114.1MBH-12-114-1
युधिष्ठिर उवाच । राजा राज्यमनुप्राप्य दुर्बलो भरतर्षभ । अमित्रस्यातिवृद्धस्य कथं तिष्ठेदसाधनः ॥
yudhiṣṭhira uvāca । rājā rājyam anuprāpya durbalo bharatarṣabha । amitrasyātivr̥ddhasya kathaṁ tiṣṭhed asādhanaḥ ॥
Śānti Parva · Adhyaya 12.114
Adhyāya 114
अध्यायः 114
Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §112–114 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
114.2MBH-12-114-2
भीष्म उवाच । अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । सरितां चैव संवादं सागरस्य च भारत ॥
bhīṣma uvāca । atrāpy udāharantīmam itihāsaṁ purātanam । saritāṁ caiva saṁvādaṁ sāgarasya ca bhārata ॥
114.3MBH-12-114-3
सुरारिनिलयः शश्वत्सागरः सरितां पतिः । पप्रच्छ सरितः सर्वाः संशयं जातमात्मनः ॥
surārinilayaḥ śaśvat sāgaraḥ saritāṁ patiḥ । papraccha saritaḥ sarvāḥ saṁśayaṁ jātam ātmanaḥ ॥
114.4MBH-12-114-4
समूलशाखान्पश्यामि निहतांश्छायिनो द्रुमान् । युष्माभिरिह पूर्णाभिरन्यांस्तत्र न वेतसम् ॥
samūlaśākhān paśyāmi nihatāṁś chāyino drumān । yuṣmābhir iha pūrṇābhir anyāṁs tatra na vetasam ॥
114.5MBH-12-114-5
अकायश्चाल्पसारश्च वेतसः कूलजश्च वः । अवज्ञाय नशक्यो वा किंचिद्वा तेन वः कृतम् ॥
akāyaś cālpasāraś ca vetasaḥ kūlajaś ca vaḥ । avajñāya naśakyo vā kiṁ cid vā tena vaḥ kr̥tam ॥
114.6MBH-12-114-6
तदहं श्रोतुमिच्छामि सर्वासामेव वो मतम् । यथा कूलानि चेमानि भित्त्वा नानीयते वशम् ॥
tad ahaṁ śrotum icchāmi sarvāsām eva vo matam । yathā kūlāni cemāni bhittvā nānīyate vaśam ॥
114.7MBH-12-114-7
ततः प्राह नदी गङ्गा वाक्यमुत्तरमर्थवत् । हेतुमद्ग्राहकं चैव सागरं सरितां पतिम् ॥
tataḥ prāha nadī gaṅgā vākyam uttaram arthavat । hetumad grāhakaṁ caiva sāgaraṁ saritāṁ patim ॥
114.8MBH-12-114-8
तिष्ठन्त्येते यथास्थानं नगा ह्येकनिकेतनाः । ततस्त्यजन्ति तत्स्थानं प्रातिलोम्यादचेतसः ॥
tiṣṭhanty ete yathāsthānaṁ nagā hy ekaniketanāḥ । tatas tyajanti tat sthānaṁ prātilomyād acetasaḥ ॥
114.9MBH-12-114-9
वेतसो वेगमायान्तं दृष्ट्वा नमति नेतरः । स च वेगेऽभ्यतिक्रान्ते स्थानमासाद्य तिष्ठति ॥
vetaso vegam āyāntaṁ dr̥ṣṭvā namati netaraḥ । sa ca vege ’bhyatikrānte sthānam āsādya tiṣṭhati ॥
114.10MBH-12-114-10
कालज्ञः समयज्ञश्च सदा वश्यश्च नोद्रुमः । अनुलोमस्तथास्तब्धस्तेन नाभ्येति वेतसः ॥
kālajñaḥ samayajñaś ca sadā vaśyaś ca nodrumaḥ । anulomas tathāstabdhas tena nābhyeti vetasaḥ ॥
114.11MBH-12-114-11
मारुतोदकवेगेन ये नमन्त्युन्नमन्ति च । ओषध्यः पादपा गुल्मा न ते यान्ति पराभवम् ॥
mārutodakavegena ye namanty unnamanti ca । oṣadhyaḥ pādapā gulmā na te yānti parābhavam ॥
114.12MBH-12-114-12
यो हि शत्रोर्विवृद्धस्य प्रभोर्वधविनाशने । पूर्वं न सहते वेगं क्षिप्रमेव स नश्यति ॥
yo hi śatror vivr̥ddhasya prabhor vadhavināśane । pūrvaṁ na sahate vegaṁ kṣipram eva sa naśyati ॥
114.13MBH-12-114-13
सारासारं बलं वीर्यमात्मनो द्विषतश्च यः । जानन्विचरति प्राज्ञो न स याति पराभवम् ॥
sārāsāraṁ balaṁ vīryam ātmano dviṣataś ca yaḥ । jānan vicarati prājño na sa yāti parābhavam ॥
114.14MBH-12-114-14
एवमेव यदा विद्वान्मन्येतातिबलं रिपुम् । संश्रयेद्वैतसीं वृत्तिमेवं प्रज्ञानलक्षणम् ॥
evam eva yadā vidvān manyetātibalaṁ ripum । saṁśrayed vaitasīṁ vr̥ttim evaṁ prajñānalakṣaṇam ॥