Adhyāya 3

वैशंपायन उवाच । अथाब्रवीन्मयः पार्थमर्जुनं जयतां वरम् । आपृच्छे त्वां गमिष्यामि क्षिप्रमेष्यामि चाप्यहम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । athābravīn mayaḥ pārtham arjunaṁ jayatāṁ varam । āpr̥cche tvāṁ gamiṣyāmi kṣipram eṣyāmi cāpy aham ॥

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । यक्ष्यमाणेषु सर्वेषु दानवेषु तदा मया । कृतं मणिमयं भाण्डं रम्यं बिन्दुसरः प्रति ॥

uttareṇa tu kailāsaṁ mainākaṁ parvataṁ prati । yakṣyamāṇeṣu sarveṣu dānaveṣu tadā mayā । kr̥taṁ maṇimayaṁ bhāṇḍaṁ ramyaṁ bindusaraḥ prati ॥

सभायां सत्यसंधस्य यदासीद्वृषपर्वणः । आगमिष्यामि तद्गृह्य यदि तिष्ठति भारत ॥

sabhāyāṁ satyasaṁdhasya yad āsīd vr̥ṣaparvaṇaḥ । āgamiṣyāmi tad gr̥hya yadi tiṣṭhati bhārata ॥

ततः सभां करिष्यामि पाण्डवाय यशस्विने । मनःप्रह्लादिनीं चित्रां सर्वरत्नविभूषिताम् ॥

tataḥ sabhāṁ kariṣyāmi pāṇḍavāya yaśasvine । manaḥprahlādinīṁ citrāṁ sarvaratnavibhūṣitām ॥

अस्ति बिन्दुसरस्येव गदा श्रेष्ठा कुरूद्वह । निहिता यौवनाश्वेन राज्ञा हत्वा रणे रिपून् । सुवर्णबिन्दुभिश्चित्रा गुर्वी भारसहा दृढा ॥

asti bindusarasy eva gadā śreṣṭhā kurūdvaha । nihitā yauvanāśvena rājñā hatvā raṇe ripūn । suvarṇabindubhiś citrā gurvī bhārasahā dr̥ḍhā ॥

सा वै शतसहस्रस्य संमिता सर्वघातिनी । अनुरूपा च भीमस्य गाण्डीवं भवतो यथा ॥

sā vai śatasahasrasya saṁmitā sarvaghātinī । anurūpā ca bhīmasya gāṇḍīvaṁ bhavato yathā ॥

वारुणश्च महाशङ्खो देवदत्तः सुघोषवान् । सर्वमेतत्प्रदास्यामि भवते नात्र संशयः । इत्युक्त्वा सोऽसुरः पार्थं प्रागुदीचीमगाद्दिशम् ॥

vāruṇaś ca mahāśaṅkho devadattaḥ sughoṣavān । sarvam etat pradāsyāmi bhavate nātra saṁśayaḥ । ity uktvā so ’suraḥ pārthaṁ prāgudīcīm agād diśam ॥

उत्तरेण तु कैलासं मैनाकं पर्वतं प्रति । हिरण्यशृङ्गो भगवान्महामणिमयो गिरिः ॥

uttareṇa tu kailāsaṁ mainākaṁ parvataṁ prati । hiraṇyaśr̥ṅgo bhagavān mahāmaṇimayo giriḥ ॥

रम्यं बिन्दुसरो नाम यत्र राजा भगीरथः । दृष्ट्वा भागीरथीं गङ्गामुवास बहुलाः समाः ॥

ramyaṁ bindusaro nāma yatra rājā bhagīrathaḥ । dr̥ṣṭvā bhāgīrathīṁ gaṅgām uvāsa bahulāḥ samāḥ ॥

यत्रेष्ट्वा सर्वभूतानामीश्वरेण महात्मना । आहृताः क्रतवो मुख्याः शतं भरतसत्तम ॥

yatreṣṭvā sarvabhūtānām īśvareṇa mahātmanā । āhr̥tāḥ kratavo mukhyāḥ śataṁ bharatasattama ॥

यत्र यूपा मणिमयाश्चित्याश्चापि हिरण्मयाः । शोभार्थं विहितास्तत्र न तु दृष्टान्ततः कृताः ॥

yatra yūpā maṇimayāś cityāś cāpi hiraṇmayāḥ । śobhārthaṁ vihitās tatra na tu dr̥ṣṭāntataḥ kr̥tāḥ ॥

यत्रेष्ट्वा स गतः सिद्धिं सहस्राक्षः शचीपतिः । यत्र भूतपतिः सृष्ट्वा सर्वलोकान्सनातनः । उपास्यते तिग्मतेजा वृतो भूतैः सहस्रशः ॥

yatreṣṭvā sa gataḥ siddhiṁ sahasrākṣaḥ śacīpatiḥ । yatra bhūtapatiḥ sr̥ṣṭvā sarvalokān sanātanaḥ । upāsyate tigmatejā vr̥to bhūtaiḥ sahasraśaḥ ॥

नरनारायणौ ब्रह्मा यमः स्थाणुश्च पञ्चमः । उपासते यत्र सत्रं सहस्रयुगपर्यये ॥

naranārāyaṇau brahmā yamaḥ sthāṇuś ca pañcamaḥ । upāsate yatra satraṁ sahasrayugaparyaye ॥

यत्रेष्टं वासुदेवेन सत्रैर्वर्षसहस्रकैः । श्रद्दधानेन सततं शिष्टसंप्रतिपत्तये ॥

yatreṣṭaṁ vāsudevena satrair varṣasahasrakaiḥ । śraddadhānena satataṁ śiṣṭasaṁpratipattaye ॥

सुवर्णमालिनो यूपाश्चित्याश्चाप्यतिभास्वराः । ददौ यत्र सहस्राणि प्रयुतानि च केशवः ॥

suvarṇamālino yūpāś cityāś cāpy atibhāsvarāḥ । dadau yatra sahasrāṇi prayutāni ca keśavaḥ ॥

तत्र गत्वा स जग्राह गदां शङ्खं च भारत । स्फाटिकं च सभाद्रव्यं यदासीद्वृषपर्वणः । किंकरैः सह रक्षोभिरगृह्णात्सर्वमेव तत् ॥

tatra gatvā sa jagrāha gadāṁ śaṅkhaṁ ca bhārata । sphāṭikaṁ ca sabhādravyaṁ yad āsīd vr̥ṣaparvaṇaḥ । kiṁkaraiḥ saha rakṣobhir agr̥hṇāt sarvam eva tat ॥

तदाहृत्य तु तां चक्रे सोऽसुरोऽप्रतिमां सभाम् । विश्रुतां त्रिषु लोकेषु दिव्यां मणिमयीं शुभाम् ॥

tad āhr̥tya tu tāṁ cakre so ’suro ’pratimāṁ sabhām । viśrutāṁ triṣu lokeṣu divyāṁ maṇimayīṁ śubhām ॥

गदां च भीमसेनाय प्रवरां प्रददौ तदा । देवदत्तं च पार्थाय ददौ शङ्खमनुत्तमम् ॥

gadāṁ ca bhīmasenāya pravarāṁ pradadau tadā । devadattaṁ ca pārthāya dadau śaṅkham anuttamam ॥

सभा तु सा महाराज शातकुम्भमयद्रुमा । दश किष्कुसहस्राणि समन्तादायताभवत् ॥

sabhā tu sā mahārāja śātakumbhamayadrumā । daśa kiṣkusahasrāṇi samantād āyatābhavat ॥

यथा वह्नेर्यथार्कस्य सोमस्य च यथैव सा । भ्राजमाना तथा दिव्या बभार परमं वपुः ॥

yathā vahner yathārkasya somasya ca yathaiva sā । bhrājamānā tathā divyā babhāra paramaṁ vapuḥ ॥

प्रतिघ्नतीव प्रभया प्रभामर्कस्य भास्वराम् । प्रबभौ ज्वलमानेव दिव्या दिव्येन वर्चसा ॥

pratighnatīva prabhayā prabhām arkasya bhāsvarām । prababhau jvalamāneva divyā divyena varcasā ॥

नगमेघप्रतीकाशा दिवमावृत्य विष्ठिता । आयता विपुला श्लक्ष्णा विपाप्मा विगतक्लमा ॥

nagameghapratīkāśā divam āvr̥tya viṣṭhitā । āyatā vipulā ślakṣṇā vipāpmā vigataklamā ॥

उत्तमद्रव्यसंपन्ना मणिप्राकारमालिनी । बहुरत्ना बहुधना सुकृता विश्वकर्मणा ॥

uttamadravyasaṁpannā maṇiprākāramālinī । bahuratnā bahudhanā sukr̥tā viśvakarmaṇā ॥

न दाशार्ही सुधर्मा वा ब्रह्मणो वापि तादृशी । आसीद्रूपेण संपन्ना यां चक्रेऽप्रतिमां मयः ॥

na dāśārhī sudharmā vā brahmaṇo vāpi tādr̥śī । āsīd rūpeṇa saṁpannā yāṁ cakre ’pratimāṁ mayaḥ ॥

तां स्म तत्र मयेनोक्ता रक्षन्ति च वहन्ति च । सभामष्टौ सहस्राणि किंकरा नाम राक्षसाः ॥

tāṁ sma tatra mayenoktā rakṣanti ca vahanti ca । sabhām aṣṭau sahasrāṇi kiṁkarā nāma rākṣasāḥ ॥

अन्तरिक्षचरा घोरा महाकाया महाबलाः । रक्ताक्षाः पिङ्गलाक्षाश्च शुक्तिकर्णाः प्रहारिणः ॥

antarikṣacarā ghorā mahākāyā mahābalāḥ । raktākṣāḥ piṅgalākṣāś ca śuktikarṇāḥ prahāriṇaḥ ॥

तस्यां सभायां नलिनीं चकाराप्रतिमां मयः । वैडूर्यपत्रविततां मणिनालमयाम्बुजाम् ॥

tasyāṁ sabhāyāṁ nalinīṁ cakārāpratimāṁ mayaḥ । vaiḍūryapatravitatāṁ maṇinālamayāmbujām ॥

पद्मसौगन्धिकवतीं नानाद्विजगणायुताम् । पुष्पितैः पङ्कजैश्चित्रां कूर्ममत्स्यैश्च शोभिताम् ॥

padmasaugandhikavatīṁ nānādvijagaṇāyutām । puṣpitaiḥ paṅkajaiś citrāṁ kūrmamatsyaiś ca śobhitām ॥

सूपतीर्थामकलुषां सर्वर्तुसलिलां शुभाम् । मारुतेनैव चोद्धूतैर्मुक्ताबिन्दुभिराचिताम् ॥

sūpatīrthām akaluṣāṁ sarvartusalilāṁ śubhām । mārutenaiva coddhūtair muktābindubhir ācitām ॥

मणिरत्नचितां तां तु केचिदभ्येत्य पार्थिवाः । दृष्ट्वापि नाभ्यजानन्त तेऽज्ञानात्प्रपतन्त्युत ॥

maṇiratnacitāṁ tāṁ tu ke cid abhyetya pārthivāḥ । dr̥ṣṭvāpi nābhyajānanta te ’jñānāt prapatanty uta ॥

तां सभामभितो नित्यं पुष्पवन्तो महाद्रुमाः । आसन्नानाविधा नीलाः शीतच्छाया मनोरमाः ॥

tāṁ sabhām abhito nityaṁ puṣpavanto mahādrumāḥ । āsan nānāvidhā nīlāḥ śītacchāyā manoramāḥ ॥

काननानि सुगन्धीनि पुष्करिण्यश्च सर्वशः । हंसकारण्डवयुताश्चक्रवाकोपशोभिताः ॥

kānanāni sugandhīni puṣkariṇyaś ca sarvaśaḥ । haṁsakāraṇḍavayutāś cakravākopaśobhitāḥ ॥

जलजानां च माल्यानां स्थलजानां च सर्वशः । मारुतो गन्धमादाय पाण्डवान्स्म निषेवते ॥

jalajānāṁ ca mālyānāṁ sthalajānāṁ ca sarvaśaḥ । māruto gandham ādāya pāṇḍavān sma niṣevate ॥

ईदृशीं तां सभां कृत्वा मासैः परिचतुर्दशैः । निष्ठितां धर्मराजाय मयो राज्ञे न्यवेदयत् ॥

īdr̥śīṁ tāṁ sabhāṁ kr̥tvā māsaiḥ paricaturdaśaiḥ । niṣṭhitāṁ dharmarājāya mayo rājñe nyavedayat ॥