Adhyāya 31

वैशंपायन उवाच । स गत्वा हास्तिनपुरं नकुलः समितिंजयः । भीष्ममामन्त्रयामास धृतराष्ट्रं च पाण्डवः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । sa gatvā hāstinapuraṁ nakulaḥ samitiṁjayaḥ । bhīṣmam āmantrayām āsa dhr̥tarāṣṭraṁ ca pāṇḍavaḥ ॥

प्रययुः प्रीतमनसो यज्ञं ब्रह्मपुरःसराः । संश्रुत्य धर्मराजस्य यज्ञं यज्ञविदस्तदा ॥

prayayuḥ prītamanaso yajñaṁ brahmapuraḥsarāḥ । saṁśrutya dharmarājasya yajñaṁ yajñavidas tadā ॥

अन्ये च शतशस्तुष्टैर्मनोभिर्मनुजर्षभ । द्रष्टुकामाः सभां चैव धर्मराजं च पाण्डवम् ॥

anye ca śataśas tuṣṭair manobhir manujarṣabha । draṣṭukāmāḥ sabhāṁ caiva dharmarājaṁ ca pāṇḍavam ॥

दिग्भ्यः सर्वे समापेतुः पार्थिवास्तत्र भारत । समुपादाय रत्नानि विविधानि महान्ति च ॥

digbhyaḥ sarve samāpetuḥ pārthivās tatra bhārata । samupādāya ratnāni vividhāni mahānti ca ॥

धृतराष्ट्रश्च भीष्मश्च विदुरश्च महामतिः । दुर्योधनपुरोगाश्च भ्रातरः सर्व एव ते ॥

dhr̥tarāṣṭraś ca bhīṣmaś ca viduraś ca mahāmatiḥ । duryodhanapurogāś ca bhrātaraḥ sarva eva te ॥

सत्कृत्यामन्त्रिताः सर्वे आचार्यप्रमुखा नृपाः । गान्धारराजः सुबलः शकुनिश्च महाबलः ॥

satkr̥tyāmantritāḥ sarve ācāryapramukhā nr̥pāḥ । gāndhārarājaḥ subalaḥ śakuniś ca mahābalaḥ ॥

अचलो वृषकश्चैव कर्णश्च रथिनां वरः । ऋतः शल्यो मद्रराजो बाह्लिकश्च महारथः ॥

acalo vr̥ṣakaś caiva karṇaś ca rathināṁ varaḥ । r̥taḥ śalyo madrarājo bāhlikaś ca mahārathaḥ ॥

सोमदत्तोऽथ कौरव्यो भूरिर्भूरिश्रवाः शलः । अश्वत्थामा कृपो द्रोणः सैन्धवश्च जयद्रथः ॥

somadatto ’tha kauravyo bhūrir bhūriśravāḥ śalaḥ । aśvatthāmā kr̥po droṇaḥ saindhavaś ca jayadrathaḥ ॥

यज्ञसेनः सपुत्रश्च शाल्वश्च वसुधाधिपः । प्राग्ज्योतिषश्च नृपतिर्भगदत्तो महायशाः ॥

yajñasenaḥ saputraś ca śālvaś ca vasudhādhipaḥ । prāgjyotiṣaś ca nr̥patir bhagadatto mahāyaśāḥ ॥

सह सर्वैस्तथा म्लेच्छैः सागरानूपवासिभिः । पार्वतीयाश्च राजानो राजा चैव बृहद्बलः ॥

saha sarvais tathā mlecchaiḥ sāgarānūpavāsibhiḥ । pārvatīyāś ca rājāno rājā caiva br̥hadbalaḥ ॥

पौण्ड्रको वासुदेवश्च वङ्गः कालिङ्गकस्तथा । आकर्षः कुन्तलश्चैव वानवास्यान्ध्रकास्तथा ॥

pauṇḍrako vāsudevaś ca vaṅgaḥ kāliṅgakas tathā । ākarṣaḥ kuntalaś caiva vānavāsyāndhrakās tathā ॥

द्रविडाः सिंहलाश्चैव राजा काश्मीरकस्तथा । कुन्तिभोजो महातेजाः सुह्मश्च सुमहाबलः ॥

draviḍāḥ siṁhalāś caiva rājā kāśmīrakas tathā । kuntibhojo mahātejāḥ suhmaś ca sumahābalaḥ ॥

बाह्लिकाश्चापरे शूरा राजानः सर्व एव ते । विराटः सह पुत्रैश्च माचेल्लश्च महारथः । राजानो राजपुत्राश्च नानाजनपदेश्वराः ॥

bāhlikāś cāpare śūrā rājānaḥ sarva eva te । virāṭaḥ saha putraiś ca mācellaś ca mahārathaḥ । rājāno rājaputrāś ca nānājanapadeśvarāḥ ॥

शिशुपालो महावीर्यः सह पुत्रेण भारत । आगच्छत्पाण्डवेयस्य यज्ञं संग्रामदुर्मदः ॥

śiśupālo mahāvīryaḥ saha putreṇa bhārata । āgacchat pāṇḍaveyasya yajñaṁ saṁgrāmadurmadaḥ ॥

रामश्चैवानिरुद्धश्च बभ्रुश्च सहसारणः । गदप्रद्युम्नसाम्बाश्च चारुदेष्णश्च वीर्यवान् ॥

rāmaś caivāniruddhaś ca babhruś ca sahasāraṇaḥ । gadapradyumnasāmbāś ca cārudeṣṇaś ca vīryavān ॥

उल्मुको निशठश्चैव वीरः प्राद्युम्निरेव च । वृष्णयो निखिलेनान्ये समाजग्मुर्महारथाः ॥

ulmuko niśaṭhaś caiva vīraḥ prādyumnir eva ca । vr̥ṣṇayo nikhilenānye samājagmur mahārathāḥ ॥

एते चान्ये च बहवो राजानो मध्यदेशजाः । आजग्मुः पाण्डुपुत्रस्य राजसूयं महाक्रतुम् ॥

ete cānye ca bahavo rājāno madhyadeśajāḥ । ājagmuḥ pāṇḍuputrasya rājasūyaṁ mahākratum ॥

ददुस्तेषामावसथान्धर्मराजस्य शासनात् । बहुकक्ष्यान्वितान्राजन्दीर्घिकावृक्षशोभितान् ॥

dadus teṣām āvasathān dharmarājasya śāsanāt । bahukakṣyānvitān rājan dīrghikāvr̥kṣaśobhitān ॥

तथा धर्मात्मजस्तेषां चक्रे पूजामनुत्तमाम् । सत्कृताश्च यथोद्दिष्टाञ्जग्मुरावसथान्नृपाः ॥

tathā dharmātmajas teṣāṁ cakre pūjām anuttamām । satkr̥tāś ca yathoddiṣṭāñ jagmur āvasathān nr̥pāḥ ॥

कैलासशिखरप्रख्यान्मनोज्ञान्द्रव्यभूषितान् । सर्वतः संवृतानुच्चैः प्राकारैः सुकृतैः सितैः ॥

kailāsaśikharaprakhyān manojñān dravyabhūṣitān । sarvataḥ saṁvr̥tān uccaiḥ prākāraiḥ sukr̥taiḥ sitaiḥ ॥

सुवर्णजालसंवीतान्मणिकुट्टिमशोभितान् । सुखारोहणसोपानान्महासनपरिच्छदान् ॥

suvarṇajālasaṁvītān maṇikuṭṭimaśobhitān । sukhārohaṇasopānān mahāsanaparicchadān ॥

स्रग्दामसमवच्छन्नानुत्तमागुरुगन्धिनः । हंसांशुवर्णसदृशानायोजनसुदर्शनान् ॥

sragdāmasamavacchannān uttamāgurugandhinaḥ । haṁsāṁśuvarṇasadr̥śān āyojanasudarśanān ॥

असंबाधान्समद्वारान्युतानुच्चावचैर्गुणैः । बहुधातुपिनद्धाङ्गान्हिमवच्छिखरानिव ॥

asaṁbādhān samadvārān yutān uccāvacair guṇaiḥ । bahudhātupinaddhāṅgān himavacchikharān iva ॥

विश्रान्तास्ते ततोऽपश्यन्भूमिपा भूरिदक्षिणम् । वृतं सदस्यैर्बहुभिर्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥

viśrāntās te tato ’paśyan bhūmipā bhūridakṣiṇam । vr̥taṁ sadasyair bahubhir dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram ॥

तत्सदः पार्थिवैः कीर्णं ब्राह्मणैश्च महात्मभिः । भ्राजते स्म तदा राजन्नाकपृष्ठमिवामरैः ॥

tat sadaḥ pārthivaiḥ kīrṇaṁ brāhmaṇaiś ca mahātmabhiḥ । bhrājate sma tadā rājan nākapr̥ṣṭham ivāmaraiḥ ॥