Adhyāya 29

वैशंपायन उवाच । नकुलस्य तु वक्ष्यामि कर्माणि विजयं तथा । वासुदेवजितामाशां यथासौ व्यजयत्प्रभुः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । nakulasya tu vakṣyāmi karmāṇi vijayaṁ tathā । vāsudevajitām āśāṁ yathāsau vyajayat prabhuḥ ॥

निर्याय खाण्डवप्रस्थात्प्रतीचीमभितो दिशम् । उद्दिश्य मतिमान्प्रायान्महत्या सेनया सह ॥

niryāya khāṇḍavaprasthāt pratīcīm abhito diśam । uddiśya matimān prāyān mahatyā senayā saha ॥

सिंहनादेन महता योधानां गर्जितेन च । रथनेमिनिनादैश्च कम्पयन्वसुधामिमाम् ॥

siṁhanādena mahatā yodhānāṁ garjitena ca । rathanemininādaiś ca kampayan vasudhām imām ॥

ततो बहुधनं रम्यं गवाश्वधनधान्यवत् । कार्त्तिकेयस्य दयितं रोहीतकमुपाद्रवत् ॥

tato bahudhanaṁ ramyaṁ gavāśvadhanadhānyavat । kārttikeyasya dayitaṁ rohītakam upādravat ॥

तत्र युद्धं महद्वृत्तं शूरैर्मत्तमयूरकैः । मरुभूमिं च कार्त्स्न्येन तथैव बहुधान्यकम् ॥

tatra yuddhaṁ mahad vr̥ttaṁ śūrair mattamayūrakaiḥ । marubhūmiṁ ca kārtsnyena tathaiva bahudhānyakam ॥

शैरीषकं महेच्छं च वशे चक्रे महाद्युतिः । शिबींस्त्रिगर्तानम्बष्ठान्मालवान्पञ्चकर्पटान् ॥

śairīṣakaṁ mahecchaṁ ca vaśe cakre mahādyutiḥ । śibīṁs trigartān ambaṣṭhān mālavān pañcakarpaṭān ॥

तथा मध्यमिकायांश्च वाटधानान्द्विजानथ । पुनश्च परिवृत्याथ पुष्करारण्यवासिनः ॥

tathā madhyamikāyāṁś ca vāṭadhānān dvijān atha । punaś ca parivr̥tyātha puṣkarāraṇyavāsinaḥ ॥

गणानुत्सवसंकेतान्व्यजयत्पुरुषर्षभः । सिन्धुकूलाश्रिता ये च ग्रामणेया महाबलाः ॥

gaṇān utsavasaṁketān vyajayat puruṣarṣabhaḥ । sindhukūlāśritā ye ca grāmaṇeyā mahābalāḥ ॥

शूद्राभीरगणाश्चैव ये चाश्रित्य सरस्वतीम् । वर्तयन्ति च ये मत्स्यैर्ये च पर्वतवासिनः ॥

śūdrābhīragaṇāś caiva ye cāśritya sarasvatīm । vartayanti ca ye matsyair ye ca parvatavāsinaḥ ॥

कृत्स्नं पञ्चनदं चैव तथैवापरपर्यटम् । उत्तरज्योतिकं चैव तथा वृन्दाटकं पुरम् । द्वारपालं च तरसा वशे चक्रे महाद्युतिः ॥

kr̥tsnaṁ pañcanadaṁ caiva tathaivāparaparyaṭam । uttarajyotikaṁ caiva tathā vr̥ndāṭakaṁ puram । dvārapālaṁ ca tarasā vaśe cakre mahādyutiḥ ॥

रमठान्हारहूणांश्च प्रतीच्याश्चैव ये नृपाः । तान्सर्वान्स वशे चक्रे शासनादेव पाण्डवः ॥

ramaṭhān hārahūṇāṁś ca pratīcyāś caiva ye nr̥pāḥ । tān sarvān sa vaśe cakre śāsanād eva pāṇḍavaḥ ॥

तत्रस्थः प्रेषयामास वासुदेवाय चाभिभुः । स चास्य दशभी राज्यैः प्रतिजग्राह शासनम् ॥

tatrasthaḥ preṣayām āsa vāsudevāya cābhibhuḥ । sa cāsya daśabhī rājyaiḥ pratijagrāha śāsanam ॥

ततः शाकलमभ्येत्य मद्राणां पुटभेदनम् । मातुलं प्रीतिपूर्वेण शल्यं चक्रे वशे बली ॥

tataḥ śākalam abhyetya madrāṇāṁ puṭabhedanam । mātulaṁ prītipūrveṇa śalyaṁ cakre vaśe balī ॥

स तस्मिन्सत्कृतो राज्ञा सत्कारार्हो विशां पते । रत्नानि भूरीण्यादाय संप्रतस्थे युधां पतिः ॥

sa tasmin satkr̥to rājñā satkārārho viśāṁ pate । ratnāni bhūrīṇy ādāya saṁpratasthe yudhāṁ patiḥ ॥

ततः सागरकुक्षिस्थान्म्लेच्छान्परमदारुणान् । पह्लवान्बर्बरांश्चैव तान्सर्वाननयद्वशम् ॥

tataḥ sāgarakukṣisthān mlecchān paramadāruṇān । pahlavān barbarāṁś caiva tān sarvān anayad vaśam ॥

ततो रत्नान्युपादाय वशे कृत्वा च पार्थिवान् । न्यवर्तत नरश्रेष्ठो नकुलश्चित्रमार्गवित् ॥

tato ratnāny upādāya vaśe kr̥tvā ca pārthivān । nyavartata naraśreṣṭho nakulaś citramārgavit ॥

करभाणां सहस्राणि कोशं तस्य महात्मनः । ऊहुर्दश महाराज कृच्छ्रादिव महाधनम् ॥

karabhāṇāṁ sahasrāṇi kośaṁ tasya mahātmanaḥ । ūhur daśa mahārāja kr̥cchrād iva mahādhanam ॥

इन्द्रप्रस्थगतं वीरमभ्येत्य स युधिष्ठिरम् । ततो माद्रीसुतः श्रीमान्धनं तस्मै न्यवेदयत् ॥

indraprasthagataṁ vīram abhyetya sa yudhiṣṭhiram । tato mādrīsutaḥ śrīmān dhanaṁ tasmai nyavedayat ॥

एवं प्रतीचीं नकुलो दिशं वरुणपालिताम् । विजिग्ये वासुदेवेन निर्जितां भरतर्षभः ॥

evaṁ pratīcīṁ nakulo diśaṁ varuṇapālitām । vijigye vāsudevena nirjitāṁ bharatarṣabhaḥ ॥