavarāhamanuṣyāṇāṁ kukkuṭasya kharasya ca । māṁsaṁ mūtrapurīṣaṁ ca prāśya saṁskāram arhati ॥

ब्राह्मणस्य सुरापस्य गन्धमाघ्राय सोमपः । अपस्त्र्यहं पिबेदुष्णास्त्र्यहमुष्णं पयः पिबेत् । त्र्यहमुष्णं घृतं पीत्वा वायुभक्षो भवेत्त्र्यहम् ॥

brāhmaṇasya surāpasya gandham āghrāya somapaḥ । apas tryahaṁ pibed uṣṇās tryaham uṣṇaṁ payaḥ pibet । tryaham uṣṇaṁ ghr̥taṁ pītvā vāyubhakṣo bhavet tryaham ॥

एवमेतत्समुद्दिष्टं प्रायश्चित्तं सनातनम् । ब्राह्मणस्य विशेषेण तत्त्वज्ञानेन जायते ॥

evam etat samuddiṣṭaṁ prāyaścittaṁ sanātanam । brāhmaṇasya viśeṣeṇa tattvajñānena jāyate ॥