Adhyāya 24

वैशंपायन उवाच । तं विजित्य महाबाहुः कुन्तीपुत्रो धनंजयः । प्रययावुत्तरां तस्माद्दिशं धनदपालिताम् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । taṁ vijitya mahābāhuḥ kuntīputro dhanaṁjayaḥ । prayayāv uttarāṁ tasmād diśaṁ dhanadapālitām ॥

अन्तर्गिरिं च कौन्तेयस्तथैव च बहिर्गिरिम् । तथोपरिगिरिं चैव विजिग्ये पुरुषर्षभः ॥

antargiriṁ ca kaunteyas tathaiva ca bahirgirim । tathoparigiriṁ caiva vijigye puruṣarṣabhaḥ ॥

विजित्य पर्वतान्सर्वान्ये च तत्र नराधिपाः । तान्वशे स्थापयित्वा स रत्नान्यादाय सर्वशः ॥

vijitya parvatān sarvān ye ca tatra narādhipāḥ । tān vaśe sthāpayitvā sa ratnāny ādāya sarvaśaḥ ॥

तैरेव सहितः सर्वैरनुरज्य च तान्नृपान् । कुलूतवासिनं राजन्बृहन्तमुपजग्मिवान् ॥

tair eva sahitaḥ sarvair anurajya ca tān nr̥pān । kulūtavāsinaṁ rājan br̥hantam upajagmivān ॥

मृदङ्गवरनादेन रथनेमिस्वनेन च । हस्तिनां च निनादेन कम्पयन्वसुधामिमाम् ॥

mr̥daṅgavaranādena rathanemisvanena ca । hastināṁ ca ninādena kampayan vasudhām imām ॥

ततो बृहन्तस्तरुणो बलेन चतुरङ्गिणा । निष्क्रम्य नगरात्तस्माद्योधयामास पाण्डवम् ॥

tato br̥hantas taruṇo balena caturaṅgiṇā । niṣkramya nagarāt tasmād yodhayām āsa pāṇḍavam ॥

सुमहान्संनिपातोऽभूद्धनंजयबृहन्तयोः । न शशाक बृहन्तस्तु सोढुं पाण्डवविक्रमम् ॥

sumahān saṁnipāto ’bhūd dhanaṁjayabr̥hantayoḥ । na śaśāka br̥hantas tu soḍhuṁ pāṇḍavavikramam ॥

सोऽविषह्यतमं ज्ञात्वा कौन्तेयं पर्वतेश्वरः । उपावर्तत दुर्मेधा रत्नान्यादाय सर्वशः ॥

so ’viṣahyatamaṁ jñātvā kaunteyaṁ parvateśvaraḥ । upāvartata durmedhā ratnāny ādāya sarvaśaḥ ॥

स तद्राज्यमवस्थाप्य कुलूतसहितो ययौ । सेनाबिन्दुमथो राजन्राज्यादाशु समाक्षिपत् ॥

sa tad rājyam avasthāpya kulūtasahito yayau । senābindum atho rājan rājyād āśu samākṣipat ॥

मोदापुरं वामदेवं सुदामानं सुसंकुलम् । कुलूतानुत्तरांश्चैव तांश्च राज्ञः समानयत् ॥

modāpuraṁ vāmadevaṁ sudāmānaṁ susaṁkulam । kulūtān uttarāṁś caiva tāṁś ca rājñaḥ samānayat ॥

तत्रस्थः पुरुषैरेव धर्मराजस्य शासनात् । व्यजयद्धनंजयो राजन्देशान्पञ्च प्रमाणतः ॥

tatrasthaḥ puruṣair eva dharmarājasya śāsanāt । vyajayad dhanaṁjayo rājan deśān pañca pramāṇataḥ ॥

स दिवःप्रस्थमासाद्य सेनाबिन्दोः पुरं महत् । बलेन चतुरङ्गेण निवेशमकरोत्प्रभुः ॥

sa divaḥprastham āsādya senābindoḥ puraṁ mahat । balena caturaṅgeṇa niveśam akarot prabhuḥ ॥

स तैः परिवृतः सर्वैर्विष्वगश्वं नराधिपम् । अभ्यगच्छन्महातेजाः पौरवं पुरुषर्षभः ॥

sa taiḥ parivr̥taḥ sarvair viṣvagaśvaṁ narādhipam । abhyagacchan mahātejāḥ pauravaṁ puruṣarṣabhaḥ ॥

विजित्य चाहवे शूरान्पार्वतीयान्महारथान् । ध्वजिन्या व्यजयद्राजन्पुरं पौरवरक्षितम् ॥

vijitya cāhave śūrān pārvatīyān mahārathān । dhvajinyā vyajayad rājan puraṁ pauravarakṣitam ॥

पौरवं तु विनिर्जित्य दस्यून्पर्वतवासिनः । गणानुत्सवसंकेतानजयत्सप्त पाण्डवः ॥

pauravaṁ tu vinirjitya dasyūn parvatavāsinaḥ । gaṇān utsavasaṁketān ajayat sapta pāṇḍavaḥ ॥

ततः काश्मीरकान्वीरान्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः । व्यजयल्लोहितं चैव मण्डलैर्दशभिः सह ॥

tataḥ kāśmīrakān vīrān kṣatriyān kṣatriyarṣabhaḥ । vyajayal lohitaṁ caiva maṇḍalair daśabhiḥ saha ॥

ततस्त्रिगर्तान्कौन्तेयो दार्वान्कोकनदाश्च ये । क्षत्रिया बहवो राजन्नुपावर्तन्त सर्वशः ॥

tatas trigartān kaunteyo dārvān kokanadāś ca ye । kṣatriyā bahavo rājann upāvartanta sarvaśaḥ ॥

अभिसारीं ततो रम्यां विजिग्ये कुरुनन्दनः । उरशावासिनं चैव रोचमानं रणेऽजयत् ॥

abhisārīṁ tato ramyāṁ vijigye kurunandanaḥ । uraśāvāsinaṁ caiva rocamānaṁ raṇe ’jayat ॥

ततः सिंहपुरं रम्यं चित्रायुधसुरक्षितम् । प्रामथद्बलमास्थाय पाकशासनिराहवे ॥

tataḥ siṁhapuraṁ ramyaṁ citrāyudhasurakṣitam । prāmathad balam āsthāya pākaśāsanir āhave ॥

ततः सुह्मांश्च चोलांश्च किरीटी पाण्डवर्षभः । सहितः सर्वसैन्येन प्रामथत्कुरुनन्दनः ॥

tataḥ suhmāṁś ca colāṁś ca kirīṭī pāṇḍavarṣabhaḥ । sahitaḥ sarvasainyena prāmathat kurunandanaḥ ॥

ततः परमविक्रान्तो बाह्लीकान्कुरुनन्दनः । महता परिमर्देन वशे चक्रे दुरासदान् ॥

tataḥ paramavikrānto bāhlīkān kurunandanaḥ । mahatā parimardena vaśe cakre durāsadān ॥

गृहीत्वा तु बलं सारं फल्गु चोत्सृज्य पाण्डवः । दरदान्सह काम्बोजैरजयत्पाकशासनिः ॥

gr̥hītvā tu balaṁ sāraṁ phalgu cotsr̥jya pāṇḍavaḥ । daradān saha kāmbojair ajayat pākaśāsaniḥ ॥

प्रागुत्तरां दिशं ये च वसन्त्याश्रित्य दस्यवः । निवसन्ति वने ये च तान्सर्वानजयत्प्रभुः ॥

prāguttarāṁ diśaṁ ye ca vasanty āśritya dasyavaḥ । nivasanti vane ye ca tān sarvān ajayat prabhuḥ ॥

लोहान्परमकाम्बोजानृषिकानुत्तरानपि । सहितांस्तान्महाराज व्यजयत्पाकशासनिः ॥

lohān paramakāmbojān r̥ṣikān uttarān api । sahitāṁs tān mahārāja vyajayat pākaśāsaniḥ ॥

ऋषिकेषु तु संग्रामो बभूवातिभयंकरः । तारकामयसंकाशः परमर्षिकपार्थयोः ॥

r̥ṣikeṣu tu saṁgrāmo babhūvātibhayaṁkaraḥ । tārakāmayasaṁkāśaḥ paramarṣikapārthayoḥ ॥

स विजित्य ततो राजन्नृषिकान्रणमूर्धनि । शुकोदरसमप्रख्यान्हयानष्टौ समानयत् । मयूरसदृशानन्यानुभयानेव चापरान् ॥

sa vijitya tato rājann r̥ṣikān raṇamūrdhani । śukodarasamaprakhyān hayān aṣṭau samānayat । mayūrasadr̥śān anyān ubhayān eva cāparān ॥

स विनिर्जित्य संग्रामे हिमवन्तं सनिष्कुटम् । श्वेतपर्वतमासाद्य न्यवसत्पुरुषर्षभः ॥

sa vinirjitya saṁgrāme himavantaṁ saniṣkuṭam । śvetaparvatam āsādya nyavasat puruṣarṣabhaḥ ॥