Adhyāya 43

संजय उवाच । एतस्मिन्नन्तरे कृष्णः पार्थं वचनमब्रवीत् । दर्शयन्निव कौन्तेयं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥

saṁjaya uvāca । etasminn antare kr̥ṣṇaḥ pārthaṁ vacanam abravīt । darśayann iva kaunteyaṁ dharmarājaṁ yudhiṣṭhiram ॥

एष पाण्डव ते भ्राता धार्तराष्ट्रैर्महाबलैः । जिघांसुभिर्महेष्वासैर्द्रुतं पार्थानुसर्यते ॥

eṣa pāṇḍava te bhrātā dhārtarāṣṭrair mahābalaiḥ । jighāṁsubhir maheṣvāsair drutaṁ pārthānusaryate ॥

तथानुयान्ति संरब्धाः पाञ्चाला युद्धदुर्मदाः । युधिष्ठिरं महात्मानं परीप्सन्तो महाजवाः ॥

tathānuyānti saṁrabdhāḥ pāñcālā yuddhadurmadāḥ । yudhiṣṭhiraṁ mahātmānaṁ parīpsanto mahājavāḥ ॥

एष दुर्योधनः पार्थ रथानीकेन दंशितः । राजा सर्वस्य लोकस्य राजानमनुधावति ॥

eṣa duryodhanaḥ pārtha rathānīkena daṁśitaḥ । rājā sarvasya lokasya rājānam anudhāvati ॥

जिघांसुः पुरुषव्याघ्रं भ्रातृभिः सहितो बली । आशीविषसमस्पर्शैः सर्वयुद्धविशारदैः ॥

jighāṁsuḥ puruṣavyāghraṁ bhrātr̥bhiḥ sahito balī । āśīviṣasamasparśaiḥ sarvayuddhaviśāradaiḥ ॥

एते जिघृक्षवो यान्ति द्विपाश्वरथपत्तयः । युधिष्ठिरं धार्तराष्ट्रा रत्नोत्तममिवार्थिनः ॥

ete jighr̥kṣavo yānti dvipāśvarathapattayaḥ । yudhiṣṭhiraṁ dhārtarāṣṭrā ratnottamam ivārthinaḥ ॥

पश्य सात्वतभीमाभ्यां निरुद्धाधिष्ठितः प्रभुः । जिहीर्षवोऽमृतं दैत्याः शक्राग्निभ्यामिवावशाः ॥

paśya sātvatabhīmābhyāṁ niruddhādhiṣṭhitaḥ prabhuḥ । jihīrṣavo ’mr̥taṁ daityāḥ śakrāgnibhyām ivāvaśāḥ ॥

एते बहुत्वात्त्वरिताः पुनर्गच्छन्ति पाण्डवम् । समुद्रमिव वार्योघाः प्रावृट्काले महारथाः ॥

ete bahutvāt tvaritāḥ punar gacchanti pāṇḍavam । samudram iva vāryoghāḥ prāvr̥ṭkāle mahārathāḥ ॥

नदन्तः सिंहनादांश्च धमन्तश्चापि वारिजान् । बलवन्तो महेष्वासा विधुन्वन्तो धनूंषि च ॥

nadantaḥ siṁhanādāṁś ca dhamantaś cāpi vārijān । balavanto maheṣvāsā vidhunvanto dhanūṁṣi ca ॥

मृत्योर्मुखगतं मन्ये कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् । हुतमग्नौ च भद्रं ते दुर्योधनवशं गतम् ॥

mr̥tyor mukhagataṁ manye kuntīputraṁ yudhiṣṭhiram । hutam agnau ca bhadraṁ te duryodhanavaśaṁ gatam ॥

यथायुक्तमनीकं हि धार्तराष्ट्रस्य पाण्डव । नास्य शक्रोऽपि मुच्येत संप्राप्तो बाणगोचरम् ॥

yathāyuktam anīkaṁ hi dhārtarāṣṭrasya pāṇḍava । nāsya śakro ’pi mucyeta saṁprāpto bāṇagocaram ॥

दुर्योधनस्य शूरस्य द्रौणेः शारद्वतस्य च । कर्णस्य चेषुवेगो वै पर्वतानपि दारयेत् ॥

duryodhanasya śūrasya drauṇeḥ śāradvatasya ca । karṇasya ceṣuvego vai parvatān api dārayet ॥

दुर्योधनस्य शूरस्य शरौघाञ्शीघ्रमस्यतः । संक्रुद्धस्यान्तकस्येव को वेगं संसहेद्रणे ॥

duryodhanasya śūrasya śaraughāñ śīghram asyataḥ । saṁkruddhasyāntakasyeva ko vegaṁ saṁsahed raṇe ॥

कर्णेन च कृतो राजा विमुखः शत्रुतापनः । बलवाँल्लघुहस्तश्च कृती युद्धविशारदः ॥

karṇena ca kr̥to rājā vimukhaḥ śatrutāpanaḥ । balavām̐l laghuhastaś ca kr̥tī yuddhaviśāradaḥ ॥

राधेयः पाण्डवश्रेष्ठं शक्तः पीडयितुं रणे । सहितो धृतराष्ट्रस्य पुत्रैः शूरो महात्मभिः ॥

rādheyaḥ pāṇḍavaśreṣṭhaṁ śaktaḥ pīḍayituṁ raṇe । sahito dhr̥tarāṣṭrasya putraiḥ śūro mahātmabhiḥ ॥

तस्यैवं युध्यमानस्य संग्रामे संयतात्मनः । अन्यैरपि च पार्थस्य हृतं वर्म महारथैः ॥

tasyaivaṁ yudhyamānasya saṁgrāme saṁyatātmanaḥ । anyair api ca pārthasya hr̥taṁ varma mahārathaiḥ ॥

उपवासकृशो राजा भृशं भरतसत्तम । ब्राह्मे बले स्थितो ह्येष न क्षत्रेऽतिबले विभो ॥

upavāsakr̥śo rājā bhr̥śaṁ bharatasattama । brāhme bale sthito hy eṣa na kṣatre ’tibale vibho ॥

न जीवति महाराजो मन्ये पार्थ युधिष्ठिरः । यद्भीमसेनः सहते सिंहनादममर्षणः ॥

na jīvati mahārājo manye pārtha yudhiṣṭhiraḥ । yad bhīmasenaḥ sahate siṁhanādam amarṣaṇaḥ ॥

नर्दतां धार्तराष्ट्राणां पुनः पुनररिंदम । धमतां च महाशङ्खान्संग्रामे जितकाशिनाम् ॥

nardatāṁ dhārtarāṣṭrāṇāṁ punaḥ punar ariṁdama । dhamatāṁ ca mahāśaṅkhān saṁgrāme jitakāśinām ॥

युधिष्ठिरं पाण्डवेयं हतेति भरतर्षभ । संचोदयत्यसौ कर्णो धार्तराष्ट्रान्महाबलान् ॥

yudhiṣṭhiraṁ pāṇḍaveyaṁ hateti bharatarṣabha । saṁcodayaty asau karṇo dhārtarāṣṭrān mahābalān ॥

स्थूणाकर्णेन्द्रजालेन पार्थ पाशुपतेन च । प्रच्छादयन्तो राजानमनुयान्ति महारथाः । आतुरो मे मतो राजा संनिषेव्यश्च भारत ॥

sthūṇākarṇendrajālena pārtha pāśupatena ca । pracchādayanto rājānam anuyānti mahārathāḥ । āturo me mato rājā saṁniṣevyaś ca bhārata ॥

यथैनमनुवर्तन्ते पाञ्चालाः सह पाण्डवैः । त्वरमाणास्त्वराकाले सर्वशस्त्रभृतां वराः । मज्जन्तमिव पाताले बलिनोऽप्युज्जिहीर्षवः ॥

yathainam anuvartante pāñcālāḥ saha pāṇḍavaiḥ । tvaramāṇās tvarākāle sarvaśastrabhr̥tāṁ varāḥ । majjantam iva pātāle balino ’py ujjihīrṣavaḥ ॥

न केतुर्दृश्यते राज्ञः कर्णेन निहतः शरैः । पश्यतोर्यमयोः पार्थ सात्यकेश्च शिखण्डिनः ॥

na ketur dr̥śyate rājñaḥ karṇena nihataḥ śaraiḥ । paśyator yamayoḥ pārtha sātyakeś ca śikhaṇḍinaḥ ॥

धृष्टद्युम्नस्य भीमस्य शतानीकस्य वा विभो । पाञ्चालानां च सर्वेषां चेदीनां चैव भारत ॥

dhr̥ṣṭadyumnasya bhīmasya śatānīkasya vā vibho । pāñcālānāṁ ca sarveṣāṁ cedīnāṁ caiva bhārata ॥

एष कर्णो रणे पार्थ पाण्डवानामनीकिनीम् । शरैर्विध्वंसयति वै नलिनीमिव कुञ्जरः ॥

eṣa karṇo raṇe pārtha pāṇḍavānām anīkinīm । śarair vidhvaṁsayati vai nalinīm iva kuñjaraḥ ॥

एते द्रवन्ति रथिनस्त्वदीयाः पाण्डुनन्दन । पश्य पश्य यथा पार्थ गच्छन्त्येते महारथाः ॥

ete dravanti rathinas tvadīyāḥ pāṇḍunandana । paśya paśya yathā pārtha gacchanty ete mahārathāḥ ॥

एते भारत मातङ्गाः कर्णेनाभिहता रणे । आर्तनादान्विकुर्वाणा विद्रवन्ति दिशो दश ॥

ete bhārata mātaṅgāḥ karṇenābhihatā raṇe । ārtanādān vikurvāṇā vidravanti diśo daśa ॥

रथानां द्रवतां वृन्दं पश्य पार्थ समन्ततः । द्राव्यमाणं रणे चैव कर्णेनामित्रकर्शिना ॥

rathānāṁ dravatāṁ vr̥ndaṁ paśya pārtha samantataḥ । drāvyamāṇaṁ raṇe caiva karṇenāmitrakarśinā ॥

हस्तिकक्ष्यां रणे पश्य चरन्तीं तत्र तत्र ह । रथस्थं सूतपुत्रस्य केतुं केतुमतां वर ॥

hastikakṣyāṁ raṇe paśya carantīṁ tatra tatra ha । rathasthaṁ sūtaputrasya ketuṁ ketumatāṁ vara ॥

असौ धावति राधेयो भीमसेनरथं प्रति । किरञ्शरशतानीव विनिघ्नंस्तव वाहिनीम् ॥

asau dhāvati rādheyo bhīmasenarathaṁ prati । kirañ śaraśatānīva vinighnaṁs tava vāhinīm ॥

एतान्पश्य च पाञ्चालान्द्राव्यमाणान्महात्मना । शक्रेणेव यथा दैत्यान्हन्यमानान्महाहवे ॥

etān paśya ca pāñcālān drāvyamāṇān mahātmanā । śakreṇeva yathā daityān hanyamānān mahāhave ॥

एष कर्णो रणे जित्वा पाञ्चालान्पाण्डुसृञ्जयान् । दिशो विप्रेक्षते सर्वास्त्वदर्थमिति मे मतिः ॥

eṣa karṇo raṇe jitvā pāñcālān pāṇḍusr̥ñjayān । diśo viprekṣate sarvās tvadartham iti me matiḥ ॥

पश्य पार्थ धनुः श्रेष्ठं विकर्षन्साधु शोभते । शत्रूञ्जित्वा यथा शक्रो देवसंघैः समावृतः ॥

paśya pārtha dhanuḥ śreṣṭhaṁ vikarṣan sādhu śobhate । śatrūñ jitvā yathā śakro devasaṁghaiḥ samāvr̥taḥ ॥

एते नदन्ति कौरव्या दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् । त्रासयन्तो रणे पार्थान्सृञ्जयांश्च सहस्रशः ॥

ete nadanti kauravyā dr̥ṣṭvā karṇasya vikramam । trāsayanto raṇe pārthān sr̥ñjayāṁś ca sahasraśaḥ ॥

एष सर्वात्मना पाण्डूंस्त्रासयित्वा महारणे । अभिभाषति राधेयः सर्वसैन्यानि मानदः ॥

eṣa sarvātmanā pāṇḍūṁs trāsayitvā mahāraṇe । abhibhāṣati rādheyaḥ sarvasainyāni mānadaḥ ॥

अभिद्रवत गच्छध्वं द्रुतं द्रवत कौरवाः । यथा जीवन्न वः कश्चिन्मुच्यते युधि सृञ्जयः ॥

abhidravata gacchadhvaṁ drutaṁ dravata kauravāḥ । yathā jīvan na vaḥ kaś cin mucyate yudhi sr̥ñjayaḥ ॥

तथा कुरुत संयत्ता वयं यास्याम पृष्ठतः । एवमुक्त्वा ययावेष पृष्ठतो विकिरञ्शरैः ॥

tathā kuruta saṁyattā vayaṁ yāsyāma pr̥ṣṭhataḥ । evam uktvā yayāv eṣa pr̥ṣṭhato vikirañ śaraiḥ ॥

पश्य कर्णं रणे पार्थ श्वेतच्छविविराजितम् । उदयं पर्वतं यद्वच्छोभयन्वै दिवाकरः ॥

paśya karṇaṁ raṇe pārtha śvetacchavivirājitam । udayaṁ parvataṁ yadvac chobhayan vai divākaraḥ ॥

पूर्णचन्द्रनिकाशेन मूर्ध्नि छत्रेण भारत । ध्रियमाणेन समरे तथा शतशलाकिना ॥

pūrṇacandranikāśena mūrdhni chatreṇa bhārata । dhriyamāṇena samare tathā śataśalākinā ॥

एष त्वां प्रेक्षते कर्णः सकटाक्षो विशां पते । उत्तमं यत्नमास्थाय ध्रुवमेष्यति संयुगे ॥

eṣa tvāṁ prekṣate karṇaḥ sakaṭākṣo viśāṁ pate । uttamaṁ yatnam āsthāya dhruvam eṣyati saṁyuge ॥

पश्य ह्येनं महाबाहो विधुन्वानं महद्धनुः । शरांश्चाशीविषाकारान्विसृजन्तं महाबलम् ॥

paśya hy enaṁ mahābāho vidhunvānaṁ mahad dhanuḥ । śarāṁś cāśīviṣākārān visr̥jantaṁ mahābalam ॥

असौ निवृत्तो राधेयो दृश्यते वानरध्वज । वधाय चात्मनोऽभ्येति दीपस्य शलभो यथा ॥

asau nivr̥tto rādheyo dr̥śyate vānaradhvaja । vadhāya cātmano ’bhyeti dīpasya śalabho yathā ॥

कर्णमेकाकिनं दृष्ट्वा रथानीकेन भारत । रिरक्षिषुः सुसंयत्तो धार्तराष्ट्रोऽभिवर्तते ॥

karṇam ekākinaṁ dr̥ṣṭvā rathānīkena bhārata । rirakṣiṣuḥ susaṁyatto dhārtarāṣṭro ’bhivartate ॥

सार्वैः सहैभिर्दुष्टात्मा वध्य एष प्रयत्नतः । त्वया यशश्च राज्यं च सुखं चोत्तममिच्छता ॥

sārvaiḥ sahaibhir duṣṭātmā vadhya eṣa prayatnataḥ । tvayā yaśaś ca rājyaṁ ca sukhaṁ cottamam icchatā ॥

आत्मानं च कृतात्मानं समीक्ष्य भरतर्षभ । कृतागसं च राधेयं धर्मात्मनि युधिष्ठिरे ॥

ātmānaṁ ca kr̥tātmānaṁ samīkṣya bharatarṣabha । kr̥tāgasaṁ ca rādheyaṁ dharmātmani yudhiṣṭhire ॥

प्रतिपद्यस्व राधेयं प्राप्तकालमनन्तरम् । आर्यां युद्धे मतिं कृत्वा प्रत्येहि रथयूथपम् ॥

pratipadyasva rādheyaṁ prāptakālam anantaram । āryāṁ yuddhe matiṁ kr̥tvā pratyehi rathayūthapam ॥

पञ्च ह्येतानि मुख्यानां रथानां रथसत्तम । शतान्यायान्ति वेगेन बलिनां भीमतेजसाम् ॥

pañca hy etāni mukhyānāṁ rathānāṁ rathasattama । śatāny āyānti vegena balināṁ bhīmatejasām ॥

पञ्च नागसहस्राणि द्विगुणा वाजिनस्तथा । अभिसंहत्य कौन्तेय पदातिप्रयुतानि च । अन्योन्यरक्षितं वीर बलं त्वामभिवर्तते ॥

pañca nāgasahasrāṇi dviguṇā vājinas tathā । abhisaṁhatya kaunteya padātiprayutāni ca । anyonyarakṣitaṁ vīra balaṁ tvām abhivartate ॥

सूतपुत्रे महेष्वासे दर्शयात्मानमात्मना । उत्तमं यत्नमास्थाय प्रत्येहि भरतर्षभ ॥

sūtaputre maheṣvāse darśayātmānam ātmanā । uttamaṁ yatnam āsthāya pratyehi bharatarṣabha ॥

असौ कर्णः सुसंरब्धः पाञ्चालानभिधावति । केतुमस्य हि पश्यामि धृष्टद्युम्नरथं प्रति । समुच्छेत्स्यति पाञ्चालानिति मन्ये परंतप ॥

asau karṇaḥ susaṁrabdhaḥ pāñcālān abhidhāvati । ketum asya hi paśyāmi dhr̥ṣṭadyumnarathaṁ prati । samucchetsyati pāñcālān iti manye paraṁtapa ॥

आचक्षे ते प्रियं पार्थ तदेवं भरतर्षभ । राजा जीवति कौरव्यो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥

ācakṣe te priyaṁ pārtha tad evaṁ bharatarṣabha । rājā jīvati kauravyo dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ ॥

असौ भीमो महाबाहुः संनिवृत्तश्चमूमुखे । वृतः सृञ्जयसैन्येन सात्यकेन च भारत ॥

asau bhīmo mahābāhuḥ saṁnivr̥ttaś camūmukhe । vr̥taḥ sr̥ñjayasainyena sātyakena ca bhārata ॥

वध्यन्त एते समरे कौरवा निशितैः शरैः । भीमसेनेन कौन्तेय पाञ्चालैश्च महात्मभिः ॥

vadhyanta ete samare kauravā niśitaiḥ śaraiḥ । bhīmasenena kaunteya pāñcālaiś ca mahātmabhiḥ ॥

सेना हि धार्तराष्ट्रस्य विमुखा चाभवद्रणात् । विप्रधावति वेगेन भीमस्य निहता शरैः ॥

senā hi dhārtarāṣṭrasya vimukhā cābhavad raṇāt । vipradhāvati vegena bhīmasya nihatā śaraiḥ ॥

विपन्नसस्येव मही रुधिरेण समुक्षिता । भारती भरतश्रेष्ठ सेना कृपणदर्शना ॥

vipannasasyeva mahī rudhireṇa samukṣitā । bhāratī bharataśreṣṭha senā kr̥paṇadarśanā ॥

निवृत्तं पश्य कौन्तेय भीमसेनं युधां पतिम् । आशीविषमिव क्रुद्धं तस्माद्द्रवति वाहिनी ॥

nivr̥ttaṁ paśya kaunteya bhīmasenaṁ yudhāṁ patim । āśīviṣam iva kruddhaṁ tasmād dravati vāhinī ॥

पीतरक्तासितसितास्ताराचन्द्रार्कमण्डिताः । पताका विप्रकीर्यन्ते छत्राण्येतानि चार्जुन ॥

pītaraktāsitasitās tārācandrārkamaṇḍitāḥ । patākā viprakīryante chatrāṇy etāni cārjuna ॥

सौवर्णा राजताश्चैव तैजसाश्च पृथग्विधाः । केतवो विनिपात्यन्ते हस्त्यश्वं विप्रकीर्यते ॥

sauvarṇā rājatāś caiva taijasāś ca pr̥thagvidhāḥ । ketavo vinipātyante hastyaśvaṁ viprakīryate ॥

रथेभ्यः प्रपतन्त्येते रथिनो विगतासवः । नानावर्णैर्हता बाणैः पाञ्चालैरपलायिभिः ॥

rathebhyaḥ prapatanty ete rathino vigatāsavaḥ । nānāvarṇair hatā bāṇaiḥ pāñcālair apalāyibhiḥ ॥

निर्मनुष्यान्गजानश्वान्रथांश्चैव धनंजय । समाद्रवन्ति पाञ्चाला धार्तराष्ट्रांस्तरस्विनः ॥

nirmanuṣyān gajān aśvān rathāṁś caiva dhanaṁjaya । samādravanti pāñcālā dhārtarāṣṭrāṁs tarasvinaḥ ॥

मृद्नन्ति च नरव्याघ्रा भीमसेनव्यपाश्रयात् । बलं परेषां दुर्धर्षं त्यक्त्वा प्राणानरिंदम ॥

mr̥dnanti ca naravyāghrā bhīmasenavyapāśrayāt । balaṁ pareṣāṁ durdharṣaṁ tyaktvā prāṇān ariṁdama ॥

एते नदन्ति पाञ्चाला धमन्त्यपि च वारिजान् । अभिद्रवन्ति च रणे निघ्नन्तः सायकैः परान् ॥

ete nadanti pāñcālā dhamanty api ca vārijān । abhidravanti ca raṇe nighnantaḥ sāyakaiḥ parān ॥

पश्य स्वर्गस्य माहात्म्यं पाञ्चाला हि परंतप । धार्तराष्ट्रान्विनिघ्नन्ति क्रुद्धाः सिंहा इव द्विपान् ॥

paśya svargasya māhātmyaṁ pāñcālā hi paraṁtapa । dhārtarāṣṭrān vinighnanti kruddhāḥ siṁhā iva dvipān ॥

सर्वतश्चाभिपन्नैषा धार्तराष्ट्री महाचमूः । पाञ्चालैर्मानसादेत्य हंसैर्गङ्गेव वेगितैः ॥

sarvataś cābhipannaiṣā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ । pāñcālair mānasād etya haṁsair gaṅgeva vegitaiḥ ॥

सुभृशं च पराक्रान्ताः पाञ्चालानां निवारणे । कृपकर्णादयो वीरा ऋषभाणामिवर्षभाः ॥

subhr̥śaṁ ca parākrāntāḥ pāñcālānāṁ nivāraṇe । kr̥pakarṇādayo vīrā r̥ṣabhāṇām ivarṣabhāḥ ॥

सुनिमग्नांश्च भीमास्त्रैर्धार्तराष्ट्रान्महारथान् । धृष्टद्युम्नमुखा वीरा घ्नन्ति शत्रून्सहस्रशः । विषण्णभूयिष्ठरथा धार्तराष्ट्री महाचमूः ॥

sunimagnāṁś ca bhīmāstrair dhārtarāṣṭrān mahārathān । dhr̥ṣṭadyumnamukhā vīrā ghnanti śatrūn sahasraśaḥ । viṣaṇṇabhūyiṣṭharathā dhārtarāṣṭrī mahācamūḥ ॥

पश्य भीमेन नाराचैश्छिन्ना नागाः पतन्त्यमी । वज्रिवज्राहतानीव शिखराणि महीभृताम् ॥

paśya bhīmena nārācaiś chinnā nāgāḥ patanty amī । vajrivajrāhatānīva śikharāṇi mahībhr̥tām ॥

भीमसेनस्य निर्विद्धा बाणैः संनतपर्वभिः । स्वान्यनीकानि मृद्नन्तो द्रवन्त्येते महागजाः ॥

bhīmasenasya nirviddhā bāṇaiḥ saṁnataparvabhiḥ । svāny anīkāni mr̥dnanto dravanty ete mahāgajāḥ ॥

नाभिजानासि भीमस्य सिंहनादं दुरुत्सहम् । नदतोऽर्जुन संग्रामे वीरस्य जितकाशिनः ॥

nābhijānāsi bhīmasya siṁhanādaṁ durutsaham । nadato ’rjuna saṁgrāme vīrasya jitakāśinaḥ ॥

एष नैषादिरभ्येति द्विपमुख्येन पाण्डवम् । जिघांसुस्तोमरैः क्रुद्धो दण्डपाणिरिवान्तकः ॥

eṣa naiṣādir abhyeti dvipamukhyena pāṇḍavam । jighāṁsus tomaraiḥ kruddho daṇḍapāṇir ivāntakaḥ ॥

सतोमरावस्य भुजौ छिन्नौ भीमेन गर्जतः । तीक्ष्णैरग्निशिखाप्रख्यैर्नाराचैर्दशभिर्हतः ॥

satomarāv asya bhujau chinnau bhīmena garjataḥ । tīkṣṇair agniśikhāprakhyair nārācair daśabhir hataḥ ॥

हत्वैनं पुनरायाति नागानन्यान्प्रहारिणः । पश्य नीलाम्बुदनिभान्महामात्रैरधिष्ठितान् । शक्तितोमरसंकाशैर्विनिघ्नन्तं वृकोदरम् ॥

hatvainaṁ punar āyāti nāgān anyān prahāriṇaḥ । paśya nīlāmbudanibhān mahāmātrair adhiṣṭhitān । śaktitomarasaṁkāśair vinighnantaṁ vr̥kodaram ॥

सप्त सप्त च नागांस्तान्वैजयन्तीश्च सध्वजाः । निहत्य निशितैर्बाणैश्छिन्नाः पार्थाग्रजेन ते । दशभिर्दशभिश्चैको नाराचैर्निहतो गजः ॥

sapta sapta ca nāgāṁs tān vaijayantīś ca sadhvajāḥ । nihatya niśitair bāṇaiś chinnāḥ pārthāgrajena te । daśabhir daśabhiś caiko nārācair nihato gajaḥ ॥

न चासौ धार्तराष्ट्राणां श्रूयते निनदस्तथा । पुरंदरसमे क्रुद्धे निवृत्ते भरतर्षभे ॥

na cāsau dhārtarāṣṭrāṇāṁ śrūyate ninadas tathā । puraṁdarasame kruddhe nivr̥tte bharatarṣabhe ॥

अक्षौहिण्यस्तथा तिस्रो धार्तराष्ट्रस्य संहताः । क्रुद्धेन नरसिंहेन भीमसेनेन वारिताः ॥

akṣauhiṇyas tathā tisro dhārtarāṣṭrasya saṁhatāḥ । kruddhena narasiṁhena bhīmasenena vāritāḥ ॥

संजय उवाच । भीमसेनेन तत्कर्म कृतं दृष्ट्वा सुदुष्करम् । अर्जुनो व्यधमच्छिष्टानहितान्निशितैः शरैः ॥

saṁjaya uvāca । bhīmasenena tat karma kr̥taṁ dr̥ṣṭvā suduṣkaram । arjuno vyadhamac chiṣṭān ahitān niśitaiḥ śaraiḥ ॥

ते वध्यमानाः समरे संशप्तकगणाः प्रभो । शक्रस्यातिथितां गत्वा विशोका ह्यभवन्मुदा ॥

te vadhyamānāḥ samare saṁśaptakagaṇāḥ prabho । śakrasyātithitāṁ gatvā viśokā hy abhavan mudā ॥

पार्थश्च पुरुषव्याघ्रः शरैः संनतपर्वभिः । जघान धार्तराष्ट्रस्य चतुर्विधबलां चमूम् ॥

pārthaś ca puruṣavyāghraḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ । jaghāna dhārtarāṣṭrasya caturvidhabalāṁ camūm ॥