55.1MBH-2-55-1
विदुर उवाच । महाराज विजानीहि यत्त्वां वक्ष्यामि तच्छृणु । मुमूर्षोरौषधमिव न रोचेतापि ते श्रुतम् ॥
vidura uvāca । mahārāja vijānīhi yat tvāṁ vakṣyāmi tac chr̥ṇu । mumūrṣor auṣadham iva na rocetāpi te śrutam ॥
Sabhā Parva · Adhyaya 2.55
Adhyāya 55
अध्यायः 55
Who speaks here विदुर vidura
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §60–62 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
In this chapterSanskrit allTransliteration allHindi unavailableEnglish unavailableUnavailable translations are marked, never invented.
55.2MBH-2-55-2
यद्वै पुरा जातमात्रो रुराव; गोमायुवद्विस्वरं पापचेताः । दुर्योधनो भारतानां कुलघ्नः; सोऽयं युक्तो भविता कालहेतुः ॥
yad vai purā jātamātro rurāva; gomāyuvad visvaraṁ pāpacetāḥ । duryodhano bhāratānāṁ kulaghnaḥ; so ’yaṁ yukto bhavitā kālahetuḥ ॥
55.3MBH-2-55-3
गृहे वसन्तं गोमायुं त्वं वै मत्वा न बुध्यसे । दुर्योधनस्य रूपेण शृणु काव्यां गिरं मम ॥
gr̥he vasantaṁ gomāyuṁ tvaṁ vai matvā na budhyase । duryodhanasya rūpeṇa śr̥ṇu kāvyāṁ giraṁ mama ॥
55.4MBH-2-55-4
मधु वै माध्विको लब्ध्वा प्रपातं नावबुध्यते । आरुह्य तं मज्जति वा पतनं वाधिगच्छति ॥
madhu vai mādhviko labdhvā prapātaṁ nāvabudhyate । āruhya taṁ majjati vā patanaṁ vādhigacchati ॥
55.5MBH-2-55-5
सोऽयं मत्तोऽक्षदेवेन मधुवन्न परीक्षते । प्रपातं बुध्यते नैव वैरं कृत्वा महारथैः ॥
so ’yaṁ matto ’kṣadevena madhuvan na parīkṣate । prapātaṁ budhyate naiva vairaṁ kr̥tvā mahārathaiḥ ॥
55.6MBH-2-55-6
विदितं ते महाराज राजस्वेवासमञ्जसम् । अन्धका यादवा भोजाः समेताः कंसमत्यजन् ॥
viditaṁ te mahārāja rājasv evāsamañjasam । andhakā yādavā bhojāḥ sametāḥ kaṁsam atyajan ॥
55.7MBH-2-55-7
नियोगाच्च हते तस्मिन्कृष्णेनामित्रघातिना । एवं ते ज्ञातयः सर्वे मोदमानाः शतं समाः ॥
niyogāc ca hate tasmin kr̥ṣṇenāmitraghātinā । evaṁ te jñātayaḥ sarve modamānāḥ śataṁ samāḥ ॥
55.8MBH-2-55-8
त्वन्नियुक्तः सव्यसाची निगृह्णातु सुयोधनम् । निग्रहादस्य पापस्य मोदन्तां कुरवः सुखम् ॥
tvanniyuktaḥ savyasācī nigr̥hṇātu suyodhanam । nigrahād asya pāpasya modantāṁ kuravaḥ sukham ॥
55.9MBH-2-55-9
काकेनेमांश्चित्रबर्हाञ्शार्दूलान्क्रोष्टुकेन च । क्रीणीष्व पाण्डवान्राजन्मा मज्जीः शोकसागरे ॥
kākenemāṁś citrabarhāñ śārdūlān kroṣṭukena ca । krīṇīṣva pāṇḍavān rājan mā majjīḥ śokasāgare ॥
55.10MBH-2-55-10
त्यजेत्कुलार्थे पुरुषं ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् । ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥
tyajet kulārthe puruṣaṁ grāmasyārthe kulaṁ tyajet । grāmaṁ janapadasyārthe ātmārthe pr̥thivīṁ tyajet ॥
55.11MBH-2-55-11
सर्वज्ञः सर्वभावज्ञः सर्वशत्रुभयंकरः । इति स्म भाषते काव्यो जम्भत्यागे महासुरान् ॥
sarvajñaḥ sarvabhāvajñaḥ sarvaśatrubhayaṁkaraḥ । iti sma bhāṣate kāvyo jambhatyāge mahāsurān ॥
55.12MBH-2-55-12
हिरण्यष्ठीविनः कश्चित्पक्षिणो वनगोचरान् । गृहे किल कृतावासाँल्लोभाद्राजन्नपीडयत् ॥
hiraṇyaṣṭhīvinaḥ kaś cit pakṣiṇo vanagocarān । gr̥he kila kr̥tāvāsām̐l lobhād rājann apīḍayat ॥
55.13MBH-2-55-13
सदोपभोज्याँल्लोभान्धो हिरण्यार्थे परंतप । आयतिं च तदात्वं च उभे सद्यो व्यनाशयत् ॥
sadopabhojyām̐l lobhāndho hiraṇyārthe paraṁtapa । āyatiṁ ca tadātvaṁ ca ubhe sadyo vyanāśayat ॥
55.14MBH-2-55-14
तदात्वकामः पाण्डूंस्त्वं मा द्रुहो भरतर्षभ । मोहात्मा तप्यसे पश्चात्पक्षिहा पुरुषो यथा ॥
tadātvakāmaḥ pāṇḍūṁs tvaṁ mā druho bharatarṣabha । mohātmā tapyase paścāt pakṣihā puruṣo yathā ॥
55.15MBH-2-55-15
जातं जातं पाण्डवेभ्यः पुष्पमादत्स्व भारत । मालाकार इवारामे स्नेहं कुर्वन्पुनः पुनः ॥
jātaṁ jātaṁ pāṇḍavebhyaḥ puṣpam ādatsva bhārata । mālākāra ivārāme snehaṁ kurvan punaḥ punaḥ ॥
55.16MBH-2-55-16
वृक्षानङ्गारकारीव मैनान्धाक्षीः समूलकान् । मा गमः ससुतामात्यः सबलश्च पराभवम् ॥
vr̥kṣān aṅgārakārīva mainān dhākṣīḥ samūlakān । mā gamaḥ sasutāmātyaḥ sabalaś ca parābhavam ॥
55.17MBH-2-55-17
समवेतान्हि कः पार्थान्प्रतियुध्येत भारत । मरुद्भिः सहितो राजन्नपि साक्षान्मरुत्पतिः ॥
samavetān hi kaḥ pārthān pratiyudhyeta bhārata । marudbhiḥ sahito rājann api sākṣān marutpatiḥ ॥