155.1MBH-12-155-1
भीष्म उवाच । सर्वमेतत्तपोमूलं कवयः परिचक्षते । न ह्यतप्ततपा मूढः क्रियाफलमवाप्यते ॥
bhīṣma uvāca । sarvam etat tapomūlaṁ kavayaḥ paricakṣate । na hy ataptatapā mūḍhaḥ kriyāphalam avāpyate ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.155
Adhyāya 155
अध्यायः 155
Who speaks here भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §159–161 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
155.2MBH-12-155-2
प्रजापतिरिदं सर्वं तपसैवासृजत्प्रभुः । तथैव वेदानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे ॥
prajāpatir idaṁ sarvaṁ tapasaivāsr̥jat prabhuḥ । tathaiva vedān r̥ṣayas tapasā pratipedire ॥
155.3MBH-12-155-3
तपसो ह्यानुपूर्व्येण फलमूलानिलाशनाः । त्रीँल्लोकांस्तपसा सिद्धाः पश्यन्ति सुसमाहिताः ॥
tapaso hy ānupūrvyeṇa phalamūlānilāśanāḥ । trīm̐l lokāṁs tapasā siddhāḥ paśyanti susamāhitāḥ ॥
155.4MBH-12-155-4
औषधान्यगदादीनि तिस्रो विद्याश्च संस्कृताः । तपसैव हि सिध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम् ॥
auṣadhāny agadādīni tisro vidyāś ca saṁskr̥tāḥ । tapasaiva hi sidhyanti tapomūlaṁ hi sādhanam ॥
155.5MBH-12-155-5
यद्दुरापं दुराम्नायं दुराधर्षं दुरुत्सहम् । सर्वं तत्तपसा शक्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥
yad durāpaṁ durāmnāyaṁ durādharṣaṁ durutsaham । sarvaṁ tat tapasā śakyaṁ tapo hi duratikramam ॥
155.6MBH-12-155-6
सुरापोऽसंमतादायी भ्रूणहा गुरुतल्पगः । तपसैव सुतप्तेन नरः पापाद्विमुच्यते ॥
surāpo ’saṁmatādāyī bhrūṇahā gurutalpagaḥ । tapasaiva sutaptena naraḥ pāpād vimucyate ॥
155.7MBH-12-155-7
तपसो बहुरूपस्य तैस्तैर्द्वारैः प्रवर्ततः । निवृत्त्या वर्तमानस्य तपो नानशनात्परम् ॥
tapaso bahurūpasya tais tair dvāraiḥ pravartataḥ । nivr̥ttyā vartamānasya tapo nānaśanāt param ॥
155.8MBH-12-155-8
अहिंसा सत्यवचनं दानमिन्द्रियनिग्रहः । एतेभ्यो हि महाराज तपो नानशनात्परम् ॥
ahiṁsā satyavacanaṁ dānam indriyanigrahaḥ । etebhyo hi mahārāja tapo nānaśanāt param ॥
155.9MBH-12-155-9
न दुष्करतरं दानान्नातिमातरमाश्रमः । त्रैविद्येभ्यः परं नास्ति संन्यासः परमं तपः ॥
na duṣkarataraṁ dānān nātimātaram āśramaḥ । traividyebhyaḥ paraṁ nāsti saṁnyāsaḥ paramaṁ tapaḥ ॥
155.10MBH-12-155-10
इन्द्रियाणीह रक्षन्ति धनधान्याभिगुप्तये । तस्मादर्थे च धर्मे च तपो नानशनात्परम् ॥
indriyāṇīha rakṣanti dhanadhānyābhiguptaye । tasmād arthe ca dharme ca tapo nānaśanāt param ॥
155.11MBH-12-155-11
ऋषयः पितरो देवा मनुष्या मृगसत्तमाः । यानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च ॥
r̥ṣayaḥ pitaro devā manuṣyā mr̥gasattamāḥ । yāni cānyāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca ॥
155.12MBH-12-155-12
तपःपरायणाः सर्वे सिध्यन्ति तपसा च ते । इत्येवं तपसा देवा महत्त्वं चाप्यवाप्नुवन् ॥
tapaḥparāyaṇāḥ sarve sidhyanti tapasā ca te । ity evaṁ tapasā devā mahattvaṁ cāpy avāpnuvan ॥
155.13MBH-12-155-13
इमानीष्टविभागानि फलानि तपसा सदा । तपसा शक्यते प्राप्तुं देवत्वमपि निश्चयात् ॥
imānīṣṭavibhāgāni phalāni tapasā sadā । tapasā śakyate prāptuṁ devatvam api niścayāt ॥