Adhyāya 40

भीष्म उवाच । चेदिराजकुले जातस्त्र्यक्ष एष चतुर्भुजः । रासभारावसदृशं रुराव च ननाद च ॥

bhīṣma uvāca । cedirājakule jātas tryakṣa eṣa caturbhujaḥ । rāsabhārāvasadr̥śaṁ rurāva ca nanāda ca ॥

तेनास्य मातापितरौ त्रेसतुस्तौ सबान्धवौ । वैकृतं तच्च तौ दृष्ट्वा त्यागाय कुरुतां मतिम् ॥

tenāsya mātāpitarau tresatus tau sabāndhavau । vaikr̥taṁ tac ca tau dr̥ṣṭvā tyāgāya kurutāṁ matim ॥

ततः सभार्यं नृपतिं सामात्यं सपुरोहितम् । चिन्तासंमूढहृदयं वागुवाचाशरीरिणी ॥

tataḥ sabhāryaṁ nr̥patiṁ sāmātyaṁ sapurohitam । cintāsaṁmūḍhahr̥dayaṁ vāg uvācāśarīriṇī ॥

एष ते नृपते पुत्रः श्रीमाञ्जातो महाबलः । तस्मादस्मान्न भेतव्यमव्यग्रः पाहि वै शिशुम् ॥

eṣa te nr̥pate putraḥ śrīmāñ jāto mahābalaḥ । tasmād asmān na bhetavyam avyagraḥ pāhi vai śiśum ॥

न चैवैतस्य मृत्युस्त्वं न कालः प्रत्युपस्थितः । मृत्युर्हन्तास्य शस्त्रेण स चोत्पन्नो नराधिप ॥

na caivaitasya mr̥tyus tvaṁ na kālaḥ pratyupasthitaḥ । mr̥tyur hantāsya śastreṇa sa cotpanno narādhipa ॥

संश्रुत्योदाहृतं वाक्यं भूतमन्तर्हितं ततः । पुत्रस्नेहाभिसंतप्ता जननी वाक्यमब्रवीत् ॥

saṁśrutyodāhr̥taṁ vākyaṁ bhūtam antarhitaṁ tataḥ । putrasnehābhisaṁtaptā jananī vākyam abravīt ॥

येनेदमीरितं वाक्यं ममैव तनयं प्रति । प्राञ्जलिस्तं नमस्यामि ब्रवीतु स पुनर्वचः ॥

yenedam īritaṁ vākyaṁ mamaiva tanayaṁ prati । prāñjalis taṁ namasyāmi bravītu sa punar vacaḥ ॥

श्रोतुमिच्छामि पुत्रस्य कोऽस्य मृत्युर्भविष्यति । अन्तर्हितं ततो भूतमुवाचेदं पुनर्वचः ॥

śrotum icchāmi putrasya ko ’sya mr̥tyur bhaviṣyati । antarhitaṁ tato bhūtam uvācedaṁ punar vacaḥ ॥

येनोत्सङ्गे गृहीतस्य भुजावभ्यधिकावुभौ । पतिष्यतः क्षितितले पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥

yenotsaṅge gr̥hītasya bhujāv abhyadhikāv ubhau । patiṣyataḥ kṣititale pañcaśīrṣāv ivoragau ॥

तृतीयमेतद्बालस्य ललाटस्थं च लोचनम् । निमज्जिष्यति यं दृष्ट्वा सोऽस्य मृत्युर्भविष्यति ॥

tr̥tīyam etad bālasya lalāṭasthaṁ ca locanam । nimajjiṣyati yaṁ dr̥ṣṭvā so ’sya mr̥tyur bhaviṣyati ॥

त्र्यक्षं चतुर्भुजं श्रुत्वा तथा च समुदाहृतम् । धरण्यां पार्थिवाः सर्वे अभ्यगच्छन्दिदृक्षवः ॥

tryakṣaṁ caturbhujaṁ śrutvā tathā ca samudāhr̥tam । dharaṇyāṁ pārthivāḥ sarve abhyagacchan didr̥kṣavaḥ ॥

तान्पूजयित्वा संप्राप्तान्यथार्हं स महीपतिः । एकैकस्य नृपस्याङ्के पुत्रमारोपयत्तदा ॥

tān pūjayitvā saṁprāptān yathārhaṁ sa mahīpatiḥ । ekaikasya nr̥pasyāṅke putram āropayat tadā ॥

एवं राजसहस्राणां पृथक्त्वेन यथाक्रमम् । शिशुरङ्के समारूढो न तत्प्राप निदर्शनम् ॥

evaṁ rājasahasrāṇāṁ pr̥thaktvena yathākramam । śiśur aṅke samārūḍho na tat prāpa nidarśanam ॥

ततश्चेदिपुरं प्राप्तौ संकर्षणजनार्दनौ । यादवौ यादवीं द्रष्टुं स्वसारं तां पितुस्तदा ॥

tataś cedipuraṁ prāptau saṁkarṣaṇajanārdanau । yādavau yādavīṁ draṣṭuṁ svasāraṁ tāṁ pitus tadā ॥

अभिवाद्य यथान्यायं यथाज्येष्ठं नृपांश्च तान् । कुशलानामयं पृष्ट्वा निषण्णौ रामकेशवौ ॥

abhivādya yathānyāyaṁ yathājyeṣṭhaṁ nr̥pāṁś ca tān । kuśalānāmayaṁ pr̥ṣṭvā niṣaṇṇau rāmakeśavau ॥

अभ्यर्चितौ तदा वीरौ प्रीत्या चाभ्यधिकं ततः । पुत्रं दामोदरोत्सङ्गे देवी संन्यदधात्स्वयम् ॥

abhyarcitau tadā vīrau prītyā cābhyadhikaṁ tataḥ । putraṁ dāmodarotsaṅge devī saṁnyadadhāt svayam ॥

न्यस्तमात्रस्य तस्याङ्के भुजावभ्यधिकावुभौ । पेततुस्तच्च नयनं निममज्ज ललाटजम् ॥

nyastamātrasya tasyāṅke bhujāv abhyadhikāv ubhau । petatus tac ca nayanaṁ nimamajja lalāṭajam ॥

तद्दृष्ट्वा व्यथिता त्रस्ता वरं कृष्णमयाचत । ददस्व मे वरं कृष्ण भयार्ताया महाभुज ॥

tad dr̥ṣṭvā vyathitā trastā varaṁ kr̥ṣṇam ayācata । dadasva me varaṁ kr̥ṣṇa bhayārtāyā mahābhuja ॥

त्वं ह्यार्तानां समाश्वासो भीतानामभयंकरः । पितृष्वसारं मा भैषीरित्युवाच जनार्दनः ॥

tvaṁ hy ārtānāṁ samāśvāso bhītānām abhayaṁkaraḥ । pitr̥ṣvasāraṁ mā bhaiṣīr ity uvāca janārdanaḥ ॥

ददानि कं वरं किं वा करवाणि पितृष्वसः । शक्यं वा यदि वाशक्यं करिष्यामि वचस्तव ॥

dadāni kaṁ varaṁ kiṁ vā karavāṇi pitr̥ṣvasaḥ । śakyaṁ vā yadi vāśakyaṁ kariṣyāmi vacas tava ॥

एवमुक्ता ततः कृष्णमब्रवीद्यदुनन्दनम् । शिशुपालस्यापराधान्क्षमेथास्त्वं महाबल ॥

evam uktā tataḥ kr̥ṣṇam abravīd yadunandanam । śiśupālasyāparādhān kṣamethās tvaṁ mahābala ॥

कृष्ण उवाच । अपराधशतं क्षाम्यं मया ह्यस्य पितृष्वसः । पुत्रस्य ते वधार्हाणां मा त्वं शोके मनः कृथाः ॥

kr̥ṣṇa uvāca । aparādhaśataṁ kṣāmyaṁ mayā hy asya pitr̥ṣvasaḥ । putrasya te vadhārhāṇāṁ mā tvaṁ śoke manaḥ kr̥thāḥ ॥

भीष्म उवाच । एवमेष नृपः पापः शिशुपालः सुमन्दधीः । त्वां समाह्वयते वीर गोविन्दवरदर्पितः ॥

bhīṣma uvāca । evam eṣa nr̥paḥ pāpaḥ śiśupālaḥ sumandadhīḥ । tvāṁ samāhvayate vīra govindavaradarpitaḥ ॥