Adhyāya 1

वैशंपायन उवाच । ततोऽब्रवीन्मयः पार्थं वासुदेवस्य संनिधौ । प्राञ्जलिः श्लक्ष्णया वाचा पूजयित्वा पुनः पुनः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tato ’bravīn mayaḥ pārthaṁ vāsudevasya saṁnidhau । prāñjaliḥ ślakṣṇayā vācā pūjayitvā punaḥ punaḥ ॥

अस्माच्च कृष्णात्संक्रुद्धात्पावकाच्च दिधक्षतः । त्वया त्रातोऽस्मि कौन्तेय ब्रूहि किं करवाणि ते ॥

asmāc ca kr̥ṣṇāt saṁkruddhāt pāvakāc ca didhakṣataḥ । tvayā trāto ’smi kaunteya brūhi kiṁ karavāṇi te ॥

अर्जुन उवाच । कृतमेव त्वया सर्वं स्वस्ति गच्छ महासुर । प्रीतिमान्भव मे नित्यं प्रीतिमन्तो वयं च ते ॥

arjuna uvāca । kr̥tam eva tvayā sarvaṁ svasti gaccha mahāsura । prītimān bhava me nityaṁ prītimanto vayaṁ ca te ॥

मय उवाच । युक्तमेतत्त्वयि विभो यथात्थ पुरुषर्षभ । प्रीतिपूर्वमहं किंचित्कर्तुमिच्छामि भारत ॥

maya uvāca । yuktam etat tvayi vibho yathāttha puruṣarṣabha । prītipūrvam ahaṁ kiṁ cit kartum icchāmi bhārata ॥

अहं हि विश्वकर्मा वै दानवानां महाकविः । सोऽहं वै त्वत्कृते किंचित्कर्तुमिच्छामि पाण्डव ॥

ahaṁ hi viśvakarmā vai dānavānāṁ mahākaviḥ । so ’haṁ vai tvatkr̥te kiṁ cit kartum icchāmi pāṇḍava ॥

अर्जुन उवाच । प्राणकृच्छ्राद्विमुक्तं त्वमात्मानं मन्यसे मया । एवं गते न शक्ष्यामि किंचित्कारयितुं त्वया ॥

arjuna uvāca । prāṇakr̥cchrād vimuktaṁ tvam ātmānaṁ manyase mayā । evaṁ gate na śakṣyāmi kiṁ cit kārayituṁ tvayā ॥

न चापि तव संकल्पं मोघमिच्छामि दानव । कृष्णस्य क्रियतां किंचित्तथा प्रतिकृतं मयि ॥

na cāpi tava saṁkalpaṁ mogham icchāmi dānava । kr̥ṣṇasya kriyatāṁ kiṁ cit tathā pratikr̥taṁ mayi ॥

वैशंपायन उवाच । चोदितो वासुदेवस्तु मयेन भरतर्षभ । मुहूर्तमिव संदध्यौ किमयं चोद्यतामिति ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । codito vāsudevas tu mayena bharatarṣabha । muhūrtam iva saṁdadhyau kim ayaṁ codyatām iti ॥

चोदयामास तं कृष्णः सभा वै क्रियतामिति । धर्मराजस्य दैतेय यादृशीमिह मन्यसे ॥

codayām āsa taṁ kr̥ṣṇaḥ sabhā vai kriyatām iti । dharmarājasya daiteya yādr̥śīm iha manyase ॥

यां कृतां नानुकुर्युस्ते मानवाः प्रेक्ष्य विस्मिताः । मनुष्यलोके कृत्स्नेऽस्मिंस्तादृशीं कुरु वै सभाम् ॥

yāṁ kr̥tāṁ nānukuryus te mānavāḥ prekṣya vismitāḥ । manuṣyaloke kr̥tsne ’smiṁs tādr̥śīṁ kuru vai sabhām ॥

यत्र दिव्यानभिप्रायान्पश्येम विहितांस्त्वया । आसुरान्मानुषांश्चैव तां सभां कुरु वै मय ॥

yatra divyān abhiprāyān paśyema vihitāṁs tvayā । āsurān mānuṣāṁś caiva tāṁ sabhāṁ kuru vai maya ॥

प्रतिगृह्य तु तद्वाक्यं संप्रहृष्टो मयस्तदा । विमानप्रतिमां चक्रे पाण्डवस्य सभां मुदा ॥

pratigr̥hya tu tad vākyaṁ saṁprahr̥ṣṭo mayas tadā । vimānapratimāṁ cakre pāṇḍavasya sabhāṁ mudā ॥

ततः कृष्णश्च पार्थश्च धर्मराजे युधिष्ठिरे । सर्वमेतद्यथावेद्य दर्शयामासतुर्मयम् ॥

tataḥ kr̥ṣṇaś ca pārthaś ca dharmarāje yudhiṣṭhire । sarvam etad yathāvedya darśayām āsatur mayam ॥

तस्मै युधिष्ठिरः पूजां यथार्हमकरोत्तदा । स तु तां प्रतिजग्राह मयः सत्कृत्य सत्कृतः ॥

tasmai yudhiṣṭhiraḥ pūjāṁ yathārham akarot tadā । sa tu tāṁ pratijagrāha mayaḥ satkr̥tya satkr̥taḥ ॥

स पूर्वदेवचरितं तत्र तत्र विशां पते । कथयामास दैतेयः पाण्डुपुत्रेषु भारत ॥

sa pūrvadevacaritaṁ tatra tatra viśāṁ pate । kathayām āsa daiteyaḥ pāṇḍuputreṣu bhārata ॥

स कालं कंचिदाश्वस्य विश्वकर्मा प्रचिन्त्य च । सभां प्रचक्रमे कर्तुं पाण्डवानां महात्मनाम् ॥

sa kālaṁ kaṁ cid āśvasya viśvakarmā pracintya ca । sabhāṁ pracakrame kartuṁ pāṇḍavānāṁ mahātmanām ॥

अभिप्रायेण पार्थानां कृष्णस्य च महात्मनः । पुण्येऽहनि महातेजाः कृतकौतुकमङ्गलः ॥

abhiprāyeṇa pārthānāṁ kr̥ṣṇasya ca mahātmanaḥ । puṇye ’hani mahātejāḥ kr̥takautukamaṅgalaḥ ॥

तर्पयित्वा द्विजश्रेष्ठान्पायसेन सहस्रशः । धनं बहुविधं दत्त्वा तेभ्य एव च वीर्यवान् ॥

tarpayitvā dvijaśreṣṭhān pāyasena sahasraśaḥ । dhanaṁ bahuvidhaṁ dattvā tebhya eva ca vīryavān ॥

सर्वर्तुगुणसंपन्नां दिव्यरूपां मनोरमाम् । दशकिष्कुसहस्रां तां मापयामास सर्वतः ॥

sarvartuguṇasaṁpannāṁ divyarūpāṁ manoramām । daśakiṣkusahasrāṁ tāṁ māpayām āsa sarvataḥ ॥