Adhyāya 52

संजय उवाच । स केशवस्य बीभत्सुः श्रुत्वा भारत भाषितम् । विशोकः संप्रहृष्टश्च क्षणेन समपद्यत ॥

saṁjaya uvāca । sa keśavasya bībhatsuḥ śrutvā bhārata bhāṣitam । viśokaḥ saṁprahr̥ṣṭaś ca kṣaṇena samapadyata ॥

ततो ज्यामनुमृज्याशु व्याक्षिपद्गाण्डिवं धनुः । दध्रे कर्णविनाशाय केशवं चाभ्यभाषत ॥

tato jyām anumr̥jyāśu vyākṣipad gāṇḍivaṁ dhanuḥ । dadhre karṇavināśāya keśavaṁ cābhyabhāṣata ॥

त्वया नाथेन गोविन्द ध्रुव एष जयो मम । प्रसन्नो यस्य मेऽद्य त्वं भूतभव्यभवत्प्रभुः ॥

tvayā nāthena govinda dhruva eṣa jayo mama । prasanno yasya me ’dya tvaṁ bhūtabhavyabhavatprabhuḥ ॥

त्वत्सहायो ह्यहं कृष्ण त्रीँल्लोकान्वै समागतान् । प्रापयेयं परं लोकं किमु कर्णं महारणे ॥

tvatsahāyo hy ahaṁ kr̥ṣṇa trīm̐l lokān vai samāgatān । prāpayeyaṁ paraṁ lokaṁ kim u karṇaṁ mahāraṇe ॥

पश्यामि द्रवतीं सेनां पाञ्चालानां जनार्दन । पश्यामि कर्णं समरे विचरन्तमभीतवत् ॥

paśyāmi dravatīṁ senāṁ pāñcālānāṁ janārdana । paśyāmi karṇaṁ samare vicarantam abhītavat ॥

भार्गवास्त्रं च पश्यामि विचरन्तं समन्ततः । सृष्टं कर्णेन वार्ष्णेय शक्रेणेव महाशनिम् ॥

bhārgavāstraṁ ca paśyāmi vicarantaṁ samantataḥ । sr̥ṣṭaṁ karṇena vārṣṇeya śakreṇeva mahāśanim ॥

अयं खलु स संग्रामो यत्र कृष्ण मया कृतम् । कथयिष्यन्ति भूतानि यावद्भूमिर्धरिष्यति ॥

ayaṁ khalu sa saṁgrāmo yatra kr̥ṣṇa mayā kr̥tam । kathayiṣyanti bhūtāni yāvad bhūmir dhariṣyati ॥

अद्य कृष्ण विकर्णा मे कर्णं नेष्यन्ति मृत्यवे । गाण्डीवमुक्ताः क्षिण्वन्तो मम हस्तप्रचोदिताः ॥

adya kr̥ṣṇa vikarṇā me karṇaṁ neṣyanti mr̥tyave । gāṇḍīvamuktāḥ kṣiṇvanto mama hastapracoditāḥ ॥

अद्य राजा धृतराष्ट्रः स्वां बुद्धिमवमंस्यते । दुर्योधनमराज्यार्हं यया राज्येऽभ्यषेचयत् ॥

adya rājā dhr̥tarāṣṭraḥ svāṁ buddhim avamaṁsyate । duryodhanam arājyārhaṁ yayā rājye ’bhyaṣecayat ॥

अद्य राज्यात्सुखाच्चैव श्रियो राष्ट्रात्तथा पुरात् । पुत्रेभ्यश्च महाबाहो धृतराष्ट्रो वियोक्ष्यते ॥

adya rājyāt sukhāc caiva śriyo rāṣṭrāt tathā purāt । putrebhyaś ca mahābāho dhr̥tarāṣṭro viyokṣyate ॥

अद्य दुर्योधनो राजा जीविताच्च निराशकः । भविष्यति हते कर्णे कृष्ण सत्यं ब्रवीमि ते ॥

adya duryodhano rājā jīvitāc ca nirāśakaḥ । bhaviṣyati hate karṇe kr̥ṣṇa satyaṁ bravīmi te ॥

अद्य दृष्ट्वा मया कर्णं शरैर्विशकलीकृतम् । स्मरतां तव वाक्यानि शमं प्रति जनेश्वरः ॥

adya dr̥ṣṭvā mayā karṇaṁ śarair viśakalīkr̥tam । smaratāṁ tava vākyāni śamaṁ prati janeśvaraḥ ॥

अद्यासौ सौबलः कृष्ण ग्लहं जानातु वै शरान् । दुरोदरं च गाण्डीवं मण्डलं च रथं मम ॥

adyāsau saubalaḥ kr̥ṣṇa glahaṁ jānātu vai śarān । durodaraṁ ca gāṇḍīvaṁ maṇḍalaṁ ca rathaṁ mama ॥

योऽसौ रणे नरं नान्यं पृथिव्यामभिमन्यते । तस्याद्य सूतपुत्रस्य भूमिः पास्यति शोणितम् । गाण्डीवसृष्टा दास्यन्ति कर्णस्य परमां गतिम् ॥

yo ’sau raṇe naraṁ nānyaṁ pr̥thivyām abhimanyate । tasyādya sūtaputrasya bhūmiḥ pāsyati śoṇitam । gāṇḍīvasr̥ṣṭā dāsyanti karṇasya paramāṁ gatim ॥

अद्य तप्स्यति राधेयः पाञ्चालीं यत्तदाब्रवीत् । सभामध्ये वचः क्रूरं कुत्सयन्पाण्डवान्प्रति ॥

adya tapsyati rādheyaḥ pāñcālīṁ yat tadābravīt । sabhāmadhye vacaḥ krūraṁ kutsayan pāṇḍavān prati ॥

ये वै षण्ढतिलास्तत्र भवितारोऽद्य ते तिलाः । हते वैकर्तने कर्णे सूतपुत्रे दुरात्मनि ॥

ye vai ṣaṇḍhatilās tatra bhavitāro ’dya te tilāḥ । hate vaikartane karṇe sūtaputre durātmani ॥

अहं वः पाण्डुपुत्रेभ्यस्त्रास्यामीति यदब्रवीत् । अनृतं तत्करिष्यन्ति मामका निशिताः शराः ॥

ahaṁ vaḥ pāṇḍuputrebhyas trāsyāmīti yad abravīt । anr̥taṁ tat kariṣyanti māmakā niśitāḥ śarāḥ ॥

हन्ताहं पाण्डवान्सर्वान्सपुत्रानिति योऽब्रवीत् । तमद्य कर्णं हन्तास्मि मिषतां सर्वधन्विनाम् ॥

hantāhaṁ pāṇḍavān sarvān saputrān iti yo ’bravīt । tam adya karṇaṁ hantāsmi miṣatāṁ sarvadhanvinām ॥

यस्य वीर्ये समाश्वस्य धार्तराष्ट्रो बृहन्मनाः । अवामन्यत दुर्बुद्धिर्नित्यमस्मान्दुरात्मवान् । तमद्य कर्णं राधेयं हन्तास्मि मधुसूदन ॥

yasya vīrye samāśvasya dhārtarāṣṭro br̥hanmanāḥ । avāmanyata durbuddhir nityam asmān durātmavān । tam adya karṇaṁ rādheyaṁ hantāsmi madhusūdana ॥

अद्य कर्णे हते कृष्ण धार्तराष्ट्राः सराजकाः । विद्रवन्तु दिशो भीताः सिंहत्रस्ता मृगा इव ॥

adya karṇe hate kr̥ṣṇa dhārtarāṣṭrāḥ sarājakāḥ । vidravantu diśo bhītāḥ siṁhatrastā mr̥gā iva ॥

अद्य दुर्योधनो राजा पृथिवीमन्ववेक्षताम् । हते कर्णे मया संख्ये सपुत्रे ससुहृज्जने ॥

adya duryodhano rājā pr̥thivīm anvavekṣatām । hate karṇe mayā saṁkhye saputre sasuhr̥jjane ॥

अद्य कर्णं हतं दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रोऽत्यमर्षणः । जानातु मां रणे कृष्ण प्रवरं सर्वधन्विनाम् ॥

adya karṇaṁ hataṁ dr̥ṣṭvā dhārtarāṣṭro ’tyamarṣaṇaḥ । jānātu māṁ raṇe kr̥ṣṇa pravaraṁ sarvadhanvinām ॥

अद्याहमनृणः कृष्ण भविष्यामि धनुर्भृताम् । क्रोधस्य च कुरूणां च शराणां गाण्डिवस्य च ॥

adyāham anr̥ṇaḥ kr̥ṣṇa bhaviṣyāmi dhanurbhr̥tām । krodhasya ca kurūṇāṁ ca śarāṇāṁ gāṇḍivasya ca ॥

अद्य दुःखमहं मोक्ष्ये त्रयोदशसमार्जितम् । हत्वा कर्णं रणे कृष्ण शम्बरं मघवानिव ॥

adya duḥkham ahaṁ mokṣye trayodaśasamārjitam । hatvā karṇaṁ raṇe kr̥ṣṇa śambaraṁ maghavān iva ॥

अद्य कर्णे हते युद्धे सोमकानां महारथाः । कृतं कार्यं च मन्यन्तां मित्रकार्येप्सवो युधि ॥

adya karṇe hate yuddhe somakānāṁ mahārathāḥ । kr̥taṁ kāryaṁ ca manyantāṁ mitrakāryepsavo yudhi ॥

न जाने च कथं प्रीतिः शैनेयस्याद्य माधव । भविष्यति हते कर्णे मयि चापि जयाधिके ॥

na jāne ca kathaṁ prītiḥ śaineyasyādya mādhava । bhaviṣyati hate karṇe mayi cāpi jayādhike ॥

अहं हत्वा रणे कर्णं पुत्रं चास्य महारथम् । प्रीतिं दास्यामि भीमस्य यमयोः सात्यकेरपि ॥

ahaṁ hatvā raṇe karṇaṁ putraṁ cāsya mahāratham । prītiṁ dāsyāmi bhīmasya yamayoḥ sātyaker api ॥

धृष्टद्युम्नशिखण्डिभ्यां पाञ्चालानां च माधव । अध्यानृण्यं गमिष्यामि हत्वा कर्णं महारणे ॥

dhr̥ṣṭadyumnaśikhaṇḍibhyāṁ pāñcālānāṁ ca mādhava । adhyānr̥ṇyaṁ gamiṣyāmi hatvā karṇaṁ mahāraṇe ॥

अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयममर्षणम् । युध्यन्तं कौरवान्संख्ये पातयन्तं च सूतजम् । भवत्सकाशे वक्ष्ये च पुनरेवात्मसंस्तवम् ॥

adya paśyantu saṁgrāme dhanaṁjayam amarṣaṇam । yudhyantaṁ kauravān saṁkhye pātayantaṁ ca sūtajam । bhavatsakāśe vakṣye ca punar evātmasaṁstavam ॥

धनुर्वेदे मत्समो नास्ति लोके; पराक्रमे वा मम कोऽस्ति तुल्यः । को वाप्यन्यो मत्समोऽस्ति क्षमायां; तथा क्रोधे सदृशोऽन्यो न मेऽस्ति ॥

dhanurvede matsamo nāsti loke; parākrame vā mama ko ’sti tulyaḥ । ko vāpy anyo matsamo ’sti kṣamāyāṁ; tathā krodhe sadr̥śo ’nyo na me ’sti ॥

अहं धनुष्मानसुरान्सुरांश्च; सर्वाणि भूतानि च संगतानि । स्वबाहुवीर्याद्गमये पराभवं; मत्पौरुषं विद्धि परः परेभ्यः ॥

ahaṁ dhanuṣmān asurān surāṁś ca; sarvāṇi bhūtāni ca saṁgatāni । svabāhuvīryād gamaye parābhavaṁ; matpauruṣaṁ viddhi paraḥ parebhyaḥ ॥

शरार्चिषा गाण्डिवेनाहमेकः; सर्वान्कुरून्बाह्लिकांश्चाभिपत्य । हिमात्यये कक्षगतो यथाग्नि;स्तहा दहेयं सगणान्प्रसह्य ॥

śarārciṣā gāṇḍivenāham ekaḥ; sarvān kurūn bāhlikāṁś cābhipatya । himātyaye kakṣagato yathāgnis; tahā daheyaṁ sagaṇān prasahya ॥

पाणौ पृषत्का लिखिता ममैते; धनुश्च सव्ये निहितं सबाणम् । पादौ च मे सरथौ सध्वजौ च; न मादृशं युद्धगतं जयन्ति ॥

pāṇau pr̥ṣatkā likhitā mamaite; dhanuś ca savye nihitaṁ sabāṇam । pādau ca me sarathau sadhvajau ca; na mādr̥śaṁ yuddhagataṁ jayanti ॥