Adhyāya 54

युधिष्ठिर उवाच । मत्तः कैतवकेनैव यज्जितोऽस्मि दुरोदरम् । शकुने हन्त दीव्यामो ग्लहमानाः सहस्रशः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । mattaḥ kaitavakenaiva yaj jito ’smi durodaram । śakune hanta dīvyāmo glahamānāḥ sahasraśaḥ ॥

इमे निष्कसहस्रस्य कुण्डिनो भरिताः शतम् । कोशो हिरण्यमक्षय्यं जातरूपमनेकशः । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

ime niṣkasahasrasya kuṇḍino bharitāḥ śatam । kośo hiraṇyam akṣayyaṁ jātarūpam anekaśaḥ । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । इत्युक्तः शकुनिः प्राह जितमित्येव तं नृपम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity uktaḥ śakuniḥ prāha jitam ity eva taṁ nr̥pam ॥

युधिष्ठिर उवाच । अयं सहस्रसमितो वैयाघ्रः सुप्रवर्तितः । सुचक्रोपस्करः श्रीमान्किङ्किणीजालमण्डितः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । ayaṁ sahasrasamito vaiyāghraḥ supravartitaḥ । sucakropaskaraḥ śrīmān kiṅkiṇījālamaṇḍitaḥ ॥

संह्रादनो राजरथो य इहास्मानुपावहत् । जैत्रो रथवरः पुण्यो मेघसागरनिःस्वनः ॥

saṁhrādano rājaratho ya ihāsmān upāvahat । jaitro rathavaraḥ puṇyo meghasāgaraniḥsvanaḥ ॥

अष्टौ यं कुररच्छायाः सदश्वा राष्ट्रसंमताः । वहन्ति नैषामुच्येत पदा भूमिमुपस्पृशन् । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

aṣṭau yaṁ kuraracchāyāḥ sadaśvā rāṣṭrasaṁmatāḥ । vahanti naiṣām ucyeta padā bhūmim upaspr̥śan । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । सहस्रसंख्या नागा मे मत्तास्तिष्ठन्ति सौबल । हेमकक्षाः कृतापीडाः पद्मिनो हेममालिनः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । sahasrasaṁkhyā nāgā me mattās tiṣṭhanti saubala । hemakakṣāḥ kr̥tāpīḍāḥ padmino hemamālinaḥ ॥

सुदान्ता राजवहनाः सर्वशब्दक्षमा युधि । ईषादन्ता महाकायाः सर्वे चाष्टकरेणवः ॥

sudāntā rājavahanāḥ sarvaśabdakṣamā yudhi । īṣādantā mahākāyāḥ sarve cāṣṭakareṇavaḥ ॥

सर्वे च पुरभेत्तारो नगमेघनिभा गजाः । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

sarve ca purabhettāro nagameghanibhā gajāḥ । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । तमेवंवादिनं पार्थं प्रहसन्निव सौबलः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tam evaṁvādinaṁ pārthaṁ prahasann iva saubalaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । शतं दासीसहस्राणि तरुण्यो मे प्रभद्रिकाः । कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलंकृताः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । śataṁ dāsīsahasrāṇi taruṇyo me prabhadrikāḥ । kambukeyūradhāriṇyo niṣkakaṇṭhyaḥ svalaṁkr̥tāḥ ॥

महार्हमाल्याभरणाः सुवस्त्राश्चन्दनोक्षिताः । मणीन्हेम च बिभ्रत्यः सर्वा वै सूक्ष्मवाससः ॥

mahārhamālyābharaṇāḥ suvastrāś candanokṣitāḥ । maṇīn hema ca bibhratyaḥ sarvā vai sūkṣmavāsasaḥ ॥

अनुसेवां चरन्तीमाः कुशला नृत्यसामसु । स्नातकानाममात्यानां राज्ञां च मम शासनात् । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

anusevāṁ carantīmāḥ kuśalā nr̥tyasāmasu । snātakānām amātyānāṁ rājñāṁ ca mama śāsanāt । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । एतावन्त्येव दासानां सहस्राण्युत सन्ति मे । प्रदक्षिणानुलोमाश्च प्रावारवसनाः सदा ॥

yudhiṣṭhira uvāca । etāvanty eva dāsānāṁ sahasrāṇy uta santi me । pradakṣiṇānulomāś ca prāvāravasanāḥ sadā ॥

प्राज्ञा मेधाविनो दक्षा युवानो मृष्टकुण्डलाः । पात्रीहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

prājñā medhāvino dakṣā yuvāno mr̥ṣṭakuṇḍalāḥ । pātrīhastā divārātram atithīn bhojayanty uta । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । रथास्तावन्त एवेमे हेमभाण्डाः पताकिनः । हयैर्विनीतैः संपन्ना रथिभिश्चित्रयोधिभिः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । rathās tāvanta eveme hemabhāṇḍāḥ patākinaḥ । hayair vinītaiḥ saṁpannā rathibhiś citrayodhibhiḥ ॥

एकैको यत्र लभते सहस्रपरमां भृतिम् । युध्यतोऽयुध्यतो वापि वेतनं मासकालिकम् । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

ekaiko yatra labhate sahasraparamāṁ bhr̥tim । yudhyato ’yudhyato vāpi vetanaṁ māsakālikam । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । इत्येवमुक्ते पार्थेन कृतवैरो दुरात्मवान् । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ity evam ukte pārthena kr̥tavairo durātmavān । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । अश्वांस्तित्तिरिकल्माषान्गान्धर्वान्हेममालिनः । ददौ चित्ररथस्तुष्टो यांस्तान्गाण्डीवधन्वने । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

yudhiṣṭhira uvāca । aśvāṁs tittirikalmāṣān gāndharvān hemamālinaḥ । dadau citrarathas tuṣṭo yāṁs tān gāṇḍīvadhanvane । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । रथानां शकटानां च हयानां चायुतानि मे । युक्तानामेव तिष्ठन्ति वाहैरुच्चावचैर्वृताः ॥

yudhiṣṭhira uvāca । rathānāṁ śakaṭānāṁ ca hayānāṁ cāyutāni me । yuktānām eva tiṣṭhanti vāhair uccāvacair vr̥tāḥ ॥

एवं वर्णस्य वर्णस्य समुच्चीय सहस्रशः । क्षीरं पिबन्तस्तिष्ठन्ति भुञ्जानाः शालितण्डुलान् ॥

evaṁ varṇasya varṇasya samuccīya sahasraśaḥ । kṣīraṁ pibantas tiṣṭhanti bhuñjānāḥ śālitaṇḍulān ॥

षष्टिस्तानि सहस्राणि सर्वे पृथुलवक्षसः । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi sarve pr̥thulavakṣasaḥ । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥

युधिष्ठिर उवाच । ताम्रलोहैः परिवृता निधयो मे चतुःशताः । पञ्चद्रौणिक एकैकः सुवर्णस्याहतस्य वै । एतद्राजन्धनं मह्यं तेन दीव्याम्यहं त्वया ॥

yudhiṣṭhira uvāca । tāmralohaiḥ parivr̥tā nidhayo me catuḥśatāḥ । pañcadrauṇika ekaikaḥ suvarṇasyāhatasya vai । etad rājan dhanaṁ mahyaṁ tena dīvyāmy ahaṁ tvayā ॥

वैशंपायन उवाच । एतच्छ्रुत्वा व्यवसितो निकृतिं समुपाश्रितः । जितमित्येव शकुनिर्युधिष्ठिरमभाषत ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । etac chrutvā vyavasito nikr̥tiṁ samupāśritaḥ । jitam ity eva śakunir yudhiṣṭhiram abhāṣata ॥