Adhyāya 9

संजय उवाच । ततः कर्णो महेष्वासः पाण्डवानामनीकिनीम् । जघान समरे शूरः शरैः संनतपर्वभिः ॥

saṁjaya uvāca । tataḥ karṇo maheṣvāsaḥ pāṇḍavānām anīkinīm । jaghāna samare śūraḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

तथैव पाण्डवा राजंस्तव पुत्रस्य वाहिनीम् । कर्णस्य प्रमुखे क्रुद्धा विनिजघ्नुर्महारथाः ॥

tathaiva pāṇḍavā rājaṁs tava putrasya vāhinīm । karṇasya pramukhe kruddhā vinijaghnur mahārathāḥ ॥

कर्णो राजन्महाबाहुर्न्यवधीत्पाण्डवीं चमूम् । नाराचैरर्करश्म्याभैः कर्मारपरिमार्जितैः ॥

karṇo rājan mahābāhur nyavadhīt pāṇḍavīṁ camūm । nārācair arkaraśmyābhaiḥ karmāraparimārjitaiḥ ॥

तत्र भारत कर्णेन नाराचैस्ताडिता गजाः । नेदुः सेदुश्च मम्लुश्च बभ्रमुश्च दिशो दश ॥

tatra bhārata karṇena nārācais tāḍitā gajāḥ । neduḥ seduś ca mamluś ca babhramuś ca diśo daśa ॥

वध्यमाने बले तस्मिन्सूतपुत्रेण मारिष । नकुलोऽभ्यद्रवत्तूर्णं सूतपुत्रं महारणे ॥

vadhyamāne bale tasmin sūtaputreṇa māriṣa । nakulo ’bhyadravat tūrṇaṁ sūtaputraṁ mahāraṇe ॥

भीमसेनस्तथा द्रौणिं कुर्वाणं कर्म दुष्करम् । विन्दानुविन्दौ कैकेयौ सात्यकिः समवारयत् ॥

bhīmasenas tathā drauṇiṁ kurvāṇaṁ karma duṣkaram । vindānuvindau kaikeyau sātyakiḥ samavārayat ॥

श्रुतकर्माणमायान्तं चित्रसेनो महीपतिः । प्रतिविन्ध्यं तथा चित्रश्चित्रकेतनकार्मुकः ॥

śrutakarmāṇam āyāntaṁ citraseno mahīpatiḥ । prativindhyaṁ tathā citraś citraketanakārmukaḥ ॥

दुर्योधनस्तु राजानं धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् । संशप्तकगणान्क्रुद्धो अभ्यधावद्धनंजयः ॥

duryodhanas tu rājānaṁ dharmaputraṁ yudhiṣṭhiram । saṁśaptakagaṇān kruddho abhyadhāvad dhanaṁjayaḥ ॥

धृष्टद्युम्नः कृपं चाथ तस्मिन्वीरवरक्षये । शिखण्डी कृतवर्माणं समासादयदच्युतम् ॥

dhr̥ṣṭadyumnaḥ kr̥paṁ cātha tasmin vīravarakṣaye । śikhaṇḍī kr̥tavarmāṇaṁ samāsādayad acyutam ॥

श्रुतकीर्तिस्तथा शल्यं माद्रीपुत्रः सुतं तव । दुःशासनं महाराज सहदेवः प्रतापवान् ॥

śrutakīrtis tathā śalyaṁ mādrīputraḥ sutaṁ tava । duḥśāsanaṁ mahārāja sahadevaḥ pratāpavān ॥

केकयौ सात्यकिं युद्धे शरवर्षेण भास्वता । सात्यकिः केकयौ चैव छादयामास भारत ॥

kekayau sātyakiṁ yuddhe śaravarṣeṇa bhāsvatā । sātyakiḥ kekayau caiva chādayām āsa bhārata ॥

तावेनं भ्रातरौ वीरं जघ्नतुर्हृदये भृशम् । विषाणाभ्यां यथा नागौ प्रतिनागं महाहवे ॥

tāv enaṁ bhrātarau vīraṁ jaghnatur hr̥daye bhr̥śam । viṣāṇābhyāṁ yathā nāgau pratināgaṁ mahāhave ॥

शरसंभिन्नवर्माणौ तावुभौ भ्रातरौ रणे । सात्यकिं सत्यकर्माणं राजन्विव्यधतुः शरैः ॥

śarasaṁbhinnavarmāṇau tāv ubhau bhrātarau raṇe । sātyakiṁ satyakarmāṇaṁ rājan vivyadhatuḥ śaraiḥ ॥

तौ सात्यकिर्महाराज प्रहसन्सर्वतोदिशम् । छादयञ्शरवर्षेण वारयामास भारत ॥

tau sātyakir mahārāja prahasan sarvatodiśam । chādayañ śaravarṣeṇa vārayām āsa bhārata ॥

वार्यमाणौ ततस्तौ तु शैनेयशरवृष्टिभिः । शैनेयस्य रथं तूर्णं छादयामासतुः शरैः ॥

vāryamāṇau tatas tau tu śaineyaśaravr̥ṣṭibhiḥ । śaineyasya rathaṁ tūrṇaṁ chādayām āsatuḥ śaraiḥ ॥

तयोस्तु धनुषी चित्रे छित्त्वा शौरिर्महाहवे । अथ तौ सायकैस्तीक्ष्णैश्छादयामास दुःसहैः ॥

tayos tu dhanuṣī citre chittvā śaurir mahāhave । atha tau sāyakais tīkṣṇaiś chādayām āsa duḥsahaiḥ ॥

अथान्ये धनुषी मृष्टे प्रगृह्य च महाशरान् । सात्यकिं पूरयन्तौ तौ चेरतुर्लघु सुष्ठु च ॥

athānye dhanuṣī mr̥ṣṭe pragr̥hya ca mahāśarān । sātyakiṁ pūrayantau tau ceratur laghu suṣṭhu ca ॥

ताभ्यां मुक्ता महाबाणाः कङ्कबर्हिणवाससः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः संपेतुः स्वर्णभूषणाः ॥

tābhyāṁ muktā mahābāṇāḥ kaṅkabarhiṇavāsasaḥ । dyotayanto diśaḥ sarvāḥ saṁpetuḥ svarṇabhūṣaṇāḥ ॥

बाणान्धकारमभवत्तयो राजन्महाहवे । अन्योन्यस्य धनुश्चैव चिच्छिदुस्ते महारथाः ॥

bāṇāndhakāram abhavat tayo rājan mahāhave । anyonyasya dhanuś caiva cicchidus te mahārathāḥ ॥

ततः क्रुद्धो महाराज सात्वतो युद्धदुर्मदः । धनुरन्यत्समादाय सज्यं कृत्वा च संयुगे । क्षुरप्रेण सुतीक्ष्णेन अनुविन्दशिरोऽहरत् ॥

tataḥ kruddho mahārāja sātvato yuddhadurmadaḥ । dhanur anyat samādāya sajyaṁ kr̥tvā ca saṁyuge । kṣurapreṇa sutīkṣṇena anuvindaśiro ’harat ॥

तच्छिरो न्यपतद्भूमौ कुण्डलोत्पीडितं महत् । शम्बरस्य शिरो यद्वन्निहतस्य महारणे । शोषयन्केकयान्सर्वाञ्जगामाशु वसुंधराम् ॥

tacchiro nyapatad bhūmau kuṇḍalotpīḍitaṁ mahat । śambarasya śiro yadvan nihatasya mahāraṇe । śoṣayan kekayān sarvāñ jagāmāśu vasuṁdharām ॥

तं दृष्ट्वा निहतं शूरं भ्राता तस्य महारथः । सज्यमन्यद्धनुः कृत्वा शैनेयं प्रत्यवारयत् ॥

taṁ dr̥ṣṭvā nihataṁ śūraṁ bhrātā tasya mahārathaḥ । sajyam anyad dhanuḥ kr̥tvā śaineyaṁ pratyavārayat ॥

स शक्त्या सात्यकिं विद्ध्वा स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः । ननाद बलवन्नादं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत् ॥

sa śaktyā sātyakiṁ viddhvā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ । nanāda balavan nādaṁ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt ॥

स सात्यकिं पुनः क्रुद्धः केकयानां महारथः । शरैरग्निशिखाकारैर्बाह्वोरुरसि चार्दयत् ॥

sa sātyakiṁ punaḥ kruddhaḥ kekayānāṁ mahārathaḥ । śarair agniśikhākārair bāhvor urasi cārdayat ॥

स शरैः क्षतसर्वाङ्गः सात्वतः सत्त्वकोविदः । रराज समरे राजन्सपत्र इव किंशुकः ॥

sa śaraiḥ kṣatasarvāṅgaḥ sātvataḥ sattvakovidaḥ । rarāja samare rājan sapatra iva kiṁśukaḥ ॥

सात्यकिः समरे विद्धः केकयेन महात्मना । केकयं पञ्चविंशत्या विव्याध प्रहसन्निव ॥

sātyakiḥ samare viddhaḥ kekayena mahātmanā । kekayaṁ pañcaviṁśatyā vivyādha prahasann iva ॥

शतचन्द्रचिते गृह्य चर्मणी सुभुजौ तु तौ । व्यरोचेतां महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणौ । यथा देवासुरे युद्धे जम्भशक्रौ महाबलौ ॥

śatacandracite gr̥hya carmaṇī subhujau tu tau । vyarocetāṁ mahāraṅge nistriṁśavaradhāriṇau । yathā devāsure yuddhe jambhaśakrau mahābalau ॥

मण्डलानि ततस्तौ च विचरन्तौ महारणे । अन्योन्यमसिभिस्तूर्णं समाजघ्नतुराहवे ॥

maṇḍalāni tatas tau ca vicarantau mahāraṇe । anyonyam asibhis tūrṇaṁ samājaghnatur āhave ॥

केकयस्य ततश्चर्म द्विधा चिच्छेद सात्वतः । सात्यकेश्च तथैवासौ चर्म चिच्छेद पार्थिवः ॥

kekayasya tataś carma dvidhā ciccheda sātvataḥ । sātyakeś ca tathaivāsau carma ciccheda pārthivaḥ ॥

चर्म च्छित्त्वा तु कैकेयस्तारागणशतैर्वृतम् । चचार मण्डलान्येव गतप्रत्यागतानि च ॥

carma cchittvā tu kaikeyas tārāgaṇaśatair vr̥tam । cacāra maṇḍalāny eva gatapratyāgatāni ca ॥

तं चरन्तं महारङ्गे निस्त्रिंशवरधारिणम् । अपहस्तेन चिच्छेद शैनेयस्त्वरयान्वितः ॥

taṁ carantaṁ mahāraṅge nistriṁśavaradhāriṇam । apahastena ciccheda śaineyas tvarayānvitaḥ ॥

सवर्मा केकयो राजन्द्विधा छिन्नो महाहवे । निपपात महेष्वासो वज्रनुन्न इवाचलः ॥

savarmā kekayo rājan dvidhā chinno mahāhave । nipapāta maheṣvāso vajranunna ivācalaḥ ॥

तं निहत्य रणे शूरः शैनेयो रथसत्तमः । युधामन्यो रथं तूर्णमारुरोह परंतपः ॥

taṁ nihatya raṇe śūraḥ śaineyo rathasattamaḥ । yudhāmanyo rathaṁ tūrṇam āruroha paraṁtapaḥ ॥

ततोऽन्यं रथमास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः । केकयानां महत्सैन्यं व्यधमत्सात्यकिः शरैः ॥

tato ’nyaṁ ratham āsthāya vidhivat kalpitaṁ punaḥ । kekayānāṁ mahat sainyaṁ vyadhamat sātyakiḥ śaraiḥ ॥

सा वध्यमाना समरे केकयस्य महाचमूः । तमुत्सृज्य रथं शत्रुं प्रदुद्राव दिशो दश ॥

sā vadhyamānā samare kekayasya mahācamūḥ । tam utsr̥jya rathaṁ śatruṁ pradudrāva diśo daśa ॥