Adhyāya 48

संजय उवाच । श्रुत्वा कर्णं कल्यमुदारवीर्यं; क्रुद्धः पार्थः फल्गुनस्यामितौजाः । धनंजयं वाक्यमुवाच चेदं; युधिष्ठिरः कर्णशराभितप्तः ॥

saṁjaya uvāca । śrutvā karṇaṁ kalyam udāravīryaṁ; kruddhaḥ pārthaḥ phalgunasyāmitaujāḥ । dhanaṁjayaṁ vākyam uvāca cedaṁ; yudhiṣṭhiraḥ karṇaśarābhitaptaḥ ॥

इदं यदि द्वैतवने ह्यवक्ष्यः; कर्णं योद्धुं न प्रसहे नृपेति । वयं तदा प्राप्तकालानि सर्वे; वृत्तान्युपैष्याम तदैव पार्थ ॥

idaṁ yadi dvaitavane hy avakṣyaḥ; karṇaṁ yoddhuṁ na prasahe nr̥peti । vayaṁ tadā prāptakālāni sarve; vr̥ttāny upaiṣyāma tadaiva pārtha ॥

मयि प्रतिश्रुत्य वधं हि तस्य; बलस्य चाप्तस्य तथैव वीर । आनीय नः शत्रुमध्यं स कस्मा;त्समुत्क्षिप्य स्थण्डिले प्रत्यपिंष्ठाः ॥

mayi pratiśrutya vadhaṁ hi tasya; balasya cāptasya tathaiva vīra । ānīya naḥ śatrumadhyaṁ sa kasmāt; samutkṣipya sthaṇḍile pratyapiṁṣṭhāḥ ॥

अन्वाशिष्म वयमर्जुन त्वयि; यियासवो बहु कल्याणमिष्टम् । तन्नः सर्वं विफलं राजपुत्र; फलार्थिनां निचुल इवातिपुष्पः ॥

anvāśiṣma vayam arjuna tvayi; yiyāsavo bahu kalyāṇam iṣṭam । tan naḥ sarvaṁ viphalaṁ rājaputra; phalārthināṁ nicula ivātipuṣpaḥ ॥

प्रच्छादितं बडिशमिवामिषेण; प्रच्छादितो गवय इवापवाचा । अनर्थकं मे दर्शितवानसि त्वं; राज्यार्थिनो राज्यरूपं विनाशम् ॥

pracchāditaṁ baḍiśam ivāmiṣeṇa; pracchādito gavaya ivāpavācā । anarthakaṁ me darśitavān asi tvaṁ; rājyārthino rājyarūpaṁ vināśam ॥

यत्तत्पृथां वागुवाचान्तरिक्षे; सप्ताहजाते त्वयि मन्दबुद्धौ । जातः पुत्रो वासवविक्रमोऽयं; सर्वाञ्शूराञ्शात्रवाञ्जेष्यतीति ॥

yat tat pr̥thāṁ vāg uvācāntarikṣe; saptāhajāte tvayi mandabuddhau । jātaḥ putro vāsavavikramo ’yaṁ; sarvāñ śūrāñ śātravāñ jeṣyatīti ॥

अयं जेता खाण्डवे देवसंघा;न्सर्वाणि भूतान्यपि चोत्तमौजाः । अयं जेता मद्रकलिङ्गकेकया;नयं कुरून्हन्ति च राजमध्ये ॥

ayaṁ jetā khāṇḍave devasaṁghān; sarvāṇi bhūtāny api cottamaujāḥ । ayaṁ jetā madrakaliṅgakekayān; ayaṁ kurūn hanti ca rājamadhye ॥

अस्मात्परो न भविता धनुर्धरो; न वै भूतः कश्चन जातु जेता । इच्छन्नार्यः सर्वभूतानि कुर्या;द्वशे वशी सर्वसमाप्तविद्यः ॥

asmāt paro na bhavitā dhanurdharo; na vai bhūtaḥ kaś cana jātu jetā । icchann āryaḥ sarvabhūtāni kuryād; vaśe vaśī sarvasamāptavidyaḥ ॥

कान्त्या शशाङ्कस्य जवेन वायोः; स्थैर्येण मेरोः क्षमया पृथिव्याः । सूर्यस्य भासा धनदस्य लक्ष्म्या; शौर्येण शक्रस्य बलेन विष्णोः ॥

kāntyā śaśāṅkasya javena vāyoḥ; sthairyeṇa meroḥ kṣamayā pr̥thivyāḥ । sūryasya bhāsā dhanadasya lakṣmyā; śauryeṇa śakrasya balena viṣṇoḥ ॥

तुल्यो महात्मा तव कुन्ति पुत्रो; जातोऽदितेर्विष्णुरिवारिहन्ता । स्वेषां जयाय द्विषतां वधाय; ख्यातोऽमितौजाः कुलतन्तुकर्ता ॥

tulyo mahātmā tava kunti putro; jāto ’diter viṣṇur ivārihantā । sveṣāṁ jayāya dviṣatāṁ vadhāya; khyāto ’mitaujāḥ kulatantukartā ॥

इत्यन्तरिक्षे शतशृङ्गमूर्ध्नि; तपस्विनां शृण्वतां वागुवाच । एवंविधं त्वां तच्च नाभूत्तवाद्य; देवा हि नूनमनृतं वदन्ति ॥

ity antarikṣe śataśr̥ṅgamūrdhni; tapasvināṁ śr̥ṇvatāṁ vāg uvāca । evaṁvidhaṁ tvāṁ tac ca nābhūt tavādya; devā hi nūnam anr̥taṁ vadanti ॥

तथापरेषामृषिसत्तमानां; श्रुत्वा गिरं पूजयतां सदैव । न संनतिं प्रैमि सुयोधनस्य; न त्वा जानाम्याधिरथेर्भयार्तम् ॥

tathāpareṣām r̥ṣisattamānāṁ; śrutvā giraṁ pūjayatāṁ sadaiva । na saṁnatiṁ praimi suyodhanasya; na tvā jānāmy ādhirather bhayārtam ॥

त्वष्ट्रा कृतं वाहमकूजनाक्षं; शुभं समास्थाय कपिध्वजं त्वम् । खड्गं गृहीत्वा हेमचित्रं समिद्धं; धनुश्चेदं गाण्डिवं तालमात्रम् । स केशवेनोह्यमानः कथं नु; कर्णाद्भीतो व्यपयातोऽसि पार्थ ॥

tvaṣṭrā kr̥taṁ vāham akūjanākṣaṁ; śubhaṁ samāsthāya kapidhvajaṁ tvam । khaḍgaṁ gr̥hītvā hemacitraṁ samiddhaṁ; dhanuś cedaṁ gāṇḍivaṁ tālamātram । sa keśavenohyamānaḥ kathaṁ nu; karṇād bhīto vyapayāto ’si pārtha ॥

धनुश्चैतत्केशवाय प्रदाय; यन्ताभविष्यस्त्वं रणे चेद्दुरात्मन् । ततोऽहनिष्यत्केशवः कर्णमुग्रं; मरुत्पतिर्वृत्रमिवात्तवज्रः ॥

dhanuś caitat keśavāya pradāya; yantābhaviṣyas tvaṁ raṇe ced durātman । tato ’haniṣyat keśavaḥ karṇam ugraṁ; marutpatir vr̥tram ivāttavajraḥ ॥

मासेऽपतिष्यः पञ्चमे त्वं प्रकृच्छ्रे; न वा गर्भोऽप्यभविष्यः पृथायाः । तत्ते श्रमो राजपुत्राभविष्य;न्न संग्रामादपयातुं दुरात्मन् ॥

māse ’patiṣyaḥ pañcame tvaṁ prakr̥cchre; na vā garbho ’py abhaviṣyaḥ pr̥thāyāḥ । tat te śramo rājaputrābhaviṣyan; na saṁgrāmād apayātuṁ durātman ॥