Adhyāya 8

नारद उवाच । कथयिष्ये सभां दिव्यां युधिष्ठिर निबोध ताम् । वैवस्वतस्य यामर्थे विश्वकर्मा चकार ह ॥

nārada uvāca । kathayiṣye sabhāṁ divyāṁ yudhiṣṭhira nibodha tām । vaivasvatasya yām arthe viśvakarmā cakāra ha ॥

तैजसी सा सभा राजन्बभूव शतयोजना । विस्तारायामसंपन्ना भूयसी चापि पाण्डव ॥

taijasī sā sabhā rājan babhūva śatayojanā । vistārāyāmasaṁpannā bhūyasī cāpi pāṇḍava ॥

अर्कप्रकाशा भ्राजिष्णुः सर्वतः कामचारिणी । नैवातिशीता नात्युष्णा मनसश्च प्रहर्षिणी ॥

arkaprakāśā bhrājiṣṇuḥ sarvataḥ kāmacāriṇī । naivātiśītā nātyuṣṇā manasaś ca praharṣiṇī ॥

न शोको न जरा तस्यां क्षुत्पिपासे न चाप्रियम् । न च दैन्यं क्लमो वापि प्रतिकूलं न चाप्युत ॥

na śoko na jarā tasyāṁ kṣutpipāse na cāpriyam । na ca dainyaṁ klamo vāpi pratikūlaṁ na cāpy uta ॥

सर्वे कामाः स्थितास्तस्यां ये दिव्या ये च मानुषाः । रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यमरिंदम ॥

sarve kāmāḥ sthitās tasyāṁ ye divyā ye ca mānuṣāḥ । rasavac ca prabhūtaṁ ca bhakṣyabhojyam ariṁdama ॥

पुण्यगन्धाः स्रजस्तत्र नित्यपुष्पफलद्रुमाः । रसवन्ति च तोयानि शीतान्युष्णानि चैव ह ॥

puṇyagandhāḥ srajas tatra nityapuṣpaphaladrumāḥ । rasavanti ca toyāni śītāny uṣṇāni caiva ha ॥

तस्यां राजर्षयः पुण्यास्तथा ब्रह्मर्षयोऽमलाः । यमं वैवस्वतं तात प्रहृष्टाः पर्युपासते ॥

tasyāṁ rājarṣayaḥ puṇyās tathā brahmarṣayo ’malāḥ । yamaṁ vaivasvataṁ tāta prahr̥ṣṭāḥ paryupāsate ॥

ययातिर्नहुषः पूरुर्मान्धाता सोमको नृगः । त्रसदस्युश्च तुरयः कृतवीर्यः श्रुतश्रवाः ॥

yayātir nahuṣaḥ pūrur māndhātā somako nr̥gaḥ । trasadasyuś ca turayaḥ kr̥tavīryaḥ śrutaśravāḥ ॥

अरिप्रणुत्सुसिंहश्च कृतवेगः कृतिर्निमिः । प्रतर्दनः शिबिर्मत्स्यः पृथ्वक्षोऽथ बृहद्रथः ॥

aripraṇut susiṁhaś ca kr̥tavegaḥ kr̥tir nimiḥ । pratardanaḥ śibir matsyaḥ pr̥thvakṣo ’tha br̥hadrathaḥ ॥

ऐडो मरुत्तः कुशिकः सांकाश्यः सांकृतिर्भवः । चतुरश्वः सदश्वोर्मिः कार्तवीर्यश्च पार्थिवः ॥

aiḍo maruttaḥ kuśikaḥ sāṁkāśyaḥ sāṁkr̥tir bhavaḥ । caturaśvaḥ sadaśvormiḥ kārtavīryaś ca pārthivaḥ ॥

भरतस्तथा सुरथः सुनीथो नैषधो नलः । दिवोदासोऽथ सुमना अम्बरीषो भगीरथः ॥

bharatas tathā surathaḥ sunītho naiṣadho nalaḥ । divodāso ’tha sumanā ambarīṣo bhagīrathaḥ ॥

व्यश्वः सदश्वो वध्र्यश्वः पञ्चहस्तः पृथुश्रवाः । रुषद्गुर्वृषसेनश्च क्षुपश्च सुमहाबलः ॥

vyaśvaḥ sadaśvo vadhryaśvaḥ pañcahastaḥ pr̥thuśravāḥ । ruṣadgur vr̥ṣasenaś ca kṣupaś ca sumahābalaḥ ॥

रुषदश्वो वसुमनाः पुरुकुत्सो ध्वजी रथी । आर्ष्टिषेणो दिलीपश्च महात्मा चाप्युशीनरः ॥

ruṣadaśvo vasumanāḥ purukutso dhvajī rathī । ārṣṭiṣeṇo dilīpaś ca mahātmā cāpy uśīnaraḥ ॥

औशीनरः पुण्डरीकः शर्यातिः शरभः शुचिः । अङ्गोऽरिष्टश्च वेनश्च दुःषन्तः संजयो जयः ॥

auśīnaraḥ puṇḍarīkaḥ śaryātiḥ śarabhaḥ śuciḥ । aṅgo ’riṣṭaś ca venaś ca duḥṣantaḥ saṁjayo jayaḥ ॥

भाङ्गास्वरिः सुनीथश्च निषधोऽथ त्विषीरथः । करंधमो बाह्लिकश्च सुद्युम्नो बलवान्मधुः ॥

bhāṅgāsvariḥ sunīthaś ca niṣadho ’tha tviṣīrathaḥ । karaṁdhamo bāhlikaś ca sudyumno balavān madhuḥ ॥

कपोतरोमा तृणकः सहदेवार्जुनौ तथा । रामो दाशरथिश्चैव लक्ष्मणोऽथ प्रतर्दनः ॥

kapotaromā tr̥ṇakaḥ sahadevārjunau tathā । rāmo dāśarathiś caiva lakṣmaṇo ’tha pratardanaḥ ॥

अलर्कः कक्षसेनश्च गयो गौराश्व एव च । जामदग्न्योऽथ रामोऽत्र नाभागसगरौ तथा ॥

alarkaḥ kakṣasenaś ca gayo gaurāśva eva ca । jāmadagnyo ’tha rāmo ’tra nābhāgasagarau tathā ॥

भूरिद्युम्नो महाश्वश्च पृथ्वश्वो जनकस्तथा । वैन्यो राजा वारिषेणः पुरुजो जनमेजयः ॥

bhūridyumno mahāśvaś ca pr̥thvaśvo janakas tathā । vainyo rājā vāriṣeṇaḥ purujo janamejayaḥ ॥

ब्रह्मदत्तस्त्रिगर्तश्च राजोपरिचरस्तथा । इन्द्रद्युम्नो भीमजानुर्गयः पृष्ठो नयोऽनघः ॥

brahmadattas trigartaś ca rājoparicaras tathā । indradyumno bhīmajānur gayaḥ pr̥ṣṭho nayo ’naghaḥ ॥

पद्मोऽथ मुचुकुन्दश्च भूरिद्युम्नः प्रसेनजित् । अरिष्टनेमिः प्रद्युम्नः पृथगश्वोऽजकस्तथा ॥

padmo ’tha mucukundaś ca bhūridyumnaḥ prasenajit । ariṣṭanemiḥ pradyumnaḥ pr̥thagaśvo ’jakas tathā ॥

शतं मत्स्या नृपतयः शतं नीपाः शतं हयाः । धृतराष्ट्राश्चैकशतमशीतिर्जनमेजयाः ॥

śataṁ matsyā nr̥patayaḥ śataṁ nīpāḥ śataṁ hayāḥ । dhr̥tarāṣṭrāś caikaśatam aśītir janamejayāḥ ॥

शतं च ब्रह्मदत्तानामीरिणां वैरिणां शतम् । शंतनुश्चैव राजर्षिः पाण्डुश्चैव पिता तव ॥

śataṁ ca brahmadattānām īriṇāṁ vairiṇāṁ śatam । śaṁtanuś caiva rājarṣiḥ pāṇḍuś caiva pitā tava ॥

उशद्गवः शतरथो देवराजो जयद्रथः । वृषादर्भिश्च राजर्षिर्धाम्ना सह समन्त्रिणा ॥

uśadgavaḥ śataratho devarājo jayadrathaḥ । vr̥ṣādarbhiś ca rājarṣir dhāmnā saha samantriṇā ॥

अथापरे सहस्राणि ये गताः शशबिन्दवः । इष्ट्वाश्वमेधैर्बहुभिर्महद्भिर्भूरिदक्षिणैः ॥

athāpare sahasrāṇi ye gatāḥ śaśabindavaḥ । iṣṭvāśvamedhair bahubhir mahadbhir bhūridakṣiṇaiḥ ॥

एते राजर्षयः पुण्याः कीर्तिमन्तो बहुश्रुताः । तस्यां सभायां राजर्षे वैवस्वतमुपासते ॥

ete rājarṣayaḥ puṇyāḥ kīrtimanto bahuśrutāḥ । tasyāṁ sabhāyāṁ rājarṣe vaivasvatam upāsate ॥

अगस्त्योऽथ मतङ्गश्च कालो मृत्युस्तथैव च । यज्वानश्चैव सिद्धाश्च ये च योगशरीरिणः ॥

agastyo ’tha mataṅgaś ca kālo mr̥tyus tathaiva ca । yajvānaś caiva siddhāś ca ye ca yogaśarīriṇaḥ ॥

अग्निष्वात्ताश्च पितरः फेनपाश्चोष्मपाश्च ये । स्वधावन्तो बर्हिषदो मूर्तिमन्तस्तथापरे ॥

agniṣvāttāś ca pitaraḥ phenapāś coṣmapāś ca ye । svadhāvanto barhiṣado mūrtimantas tathāpare ॥

कालचक्रं च साक्षाच्च भगवान्हव्यवाहनः । नरा दुष्कृतकर्माणो दक्षिणायनमृत्यवः ॥

kālacakraṁ ca sākṣāc ca bhagavān havyavāhanaḥ । narā duṣkr̥takarmāṇo dakṣiṇāyanamr̥tyavaḥ ॥

कालस्य नयने युक्ता यमस्य पुरुषाश्च ये । तस्यां शिंशपपालाशास्तथा काशकुशादयः । उपासते धर्मराजं मूर्तिमन्तो निरामयाः ॥

kālasya nayane yuktā yamasya puruṣāś ca ye । tasyāṁ śiṁśapapālāśās tathā kāśakuśādayaḥ । upāsate dharmarājaṁ mūrtimanto nirāmayāḥ ॥

एते चान्ये च बहवः पितृराजसभासदः । अशक्याः परिसंख्यातुं नामभिः कर्मभिस्तथा ॥

ete cānye ca bahavaḥ pitr̥rājasabhāsadaḥ । aśakyāḥ parisaṁkhyātuṁ nāmabhiḥ karmabhis tathā ॥

असंबाधा हि सा पार्थ रम्या कामगमा सभा । दीर्घकालं तपस्तप्त्वा निर्मिता विश्वकर्मणा ॥

asaṁbādhā hi sā pārtha ramyā kāmagamā sabhā । dīrghakālaṁ tapas taptvā nirmitā viśvakarmaṇā ॥

प्रभासन्ती ज्वलन्तीव तेजसा स्वेन भारत । तामुग्रतपसो यान्ति सुव्रताः सत्यवादिनः ॥

prabhāsantī jvalantīva tejasā svena bhārata । tām ugratapaso yānti suvratāḥ satyavādinaḥ ॥

शान्ताः संन्यासिनः सिद्धाः पूताः पुण्येन कर्मणा । सर्वे भास्वरदेहाश्च सर्वे च विरजोम्बराः ॥

śāntāḥ saṁnyāsinaḥ siddhāḥ pūtāḥ puṇyena karmaṇā । sarve bhāsvaradehāś ca sarve ca virajombarāḥ ॥

चित्राङ्गदाश्चित्रमाल्याः सर्वे ज्वलितकुण्डलाः । सुकृतैः कर्मभिः पुण्यैः परिबर्हैर्विभूषिताः ॥

citrāṅgadāś citramālyāḥ sarve jvalitakuṇḍalāḥ । sukr̥taiḥ karmabhiḥ puṇyaiḥ paribarhair vibhūṣitāḥ ॥

गन्धर्वाश्च महात्मानः शतशश्चाप्सरोगणाः । वादित्रं नृत्तगीतं च हास्यं लास्यं च सर्वशः ॥

gandharvāś ca mahātmānaḥ śataśaś cāpsarogaṇāḥ । vāditraṁ nr̥ttagītaṁ ca hāsyaṁ lāsyaṁ ca sarvaśaḥ ॥

पुण्याश्च गन्धाः शब्दाश्च तस्यां पार्थ समन्ततः । दिव्यानि माल्यानि च तामुपतिष्ठन्ति सर्वशः ॥

puṇyāś ca gandhāḥ śabdāś ca tasyāṁ pārtha samantataḥ । divyāni mālyāni ca tām upatiṣṭhanti sarvaśaḥ ॥

शतं शतसहस्राणि धर्मिणां तं प्रजेश्वरम् । उपासते महात्मानं रूपयुक्ता मनस्विनः ॥

śataṁ śatasahasrāṇi dharmiṇāṁ taṁ prajeśvaram । upāsate mahātmānaṁ rūpayuktā manasvinaḥ ॥

ईदृशी सा सभा राजन्पितृराज्ञो महात्मनः । वरुणस्यापि वक्ष्यामि सभां पुष्करमालिनीम् ॥

īdr̥śī sā sabhā rājan pitr̥rājño mahātmanaḥ । varuṇasyāpi vakṣyāmi sabhāṁ puṣkaramālinīm ॥