Adhyāya 48

वैशंपायन उवाच । इन्द्रतीर्थं ततो गत्वा यदूनां प्रवरो बली । विप्रेभ्यो धनरत्नानि ददौ स्नात्वा यथाविधि ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । indratīrthaṁ tato gatvā yadūnāṁ pravaro balī । viprebhyo dhanaratnāni dadau snātvā yathāvidhi ॥

तत्र ह्यमरराजोऽसावीजे क्रतुशतेन ह । बृहस्पतेश्च देवेशः प्रददौ विपुलं धनम् ॥

tatra hy amararājo ’sāv īje kratuśatena ha । br̥haspateś ca deveśaḥ pradadau vipulaṁ dhanam ॥

निरर्गलान्सजारूथ्यान्सर्वान्विविधदक्षिणान् । आजहार क्रतूंस्तत्र यथोक्तान्वेदपारगैः ॥

nirargalān sajārūthyān sarvān vividhadakṣiṇān । ājahāra kratūṁs tatra yathoktān vedapāragaiḥ ॥

तान्क्रतून्भरतश्रेष्ठ शतकृत्वो महाद्युतिः । पूरयामास विधिवत्ततः ख्यातः शतक्रतुः ॥

tān kratūn bharataśreṣṭha śatakr̥tvo mahādyutiḥ । pūrayām āsa vidhivat tataḥ khyātaḥ śatakratuḥ ॥

तस्य नाम्ना च तत्तीर्थं शिवं पुण्यं सनातनम् । इन्द्रतीर्थमिति ख्यातं सर्वपापप्रमोचनम् ॥

tasya nāmnā ca tat tīrthaṁ śivaṁ puṇyaṁ sanātanam । indratīrtham iti khyātaṁ sarvapāpapramocanam ॥

उपस्पृश्य च तत्रापि विधिवन्मुसलायुधः । ब्राह्मणान्पूजयित्वा च पानाच्छादनभोजनैः । शुभं तीर्थवरं तस्माद्रामतीर्थं जगाम ह ॥

upaspr̥śya ca tatrāpi vidhivan musalāyudhaḥ । brāhmaṇān pūjayitvā ca pānācchādanabhojanaiḥ । śubhaṁ tīrthavaraṁ tasmād rāmatīrthaṁ jagāma ha ॥

यत्र रामो महाभागो भार्गवः सुमहातपाः । असकृत्पृथिवीं सर्वां हतक्षत्रियपुंगवाम् ॥

yatra rāmo mahābhāgo bhārgavaḥ sumahātapāḥ । asakr̥t pr̥thivīṁ sarvāṁ hatakṣatriyapuṁgavām ॥

उपाध्यायं पुरस्कृत्य कश्यपं मुनिसत्तमम् । अयजद्वाजपेयेन सोऽश्वमेधशतेन च । प्रददौ दक्षिणार्थं च पृथिवीं वै ससागराम् ॥

upādhyāyaṁ puraskr̥tya kaśyapaṁ munisattamam । ayajad vājapeyena so ’śvamedhaśatena ca । pradadau dakṣiṇārthaṁ ca pr̥thivīṁ vai sasāgarām ॥

रामो दत्त्वा धनं तत्र द्विजेभ्यो जनमेजय । उपस्पृश्य यथान्यायं पूजयित्वा तथा द्विजान् ॥

rāmo dattvā dhanaṁ tatra dvijebhyo janamejaya । upaspr̥śya yathānyāyaṁ pūjayitvā tathā dvijān ॥

पुण्ये तीर्थे शुभे देशे वसु दत्त्वा शुभाननः । मुनींश्चैवाभिवाद्याथ यमुनातीर्थमागमत् ॥

puṇye tīrthe śubhe deśe vasu dattvā śubhānanaḥ । munīṁś caivābhivādyātha yamunātīrtham āgamat ॥

यत्रानयामास तदा राजसूयं महीपते । पुत्रोऽदितेर्महाभागो वरुणो वै सितप्रभः ॥

yatrānayām āsa tadā rājasūyaṁ mahīpate । putro ’diter mahābhāgo varuṇo vai sitaprabhaḥ ॥

तत्र निर्जित्य संग्रामे मानुषान्दैवतांस्तथा । वरं क्रतुं समाजह्रे वरुणः परवीरहा ॥

tatra nirjitya saṁgrāme mānuṣān daivatāṁs tathā । varaṁ kratuṁ samājahre varuṇaḥ paravīrahā ॥

तस्मिन्क्रतुवरे वृत्ते संग्रामः समजायत । देवानां दानवानां च त्रैलोक्यस्य क्षयावहः ॥

tasmin kratuvare vr̥tte saṁgrāmaḥ samajāyata । devānāṁ dānavānāṁ ca trailokyasya kṣayāvahaḥ ॥

राजसूये क्रतुश्रेष्ठे निवृत्ते जनमेजय । जायते सुमहाघोरः संग्रामः क्षत्रियान्प्रति ॥

rājasūye kratuśreṣṭhe nivr̥tte janamejaya । jāyate sumahāghoraḥ saṁgrāmaḥ kṣatriyān prati ॥

सीरायुधस्तदा रामस्तस्मिंस्तीर्थवरे तदा । तत्र स्नात्वा च दत्त्वा च द्विजेभ्यो वसु माधवः ॥

sīrāyudhas tadā rāmas tasmiṁs tīrthavare tadā । tatra snātvā ca dattvā ca dvijebhyo vasu mādhavaḥ ॥

वनमाली ततो हृष्टः स्तूयमानो द्विजातिभिः । तस्मादादित्यतीर्थं च जगाम कमलेक्षणः ॥

vanamālī tato hr̥ṣṭaḥ stūyamāno dvijātibhiḥ । tasmād ādityatīrthaṁ ca jagāma kamalekṣaṇaḥ ॥

यत्रेष्ट्वा भगवाञ्ज्योतिर्भास्करो राजसत्तम । ज्योतिषामाधिपत्यं च प्रभावं चाभ्यपद्यत ॥

yatreṣṭvā bhagavāñ jyotir bhāskaro rājasattama । jyotiṣām ādhipatyaṁ ca prabhāvaṁ cābhyapadyata ॥

तस्या नद्यास्तु तीरे वै सर्वे देवाः सवासवाः । विश्वेदेवाः समरुतो गन्धर्वाप्सरसश्च ह ॥

tasyā nadyās tu tīre vai sarve devāḥ savāsavāḥ । viśvedevāḥ samaruto gandharvāpsarasaś ca ha ॥

द्वैपायनः शुकश्चैव कृष्णश्च मधुसूदनः । यक्षाश्च राक्षसाश्चैव पिशाचाश्च विशां पते ॥

dvaipāyanaḥ śukaś caiva kr̥ṣṇaś ca madhusūdanaḥ । yakṣāś ca rākṣasāś caiva piśācāś ca viśāṁ pate ॥

एते चान्ये च बहवो योगसिद्धाः सहस्रशः । तस्मिंस्तीर्थे सरस्वत्याः शिवे पुण्ये परंतप ॥

ete cānye ca bahavo yogasiddhāḥ sahasraśaḥ । tasmiṁs tīrthe sarasvatyāḥ śive puṇye paraṁtapa ॥

तत्र हत्वा पुरा विष्णुरसुरौ मधुकैटभौ । आप्लुतो भरतश्रेष्ठ तीर्थप्रवर उत्तमे ॥

tatra hatvā purā viṣṇur asurau madhukaiṭabhau । āpluto bharataśreṣṭha tīrthapravara uttame ॥

द्वैपायनश्च धर्मात्मा तत्रैवाप्लुत्य भारत । संप्राप्तः परमं योगं सिद्धिं च परमां गतः ॥

dvaipāyanaś ca dharmātmā tatraivāplutya bhārata । saṁprāptaḥ paramaṁ yogaṁ siddhiṁ ca paramāṁ gataḥ ॥

असितो देवलश्चैव तस्मिन्नेव महातपाः । परमं योगमास्थाय ऋषिर्योगमवाप्तवान् ॥

asito devalaś caiva tasminn eva mahātapāḥ । paramaṁ yogam āsthāya r̥ṣir yogam avāptavān ॥