Adhyāya 70

वैशंपायन उवाच । तस्मिन्संप्रस्थिते कृष्णा पृथां प्राप्य यशस्विनीम् । आपृच्छद्भृशदुःखार्ता याश्चान्यास्तत्र योषितः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tasmin saṁprasthite kr̥ṣṇā pr̥thāṁ prāpya yaśasvinīm । āpr̥cchad bhr̥śaduḥkhārtā yāś cānyās tatra yoṣitaḥ ॥

यथार्हं वन्दनाश्लेषान्कृत्वा गन्तुमियेष सा । ततो निनादः सुमहान्पाण्डवान्तःपुरेऽभवत् ॥

yathārhaṁ vandanāśleṣān kr̥tvā gantum iyeṣa sā । tato ninādaḥ sumahān pāṇḍavāntaḥpure ’bhavat ॥

कुन्ती च भृशसंतप्ता द्रौपदीं प्रेक्ष्य गच्छतीम् । शोकविह्वलया वाचा कृच्छ्राद्वचनमब्रवीत् ॥

kuntī ca bhr̥śasaṁtaptā draupadīṁ prekṣya gacchatīm । śokavihvalayā vācā kr̥cchrād vacanam abravīt ॥

वत्से शोको न ते कार्यः प्राप्येदं व्यसनं महत् । स्त्रीधर्माणामभिज्ञासि शीलाचारवती तथा ॥

vatse śoko na te kāryaḥ prāpyedaṁ vyasanaṁ mahat । strīdharmāṇām abhijñāsi śīlācāravatī tathā ॥

न त्वां संदेष्टुमर्हामि भर्तॄन्प्रति शुचिस्मिते । साध्वीगुणसमाधानैर्भूषितं ते कुलद्वयम् ॥

na tvāṁ saṁdeṣṭum arhāmi bhartr̥̄n prati śucismite । sādhvīguṇasamādhānair bhūṣitaṁ te kuladvayam ॥

सभाग्याः कुरवश्चेमे ये न दग्धास्त्वयानघे । अरिष्टं व्रज पन्थानं मदनुध्यानबृंहिता ॥

sabhāgyāḥ kuravaś ceme ye na dagdhās tvayānaghe । ariṣṭaṁ vraja panthānaṁ madanudhyānabr̥ṁhitā ॥

भाविन्यर्थे हि सत्स्त्रीणां वैक्लव्यं नोपजायते । गुरुधर्माभिगुप्ता च श्रेयः क्षिप्रमवाप्स्यसि ॥

bhāviny arthe hi satstrīṇāṁ vaiklavyaṁ nopajāyate । gurudharmābhiguptā ca śreyaḥ kṣipram avāpsyasi ॥

सहदेवश्च मे पुत्रः सदावेक्ष्यो वने वसन् । यथेदं व्यसनं प्राप्य नास्य सीदेन्महन्मनः ॥

sahadevaś ca me putraḥ sadāvekṣyo vane vasan । yathedaṁ vyasanaṁ prāpya nāsya sīden mahan manaḥ ॥

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी स्रवन्नेत्रजलाविला । शोणिताक्तैकवसना मुक्तकेश्यभिनिर्ययौ ॥

tathety uktvā tu sā devī sravannetrajalāvilā । śoṇitāktaikavasanā muktakeśy abhiniryayau ॥

तां क्रोशन्तीं पृथा दुःखादनुवव्राज गच्छतीम् । अथापश्यत्सुतान्सर्वान्हृताभरणवाससः ॥

tāṁ krośantīṁ pr̥thā duḥkhād anuvavrāja gacchatīm । athāpaśyat sutān sarvān hr̥tābharaṇavāsasaḥ ॥

रुरुचर्मावृततनून्ह्रिया किंचिदवाङ्मुखान् । परैः परीतान्संहृष्टैः सुहृद्भिश्चानुशोचितान् ॥

rurucarmāvr̥tatanūn hriyā kiṁ cid avāṅmukhān । paraiḥ parītān saṁhr̥ṣṭaiḥ suhr̥dbhiś cānuśocitān ॥

तदवस्थान्सुतान्सर्वानुपसृत्यातिवत्सला । सस्वजानावदच्छोकात्तत्तद्विलपती बहु ॥

tadavasthān sutān sarvān upasr̥tyātivatsalā । sasvajānāvadac chokāt tat tad vilapatī bahu ॥

कथं सद्धर्मचारित्रवृत्तस्थितिविभूषितान् । अक्षुद्रान्दृढभक्तांश्च दैवतेज्यापरान्सदा ॥

kathaṁ saddharmacāritravr̥ttasthitivibhūṣitān । akṣudrān dr̥ḍhabhaktāṁś ca daivatejyāparān sadā ॥

व्यसनं वः समभ्यागात्कोऽयं विधिविपर्ययः । कस्यापध्यानजं चेदमागः पश्यामि वो धिया ॥

vyasanaṁ vaḥ samabhyāgāt ko ’yaṁ vidhiviparyayaḥ । kasyāpadhyānajaṁ cedam āgaḥ paśyāmi vo dhiyā ॥

स्यात्तु मद्भाग्यदोषोऽयं याहं युष्मानजीजनम् । दुःखायासभुजोऽत्यर्थं युक्तानप्युत्तमैर्गुणैः ॥

syāt tu madbhāgyadoṣo ’yaṁ yāhaṁ yuṣmān ajījanam । duḥkhāyāsabhujo ’tyarthaṁ yuktān apy uttamair guṇaiḥ ॥

कथं वत्स्यथ दुर्गेषु वनेष्वृद्धिविनाकृताः । वीर्यसत्त्वबलोत्साहतेजोभिरकृशाः कृशाः ॥

kathaṁ vatsyatha durgeṣu vaneṣv r̥ddhivinākr̥tāḥ । vīryasattvabalotsāhatejobhir akr̥śāḥ kr̥śāḥ ॥

यद्येतदहमज्ञास्यं वनवासो हि वो ध्रुवम् । शतशृङ्गान्मृते पाण्डौ नागमिष्यं गजाह्वयम् ॥

yady etad aham ajñāsyaṁ vanavāso hi vo dhruvam । śataśr̥ṅgān mr̥te pāṇḍau nāgamiṣyaṁ gajāhvayam ॥

धन्यं वः पितरं मन्ये तपोमेधान्वितं तथा । यः पुत्राधिमसंप्राप्य स्वर्गेच्छामकरोत्प्रियाम् ॥

dhanyaṁ vaḥ pitaraṁ manye tapomedhānvitaṁ tathā । yaḥ putrādhim asaṁprāpya svargecchām akarot priyām ॥

धन्यां चातीन्द्रियज्ञानामिमां प्राप्तां परां गतिम् । मन्येऽद्य माद्रीं धर्मज्ञां कल्याणीं सर्वथैव हि ॥

dhanyāṁ cātīndriyajñānām imāṁ prāptāṁ parāṁ gatim । manye ’dya mādrīṁ dharmajñāṁ kalyāṇīṁ sarvathaiva hi ॥

रत्या मत्या च गत्या च ययाहमभिसंधिता । जीवितप्रियतां मह्यं धिगिमां क्लेशभागिनीम् ॥

ratyā matyā ca gatyā ca yayāham abhisaṁdhitā । jīvitapriyatāṁ mahyaṁ dhig imāṁ kleśabhāginīm ॥

एवं विलपतीं कुन्तीमभिसान्त्व्य प्रणम्य च । पाण्डवा विगतानन्दा वनायैव प्रवव्रजुः ॥

evaṁ vilapatīṁ kuntīm abhisāntvya praṇamya ca । pāṇḍavā vigatānandā vanāyaiva pravavrajuḥ ॥

विदुरादयश्च तामार्तां कुन्तीमाश्वास्य हेतुभिः । प्रावेशयन्गृहं क्षत्तुः स्वयमार्ततराः शनैः ॥

vidurādayaś ca tām ārtāṁ kuntīm āśvāsya hetubhiḥ । prāveśayan gr̥haṁ kṣattuḥ svayam ārtatarāḥ śanaiḥ ॥

राजा च धृतराष्ट्रः स शोकाकुलितचेतनः । क्षत्तुः संप्रेषयामास शीघ्रमागम्यतामिति ॥

rājā ca dhr̥tarāṣṭraḥ sa śokākulitacetanaḥ । kṣattuḥ saṁpreṣayām āsa śīghram āgamyatām iti ॥

ततो जगाम विदुरो धृतराष्ट्रनिवेशनम् । तं पर्यपृच्छत्संविग्नो धृतराष्ट्रो नराधिपः ॥

tato jagāma viduro dhr̥tarāṣṭraniveśanam । taṁ paryapr̥cchat saṁvigno dhr̥tarāṣṭro narādhipaḥ ॥