Adhyāya 2

जनमेजय उवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः ॥

janamejaya uvāca । kathaṁ vinaṣṭā bhagavann andhakā vr̥ṣṇibhiḥ saha । paśyato vāsudevasya bhojāś caiva mahārathāḥ ॥

वैशंपायन उवाच । षट्त्रिंशेऽथ ततो वर्षे वृष्णीनामनयो महान् । अन्योन्यं मुसलैस्ते तु निजघ्नुः कालचोदिताः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । ṣaṭtriṁśe ’tha tato varṣe vr̥ṣṇīnām anayo mahān । anyonyaṁ musalais te tu nijaghnuḥ kālacoditāḥ ॥

जनमेजय उवाच । केनानुशप्तास्ते वीराः क्षयं वृष्ण्यन्धका ययुः । भोजाश्च द्विजवर्य त्वं विस्तरेण वदस्व मे ॥

janamejaya uvāca । kenānuśaptās te vīrāḥ kṣayaṁ vr̥ṣṇyandhakā yayuḥ । bhojāś ca dvijavarya tvaṁ vistareṇa vadasva me ॥

वैशंपायन उवाच । विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च तपोधनम् । सारणप्रमुखा वीरा ददृशुर्द्वारकागतान् ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । viśvāmitraṁ ca kaṇvaṁ ca nāradaṁ ca tapodhanam । sāraṇapramukhā vīrā dadr̥śur dvārakāgatān ॥

ते वै साम्बं पुरस्कृत्य भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य दैवदण्डनिपीडिताः ॥

te vai sāmbaṁ puraskr̥tya bhūṣayitvā striyaṁ yathā । abruvann upasaṁgamya daivadaṇḍanipīḍitāḥ ॥

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति ॥

iyaṁ strī putrakāmasya babhror amitatejasaḥ । r̥ṣayaḥ sādhu jānīta kim iyaṁ janayiṣyati ॥

इत्युक्तास्ते तदा राजन्विप्रलम्भप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयो यत्तच्छृणु नराधिप ॥

ity uktās te tadā rājan vipralambhapradharṣitāḥ । pratyabruvaṁs tān munayo yat tac chr̥ṇu narādhipa ॥

वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुसलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः साम्बोऽयं जनयिष्यति ॥

vr̥ṣṇyandhakavināśāya musalaṁ ghoram āyasam । vāsudevasya dāyādaḥ sāmbo ’yaṁ janayiṣyati ॥

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं कृत्स्नमृते रामजनार्दनौ ॥

yena yūyaṁ sudurvr̥ttā nr̥śaṁsā jātamanyavaḥ । ucchettāraḥ kulaṁ kr̥tsnam r̥te rāmajanārdanau ॥

समुद्रं यास्यति श्रीमांस्त्यक्त्वा देहं हलायुधः । जरा कृष्णं महात्मानं शयानं भुवि भेत्स्यति ॥

samudraṁ yāsyati śrīmāṁs tyaktvā dehaṁ halāyudhaḥ । jarā kr̥ṣṇaṁ mahātmānaṁ śayānaṁ bhuvi bhetsyati ॥

इत्यब्रुवन्त ते राजन्प्रलब्धास्तैर्दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम् ॥

ity abruvanta te rājan pralabdhās tair durātmabhiḥ । munayaḥ krodharaktākṣāḥ samīkṣyātha parasparam ॥

तथोक्त्वा मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः ॥

tathoktvā munayas te tu tataḥ keśavam abhyayuḥ ॥

अथाब्रवीत्तदा वृष्णीञ्श्रुत्वैवं मधुसूदनः । अन्तज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तान् ॥

athābravīt tadā vr̥ṣṇīñ śrutvaivaṁ madhusūdanaḥ । antajño matimāṁs tasya bhavitavyaṁ tatheti tān ॥

एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान् । कृतान्तमन्यथा नैच्छत्कर्तुं स जगतः प्रभुः ॥

evam uktvā hr̥ṣīkeśaḥ praviveśa punar gr̥hān । kr̥tāntam anyathā naicchat kartuṁ sa jagataḥ prabhuḥ ॥

श्वोभूतेऽथ ततः साम्बो मुसलं तदसूत वै । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत् ॥

śvobhūte ’tha tataḥ sāmbo musalaṁ tad asūta vai । vr̥ṣṇyandhakavināśāya kiṁkarapratimaṁ mahat ॥

प्रसूतं शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयन् । विषण्णरूपस्तद्राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत् ॥

prasūtaṁ śāpajaṁ ghoraṁ tac ca rājñe nyavedayan । viṣaṇṇarūpas tad rājā sūkṣmaṁ cūrṇam akārayat ॥

प्राक्षिपन्सागरे तच्च पुरुषा राजशासनात् । अघोषयंश्च नगरे वचनादाहुकस्य च ॥

prākṣipan sāgare tac ca puruṣā rājaśāsanāt । aghoṣayaṁś ca nagare vacanād āhukasya ca ॥

अद्य प्रभृति सर्वेषु वृष्ण्यन्धकगृहेष्विह । सुरासवो न कर्तव्यः सर्वैर्नगरवासिभिः ॥

adya prabhr̥ti sarveṣu vr̥ṣṇyandhakagr̥heṣv iha । surāsavo na kartavyaḥ sarvair nagaravāsibhiḥ ॥

यश्च नोऽविदितं कुर्यात्पेयं कश्चिन्नरः क्वचित् । जीवन्स शूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबान्धवः ॥

yaś ca no ’viditaṁ kuryāt peyaṁ kaś cin naraḥ kva cit । jīvan sa śūlam ārohet svayaṁ kr̥tvā sabāndhavaḥ ॥

ततो राजभयात्सर्वे नियमं चक्रिरे तदा । नराः शासनमाज्ञाय तस्य राज्ञो महात्मनः ॥

tato rājabhayāt sarve niyamaṁ cakrire tadā । narāḥ śāsanam ājñāya tasya rājño mahātmanaḥ ॥