Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीष्म bhīṣma
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §100–102 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । किंशीलाः किंसमुत्थानाः कथंरूपाश्च भारत । किंसंनाहाः कथंशस्त्रा जनाः स्युः संयुगे नृप ॥
yudhiṣṭhira uvāca । kiṁśīlāḥ kiṁsamutthānāḥ kathaṁrūpāś ca bhārata । kiṁsaṁnāhāḥ kathaṁśastrā janāḥ syuḥ saṁyuge nr̥pa ॥
भीष्म उवाच । यथाचरितमेवात्र शस्त्रपत्रं विधीयते । आचारादेव पुरुषस्तथा कर्मसु वर्तते ॥
bhīṣma uvāca । yathācaritam evātra śastrapatraṁ vidhīyate । ācārād eva puruṣas tathā karmasu vartate ॥
गान्धाराः सिन्धुसौवीरा नखरप्रासयोधिनः । आभीरवः सुबलिनस्तद्बलं सर्वपारगम् ॥
gāndhārāḥ sindhusauvīrā nakharaprāsayodhinaḥ । ābhīravaḥ subalinas tadbalaṁ sarvapāragam ॥
सर्वशस्त्रेषु कुशलाः सत्त्ववन्तो ह्युशीनराः । प्राच्या मातङ्गयुद्धेषु कुशलाः शठयोधिनः ॥
sarvaśastreṣu kuśalāḥ sattvavanto hy uśīnarāḥ । prācyā mātaṅgayuddheṣu kuśalāḥ śaṭhayodhinaḥ ॥
तथा यवनकाम्बोजा मथुरामभितश्च ये । एते नियुद्धकुशला दाक्षिणात्यासिचर्मिणः ॥
tathā yavanakāmbojā mathurām abhitaś ca ye । ete niyuddhakuśalā dākṣiṇātyāsicarmiṇaḥ ॥
सर्वत्र शूरा जायन्ते महासत्त्वा महाबलाः । प्राय एष समुद्दिष्टो लक्षणानि तु मे शृणु ॥
sarvatra śūrā jāyante mahāsattvā mahābalāḥ । prāya eṣa samuddiṣṭo lakṣaṇāni tu me śr̥ṇu ॥
सिंहशार्दूलवाङ्नेत्राः सिंहशार्दूलगामिनः । पारावतकुलिङ्गाक्षाः सर्वे शूराः प्रमाथिनः ॥
siṁhaśārdūlavāṅnetrāḥ siṁhaśārdūlagāminaḥ । pārāvatakuliṅgākṣāḥ sarve śūrāḥ pramāthinaḥ ॥
मृगस्वरा द्वीपिनेत्रा ऋषभाक्षास्तथापरे । प्रवादिनः सुचण्डाश्च क्रोधिनः किंनरीस्वनाः ॥
mr̥gasvarā dvīpinetrā r̥ṣabhākṣās tathāpare । pravādinaḥ sucaṇḍāś ca krodhinaḥ kiṁnarīsvanāḥ ॥
मेघस्वनाः क्रुद्धमुखाः केचित्करभनिस्वनाः । जिह्मनासानुजङ्घाश्च दूरगा दूरपातिनः ॥
meghasvanāḥ kruddhamukhāḥ ke cit karabhanisvanāḥ । jihmanāsānujaṅghāś ca dūragā dūrapātinaḥ ॥
बिडालकुब्जास्तनवस्तनुकेशास्तनुत्वचः । शूराश्चपलचित्ताश्च ते भवन्ति दुरासदाः ॥
biḍālakubjās tanavas tanukeśās tanutvacaḥ । śūrāś capalacittāś ca te bhavanti durāsadāḥ ॥
गोधानिमीलिताः केचिन्मृदुप्रकृतयोऽपि च । तुरंगगतिनिर्घोषास्ते नराः पारयिष्णवः ॥
godhānimīlitāḥ ke cin mr̥duprakr̥tayo ’pi ca । turaṁgagatinirghoṣās te narāḥ pārayiṣṇavaḥ ॥
सुसंहताः प्रतनवो व्यूढोरस्काः सुसंस्थिताः । प्रवादितेन नृत्यन्ति हृष्यन्ति कलहेषु च ॥
susaṁhatāḥ pratanavo vyūḍhoraskāḥ susaṁsthitāḥ । pravāditena nr̥tyanti hr̥ṣyanti kalaheṣu ca ॥
गम्भीराक्षा निःसृताक्षाः पिङ्गला भ्रुकुटीमुखाः । नकुलाक्षास्तथा चैव सर्वे शूरास्तनुत्यजः ॥
gambhīrākṣā niḥsr̥tākṣāḥ piṅgalā bhrukuṭīmukhāḥ । nakulākṣās tathā caiva sarve śūrās tanutyajaḥ ॥
जिह्माक्षाः प्रललाटाश्च निर्मांसहनवोऽपि च । वक्रबाह्वङ्गुलीसक्ताः कृशा धमनिसंतताः ॥
jihmākṣāḥ pralalāṭāś ca nirmāṁsahanavo ’pi ca । vakrabāhvaṅgulīsaktāḥ kr̥śā dhamanisaṁtatāḥ ॥
प्रविशन्त्यतिवेगेन संपरायेऽभ्युपस्थिते । वारणा इव संमत्तास्ते भवन्ति दुरासदाः ॥
praviśanty ativegena saṁparāye ’bhyupasthite । vāraṇā iva saṁmattās te bhavanti durāsadāḥ ॥
दीप्तस्फुटितकेशान्ताः स्थूलपार्श्वहनूमुखाः । उन्नतांसाः पृथुग्रीवा विकटाः स्थूलपिण्डिकाः ॥
dīptasphuṭitakeśāntāḥ sthūlapārśvahanūmukhāḥ । unnatāṁsāḥ pr̥thugrīvā vikaṭāḥ sthūlapiṇḍikāḥ ॥
उद्वृत्ताश्चैव सुग्रीवा विनता विहगा इव । पिण्डशीर्षाहिवक्त्राश्च वृषदंशमुखा इव ॥
udvr̥ttāś caiva sugrīvā vinatā vihagā iva । piṇḍaśīrṣāhivaktrāś ca vr̥ṣadaṁśamukhā iva ॥
उग्रस्वना मन्युमन्तो युद्धेष्वारावसारिणः । अधर्मज्ञावलिप्ताश्च घोरा रौद्रप्रदर्शिनः ॥
ugrasvanā manyumanto yuddheṣv ārāvasāriṇaḥ । adharmajñāvaliptāś ca ghorā raudrapradarśinaḥ ॥
त्यक्तात्मानः सर्व एते अन्त्यजा ह्यनिवर्तिनः । पुरस्कार्याः सदा सैन्ये हन्यन्ते घ्नन्ति चापि ते ॥
tyaktātmānaḥ sarva ete antyajā hy anivartinaḥ । puraskāryāḥ sadā sainye hanyante ghnanti cāpi te ॥
अधार्मिका भिन्नवृत्ताः साध्वेवैषां पराभवः । एवमेव प्रकुप्यन्ति राज्ञोऽप्येते ह्यभीक्ष्णशः ॥
adhārmikā bhinnavr̥ttāḥ sādhv evaiṣāṁ parābhavaḥ । evam eva prakupyanti rājño ’py ete hy abhīkṣṇaśaḥ ॥