Adhyāya 2

वैशंपायन उवाच । उषित्वा खाण्डवप्रस्थे सुखवासं जनार्दनः । पार्थैः प्रीतिसमायुक्तैः पूजनार्होऽभिपूजितः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । uṣitvā khāṇḍavaprasthe sukhavāsaṁ janārdanaḥ । pārthaiḥ prītisamāyuktaiḥ pūjanārho ’bhipūjitaḥ ॥

गमनाय मतिं चक्रे पितुर्दर्शनलालसः । धर्मराजमथामन्त्र्य पृथां च पृथुलोचनः ॥

gamanāya matiṁ cakre pitur darśanalālasaḥ । dharmarājam athāmantrya pr̥thāṁ ca pr̥thulocanaḥ ॥

ववन्दे चरणौ मूर्ध्ना जगद्वन्द्यः पितृष्वसुः । स तया मूर्ध्न्युपाघ्रातः परिष्वक्तश्च केशवः ॥

vavande caraṇau mūrdhnā jagadvandyaḥ pitr̥ṣvasuḥ । sa tayā mūrdhny upāghrātaḥ pariṣvaktaś ca keśavaḥ ॥

ददर्शानन्तरं कृष्णो भगिनीं स्वां महायशाः । तामुपेत्य हृषीकेशः प्रीत्या बाष्पसमन्वितः ॥

dadarśānantaraṁ kr̥ṣṇo bhaginīṁ svāṁ mahāyaśāḥ । tām upetya hr̥ṣīkeśaḥ prītyā bāṣpasamanvitaḥ ॥

अर्थ्यं तथ्यं हितं वाक्यं लघु युक्तमनुत्तमम् । उवाच भगवान्भद्रां सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ॥

arthyaṁ tathyaṁ hitaṁ vākyaṁ laghu yuktam anuttamam । uvāca bhagavān bhadrāṁ subhadrāṁ bhadrabhāṣiṇīm ॥

तया स्वजनगामीनि श्रावितो वचनानि सः । संपूजितश्चाप्यसकृच्छिरसा चाभिवादितः ॥

tayā svajanagāmīni śrāvito vacanāni saḥ । saṁpūjitaś cāpy asakr̥c chirasā cābhivāditaḥ ॥

तामनुज्ञाप्य वार्ष्णेयः प्रतिनन्द्य च भामिनीम् । ददर्शानन्तरं कृष्णां धौम्यं चापि जनार्दनः ॥

tām anujñāpya vārṣṇeyaḥ pratinandya ca bhāminīm । dadarśānantaraṁ kr̥ṣṇāṁ dhaumyaṁ cāpi janārdanaḥ ॥

ववन्दे च यथान्यायं धौम्यं पुरुषसत्तमः । द्रौपदीं सान्त्वयित्वा च आमन्त्र्य च जनार्दनः ॥

vavande ca yathānyāyaṁ dhaumyaṁ puruṣasattamaḥ । draupadīṁ sāntvayitvā ca āmantrya ca janārdanaḥ ॥

भ्रातॄनभ्यगमद्धीमान्पार्थेन सहितो बली । भ्रातृभिः पञ्चभिः कृष्णो वृतः शक्र इवामरैः ॥

bhrātr̥̄n abhyagamad dhīmān pārthena sahito balī । bhrātr̥bhiḥ pañcabhiḥ kr̥ṣṇo vr̥taḥ śakra ivāmaraiḥ ॥

अर्चयामास देवांश्च द्विजांश्च यदुपुंगवः । माल्यजप्यनमस्कारैर्गन्धैरुच्चावचैरपि । स कृत्वा सर्वकार्याणि प्रतस्थे तस्थुषां वरः ॥

arcayām āsa devāṁś ca dvijāṁś ca yadupuṁgavaḥ । mālyajapyanamaskārair gandhair uccāvacair api । sa kr̥tvā sarvakāryāṇi pratasthe tasthuṣāṁ varaḥ ॥

स्वस्ति वाच्यार्हतो विप्रान्दधिपात्रफलाक्षतैः । वसु प्रदाय च ततः प्रदक्षिणमवर्तत ॥

svasti vācyārhato viprān dadhipātraphalākṣataiḥ । vasu pradāya ca tataḥ pradakṣiṇam avartata ॥

काञ्चनं रथमास्थाय तार्क्ष्यकेतनमाशुगम् । गदाचक्रासिशार्ङ्गाद्यैरायुधैश्च समन्वितम् ॥

kāñcanaṁ ratham āsthāya tārkṣyaketanam āśugam । gadācakrāsiśārṅgādyair āyudhaiś ca samanvitam ॥

तिथावथ च नक्षत्रे मुहूर्ते च गुणान्विते । प्रययौ पुण्डरीकाक्षः सैन्यसुग्रीववाहनः ॥

tithāv atha ca nakṣatre muhūrte ca guṇānvite । prayayau puṇḍarīkākṣaḥ sainyasugrīvavāhanaḥ ॥

अन्वारुरोह चाप्येनं प्रेम्णा राजा युधिष्ठिरः । अपास्य चास्य यन्तारं दारुकं यन्तृसत्तमम् । अभीषून्संप्रजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ॥

anvāruroha cāpy enaṁ premṇā rājā yudhiṣṭhiraḥ । apāsya cāsya yantāraṁ dārukaṁ yantr̥sattamam । abhīṣūn saṁprajagrāha svayaṁ kurupatis tadā ॥

उपारुह्यार्जुनश्चापि चामरव्यजनं सितम् । रुक्मदण्डं बृहन्मूर्ध्नि दुधावाभिप्रदक्षिणम् ॥

upāruhyārjunaś cāpi cāmaravyajanaṁ sitam । rukmadaṇḍaṁ br̥han mūrdhni dudhāvābhipradakṣiṇam ॥

तथैव भीमसेनोऽपि यमाभ्यां सहितो वशी । पृष्ठतोऽनुययौ कृष्णमृत्विक्पौरजनैर्वृतः ॥

tathaiva bhīmaseno ’pi yamābhyāṁ sahito vaśī । pr̥ṣṭhato ’nuyayau kr̥ṣṇam r̥tvikpaurajanair vr̥taḥ ॥

स तथा भ्रातृभिः सार्धं केशवः परवीरहा । अनुगम्यमानः शुशुभे शिष्यैरिव गुरुः प्रियैः ॥

sa tathā bhrātr̥bhiḥ sārdhaṁ keśavaḥ paravīrahā । anugamyamānaḥ śuśubhe śiṣyair iva guruḥ priyaiḥ ॥

पार्थमामन्त्र्य गोविन्दः परिष्वज्य च पीडितम् । युधिष्ठिरं पूजयित्वा भीमसेनं यमौ तथा ॥

pārtham āmantrya govindaḥ pariṣvajya ca pīḍitam । yudhiṣṭhiraṁ pūjayitvā bhīmasenaṁ yamau tathā ॥

परिष्वक्तो भृशं ताभ्यां यमाभ्यामभिवादितः । ततस्तैः संविदं कृत्वा यथावन्मधुसूदनः ॥

pariṣvakto bhr̥śaṁ tābhyāṁ yamābhyām abhivāditaḥ । tatas taiḥ saṁvidaṁ kr̥tvā yathāvan madhusūdanaḥ ॥

निवर्तयित्वा च तदा पाण्डवान्सपदानुगान् । स्वां पुरीं प्रययौ कृष्णः पुरंदर इवापरः ॥

nivartayitvā ca tadā pāṇḍavān sapadānugān । svāṁ purīṁ prayayau kr̥ṣṇaḥ puraṁdara ivāparaḥ ॥

लोचनैरनुजग्मुस्ते तमा दृष्टिपथात्तदा । मनोभिरनुजग्मुस्ते कृष्णं प्रीतिसमन्वयात् ॥

locanair anujagmus te tam ā dr̥ṣṭipathāt tadā । manobhir anujagmus te kr̥ṣṇaṁ prītisamanvayāt ॥

अतृप्तमनसामेव तेषां केशवदर्शने । क्षिप्रमन्तर्दधे शौरिश्चक्षुषां प्रियदर्शनः ॥

atr̥ptamanasām eva teṣāṁ keśavadarśane । kṣipram antardadhe śauriś cakṣuṣāṁ priyadarśanaḥ ॥

अकामा इव पार्थास्ते गोविन्दगतमानसाः । निवृत्योपययुः सर्वे स्वपुरं पुरुषर्षभाः । स्यन्दनेनाथ कृष्णोऽपि समये द्वारकामगात् ॥

akāmā iva pārthās te govindagatamānasāḥ । nivr̥tyopayayuḥ sarve svapuraṁ puruṣarṣabhāḥ । syandanenātha kr̥ṣṇo ’pi samaye dvārakām agāt ॥