Who speaks here युधिष्ठिर yudhiṣṭhira · भीम bhīma · कृष्ण kṛṣṇa
English for this adhyāya (section level, not verse by verse): Ganguli’s translation, approximately §15–17 Ganguli follows a different edition, so the match is approximate.
युधिष्ठिर उवाच । उक्तं त्वया बुद्धिमता यन्नान्यो वक्तुमर्हति । संशयानां हि निर्मोक्ता त्वन्नान्यो विद्यते भुवि ॥
yudhiṣṭhira uvāca । uktaṁ tvayā buddhimatā yan nānyo vaktum arhati । saṁśayānāṁ hi nirmoktā tvan nānyo vidyate bhuvi ॥
गृहे गृहे हि राजानः स्वस्य स्वस्य प्रियंकराः । न च साम्राज्यमाप्तास्ते सम्राट्शब्दो हि कृत्स्नभाक् ॥
gr̥he gr̥he hi rājānaḥ svasya svasya priyaṁkarāḥ । na ca sāmrājyam āptās te samrāṭśabdo hi kr̥tsnabhāk ॥
कथं परानुभावज्ञः स्वं प्रशंसितुमर्हति । परेण समवेतस्तु यः प्रशस्तः स पूज्यते ॥
kathaṁ parānubhāvajñaḥ svaṁ praśaṁsitum arhati । pareṇa samavetas tu yaḥ praśastaḥ sa pūjyate ॥
विशाला बहुला भूमिर्बहुरत्नसमाचिता । दूरं गत्वा विजानाति श्रेयो वृष्णिकुलोद्वह ॥
viśālā bahulā bhūmir bahuratnasamācitā । dūraṁ gatvā vijānāti śreyo vr̥ṣṇikulodvaha ॥
शममेव परं मन्ये न तु मोक्षाद्भवेच्छमः । आरम्भे पारमेष्ठ्यं तु न प्राप्यमिति मे मतिः ॥
śamam eva paraṁ manye na tu mokṣād bhavec chamaḥ । ārambhe pārameṣṭhyaṁ tu na prāpyam iti me matiḥ ॥
एवमेवाभिजानन्ति कुले जाता मनस्विनः । कश्चित्कदाचिदेतेषां भवेच्छ्रेष्ठो जनार्दन ॥
evam evābhijānanti kule jātā manasvinaḥ । kaś cit kadā cid eteṣāṁ bhavec chreṣṭho janārdana ॥
भीम उवाच । अनारम्भपरो राजा वल्मीक इव सीदति । दुर्बलश्चानुपायेन बलिनं योऽधितिष्ठति ॥
bhīma uvāca । anārambhaparo rājā valmīka iva sīdati । durbalaś cānupāyena balinaṁ yo ’dhitiṣṭhati ॥
अतन्द्रितस्तु प्रायेण दुर्बलो बलिनं रिपुम् । जयेत्सम्यङ्नयो राजन्नीत्यार्थानात्मनो हितान् ॥
atandritas tu prāyeṇa durbalo balinaṁ ripum । jayet samyaṅ nayo rājan nītyārthān ātmano hitān ॥
कृष्णे नयो मयि बलं जयः पार्थे धनंजये । मागधं साधयिष्यामो वयं त्रय इवाग्नयः ॥
kr̥ṣṇe nayo mayi balaṁ jayaḥ pārthe dhanaṁjaye । māgadhaṁ sādhayiṣyāmo vayaṁ traya ivāgnayaḥ ॥
कृष्ण उवाच । आदत्तेऽर्थपरो बालो नानुबन्धमवेक्षते । तस्मादरिं न मृष्यन्ति बालमर्थपरायणम् ॥
kr̥ṣṇa uvāca । ādatte ’rthaparo bālo nānubandham avekṣate । tasmād ariṁ na mr̥ṣyanti bālam arthaparāyaṇam ॥
हित्वा करान्यौवनाश्वः पालनाच्च भगीरथः । कार्तवीर्यस्तपोयोगाद्बलात्तु भरतो विभुः । ऋद्ध्या मरुत्तस्तान्पञ्च सम्राज इति शुश्रुमः ॥
hitvā karān yauvanāśvaḥ pālanāc ca bhagīrathaḥ । kārtavīryas tapoyogād balāt tu bharato vibhuḥ । r̥ddhyā maruttas tān pañca samrāja iti śuśrumaḥ ॥
निग्राह्यलक्षणं प्राप्तो धर्मार्थनयलक्षणैः । बार्हद्रथो जरासंधस्तद्विद्धि भरतर्षभ ॥
nigrāhyalakṣaṇaṁ prāpto dharmārthanayalakṣaṇaiḥ । bārhadratho jarāsaṁdhas tad viddhi bharatarṣabha ॥
न चैनमनुरुध्यन्ते कुलान्येकशतं नृपाः । तस्मादेतद्बलादेव साम्राज्यं कुरुतेऽद्य सः ॥
na cainam anurudhyante kulāny ekaśataṁ nr̥pāḥ । tasmād etad balād eva sāmrājyaṁ kurute ’dya saḥ ॥
रत्नभाजो हि राजानो जरासंधमुपासते । न च तुष्यति तेनापि बाल्यादनयमास्थितः ॥
ratnabhājo hi rājāno jarāsaṁdham upāsate । na ca tuṣyati tenāpi bālyād anayam āsthitaḥ ॥
मूर्धाभिषिक्तं नृपतिं प्रधानपुरुषं बलात् । आदत्ते न च नो दृष्टोऽभागः पुरुषतः क्वचित् ॥
mūrdhābhiṣiktaṁ nr̥patiṁ pradhānapuruṣaṁ balāt । ādatte na ca no dr̥ṣṭo ’bhāgaḥ puruṣataḥ kva cit ॥
एवं सर्वान्वशे चक्रे जरासंधः शतावरान् । तं दुर्बलतरो राजा कथं पार्थ उपैष्यति ॥
evaṁ sarvān vaśe cakre jarāsaṁdhaḥ śatāvarān । taṁ durbalataro rājā kathaṁ pārtha upaiṣyati ॥
प्रोक्षितानां प्रमृष्टानां राज्ञां पशुपतेर्गृहे । पशूनामिव का प्रीतिर्जीविते भरतर्षभ ॥
prokṣitānāṁ pramr̥ṣṭānāṁ rājñāṁ paśupater gr̥he । paśūnām iva kā prītir jīvite bharatarṣabha ॥
क्षत्रियः शस्त्रमरणो यदा भवति सत्कृतः । ननु स्म मागधं सर्वे प्रतिबाधेम यद्वयम् ॥
kṣatriyaḥ śastramaraṇo yadā bhavati satkr̥taḥ । nanu sma māgadhaṁ sarve pratibādhema yad vayam ॥
षडशीतिः समानीताः शेषा राजंश्चतुर्दश । जरासंधेन राजानस्ततः क्रूरं प्रपत्स्यते ॥
ṣaḍaśītiḥ samānītāḥ śeṣā rājaṁś caturdaśa । jarāsaṁdhena rājānas tataḥ krūraṁ prapatsyate ॥
प्राप्नुयात्स यशो दीप्तं तत्र यो विघ्नमाचरेत् । जयेद्यश्च जरासंधं स सम्राण्नियतं भवेत् ॥
prāpnuyāt sa yaśo dīptaṁ tatra yo vighnam ācaret । jayed yaś ca jarāsaṁdhaṁ sa samrāṇ niyataṁ bhavet ॥