Adhyāya 21

वैशंपायन उवाच । ततस्तं निश्चितात्मानं युद्धाय यदुनन्दनः । उवाच वाग्मी राजानं जरासंधमधोक्षजः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tatas taṁ niścitātmānaṁ yuddhāya yadunandanaḥ । uvāca vāgmī rājānaṁ jarāsaṁdham adhokṣajaḥ ॥

त्रयाणां केन ते राजन्योद्धुं वितरते मनः । अस्मदन्यतमेनेह सज्जीभवतु को युधि ॥

trayāṇāṁ kena te rājan yoddhuṁ vitarate manaḥ । asmad anyatameneha sajjībhavatu ko yudhi ॥

एवमुक्तः स कृष्णेन युद्धं वव्रे महाद्युतिः । जरासंधस्ततो राजन्भीमसेनेन मागधः ॥

evam uktaḥ sa kr̥ṣṇena yuddhaṁ vavre mahādyutiḥ । jarāsaṁdhas tato rājan bhīmasenena māgadhaḥ ॥

धारयन्नगदान्मुख्यान्निर्वृतीर्वेदनानि च । उपतस्थे जरासंधं युयुत्सुं वै पुरोहितः ॥

dhārayann agadān mukhyān nirvr̥tīr vedanāni ca । upatasthe jarāsaṁdhaṁ yuyutsuṁ vai purohitaḥ ॥

कृतस्वस्त्ययनो विद्वान्ब्राह्मणेन यशस्विना । समनह्यज्जरासंधः क्षत्रधर्ममनुव्रतः ॥

kr̥tasvastyayano vidvān brāhmaṇena yaśasvinā । samanahyaj jarāsaṁdhaḥ kṣatradharmam anuvrataḥ ॥

अवमुच्य किरीटं स केशान्समनुमृज्य च । उदतिष्ठज्जरासंधो वेलातिग इवार्णवः ॥

avamucya kirīṭaṁ sa keśān samanumr̥jya ca । udatiṣṭhaj jarāsaṁdho velātiga ivārṇavaḥ ॥

उवाच मतिमान्राजा भीमं भीमपराक्रमम् । भीम योत्स्ये त्वया सार्धं श्रेयसा निर्जितं वरम् ॥

uvāca matimān rājā bhīmaṁ bhīmaparākramam । bhīma yotsye tvayā sārdhaṁ śreyasā nirjitaṁ varam ॥

एवमुक्त्वा जरासंधो भीमसेनमरिंदमः । प्रत्युद्ययौ महातेजाः शक्रं बलिरिवासुरः ॥

evam uktvā jarāsaṁdho bhīmasenam ariṁdamaḥ । pratyudyayau mahātejāḥ śakraṁ balir ivāsuraḥ ॥

ततः संमन्त्र्य कृष्णेन कृतस्वस्त्ययनो बली । भीमसेनो जरासंधमाससाद युयुत्सया ॥

tataḥ saṁmantrya kr̥ṣṇena kr̥tasvastyayano balī । bhīmaseno jarāsaṁdham āsasāda yuyutsayā ॥

ततस्तौ नरशार्दूलौ बाहुशस्त्रौ समीयतुः । वीरौ परमसंहृष्टावन्योन्यजयकाङ्क्षिणौ ॥

tatas tau naraśārdūlau bāhuśastrau samīyatuḥ । vīrau paramasaṁhr̥ṣṭāv anyonyajayakāṅkṣiṇau ॥

तयोरथ भुजाघातान्निग्रहप्रग्रहात्तथा । आसीत्सुभीमसंह्रादो वज्रपर्वतयोरिव ॥

tayor atha bhujāghātān nigrahapragrahāt tathā । āsīt subhīmasaṁhrādo vajraparvatayor iva ॥

उभौ परमसंहृष्टौ बलेनातिबलावुभौ । अन्योन्यस्यान्तरं प्रेप्सू परस्परजयैषिणौ ॥

ubhau paramasaṁhr̥ṣṭau balenātibalāv ubhau । anyonyasyāntaraṁ prepsū parasparajayaiṣiṇau ॥

तद्भीममुत्सार्य जनं युद्धमासीदुपह्वरे । बलिनोः संयुगे राजन्वृत्रवासवयोरिव ॥

tad bhīmam utsārya janaṁ yuddham āsīd upahvare । balinoḥ saṁyuge rājan vr̥travāsavayor iva ॥

प्रकर्षणाकर्षणाभ्यामभ्याकर्षविकर्षणैः । आकर्षेतां तथान्योन्यं जानुभिश्चाभिजघ्नतुः ॥

prakarṣaṇākarṣaṇābhyām abhyākarṣavikarṣaṇaiḥ । ākarṣetāṁ tathānyonyaṁ jānubhiś cābhijaghnatuḥ ॥

ततः शब्देन महता भर्त्सयन्तौ परस्परम् । पाषाणसंघातनिभैः प्रहारैरभिजघ्नतुः ॥

tataḥ śabdena mahatā bhartsayantau parasparam । pāṣāṇasaṁghātanibhaiḥ prahārair abhijaghnatuḥ ॥

व्यूढोरस्कौ दीर्घभुजौ नियुद्धकुशलावुभौ । बाहुभिः समसज्जेतामायसैः परिघैरिव ॥

vyūḍhoraskau dīrghabhujau niyuddhakuśalāv ubhau । bāhubhiḥ samasajjetām āyasaiḥ parighair iva ॥

कार्त्तिकस्य तु मासस्य प्रवृत्तं प्रथमेऽहनि । अनारतं दिवारात्रमविश्रान्तमवर्तत ॥

kārttikasya tu māsasya pravr̥ttaṁ prathame ’hani । anārataṁ divārātram aviśrāntam avartata ॥

तद्वृत्तं तु त्रयोदश्यां समवेतं महात्मनोः । चतुर्दश्यां निशायां तु निवृत्तो मागधः क्लमात् ॥

tad vr̥ttaṁ tu trayodaśyāṁ samavetaṁ mahātmanoḥ । caturdaśyāṁ niśāyāṁ tu nivr̥tto māgadhaḥ klamāt ॥

तं राजानं तथा क्लान्तं दृष्ट्वा राजञ्जनार्दनः । उवाच भीमकर्माणं भीमं संबोधयन्निव ॥

taṁ rājānaṁ tathā klāntaṁ dr̥ṣṭvā rājañ janārdanaḥ । uvāca bhīmakarmāṇaṁ bhīmaṁ saṁbodhayann iva ॥

क्लान्तः शत्रुर्न कौन्तेय लभ्यः पीडयितुं रणे । पीड्यमानो हि कार्त्स्न्येन जह्याज्जीवितमात्मनः ॥

klāntaḥ śatrur na kaunteya labhyaḥ pīḍayituṁ raṇe । pīḍyamāno hi kārtsnyena jahyāj jīvitam ātmanaḥ ॥

तस्मात्ते नैव कौन्तेय पीडनीयो नराधिपः । सममेतेन युध्यस्व बाहुभ्यां भरतर्षभ ॥

tasmāt te naiva kaunteya pīḍanīyo narādhipaḥ । samam etena yudhyasva bāhubhyāṁ bharatarṣabha ॥

एवमुक्तः स कृष्णेन पाण्डवः परवीरहा । जरासंधस्य तद्रन्ध्रं ज्ञात्वा चक्रे मतिं वधे ॥

evam uktaḥ sa kr̥ṣṇena pāṇḍavaḥ paravīrahā । jarāsaṁdhasya tad randhraṁ jñātvā cakre matiṁ vadhe ॥

ततस्तमजितं जेतुं जरासंधं वृकोदरः । संरभ्य बलिनां मुख्यो जग्राह कुरुनन्दनः ॥

tatas tam ajitaṁ jetuṁ jarāsaṁdhaṁ vr̥kodaraḥ । saṁrabhya balināṁ mukhyo jagrāha kurunandanaḥ ॥