Adhyāya 2

संजय उवाच । हते द्रोणे महेष्वासे तव पुत्रा महारथाः । बभूवुराश्वस्तमुखा विषण्णा गतचेतसः ॥

saṁjaya uvāca । hate droṇe maheṣvāse tava putrā mahārathāḥ । babhūvur āśvastamukhā viṣaṇṇā gatacetasaḥ ॥

अवाङ्मुखाः शस्त्रभृतः सर्व एव विशां पते । अप्रेक्षमाणाः शोकार्ता नाभ्यभाषन्परस्परम् ॥

avāṅmukhāḥ śastrabhr̥taḥ sarva eva viśāṁ pate । aprekṣamāṇāḥ śokārtā nābhyabhāṣan parasparam ॥

तान्दृष्ट्वा व्यथिताकारान्सैन्यानि तव भारत । ऊर्ध्वमेवाभ्यवेक्षन्त दुःखत्रस्तान्यनेकशः ॥

tān dr̥ṣṭvā vyathitākārān sainyāni tava bhārata । ūrdhvam evābhyavekṣanta duḥkhatrastāny anekaśaḥ ॥

शस्त्राण्येषां च राजेन्द्र शोणिताक्तान्यशेषतः । प्राभ्रश्यन्त कराग्रेभ्यो दृष्ट्वा द्रोणं निपातितम् ॥

śastrāṇy eṣāṁ ca rājendra śoṇitāktāny aśeṣataḥ । prābhraśyanta karāgrebhyo dr̥ṣṭvā droṇaṁ nipātitam ॥

तानि बद्धान्यनिष्टानि लम्बमानानि भारत । अदृश्यन्त महाराज नक्षत्राणि यथा दिवि ॥

tāni baddhāny aniṣṭāni lambamānāni bhārata । adr̥śyanta mahārāja nakṣatrāṇi yathā divi ॥

तथार्तं स्तिमितं दृष्ट्वा गतसत्त्वमिव स्थितम् । स्वं बलं तन्महाराज राजा दुर्योधनोऽब्रवीत् ॥

tathārtaṁ stimitaṁ dr̥ṣṭvā gatasattvam iva sthitam । svaṁ balaṁ tan mahārāja rājā duryodhano ’bravīt ॥

भवतां बाहुवीर्यं हि समाश्रित्य मया युधि । पाण्डवेयाः समाहूता युद्धं चेदं प्रवर्तितम् ॥

bhavatāṁ bāhuvīryaṁ hi samāśritya mayā yudhi । pāṇḍaveyāḥ samāhūtā yuddhaṁ cedaṁ pravartitam ॥

तदिदं निहते द्रोणे विषण्णमिव लक्ष्यते । युध्यमानाश्च समरे योधा वध्यन्ति सर्वतः ॥

tad idaṁ nihate droṇe viṣaṇṇam iva lakṣyate । yudhyamānāś ca samare yodhā vadhyanti sarvataḥ ॥

जयो वापि वधो वापि युध्यमानस्य संयुगे । भवेत्किमत्र चित्रं वै युध्यध्वं सर्वतोमुखाः ॥

jayo vāpi vadho vāpi yudhyamānasya saṁyuge । bhavet kim atra citraṁ vai yudhyadhvaṁ sarvatomukhāḥ ॥

पश्यध्वं च महात्मानं कर्णं वैकर्तनं युधि । प्रचरन्तं महेष्वासं दिव्यैरस्त्रैर्महाबलम् ॥

paśyadhvaṁ ca mahātmānaṁ karṇaṁ vaikartanaṁ yudhi । pracarantaṁ maheṣvāsaṁ divyair astrair mahābalam ॥

यस्य वै युधि संत्रासात्कुन्तीपुत्रो धनंजयः । निवर्तते सदामर्षात्सिंहात्क्षुद्रमृगो यथा ॥

yasya vai yudhi saṁtrāsāt kuntīputro dhanaṁjayaḥ । nivartate sadāmarṣāt siṁhāt kṣudramr̥go yathā ॥

येन नागायुतप्राणो भीमसेनो महाबलः । मानुषेणैव युद्धेन तामवस्थां प्रवेशितः ॥

yena nāgāyutaprāṇo bhīmaseno mahābalaḥ । mānuṣeṇaiva yuddhena tām avasthāṁ praveśitaḥ ॥

येन दिव्यास्त्रविच्छूरो मायावी स घटोत्कचः । अमोघया रणे शक्त्या निहतो भैरवं नदन् ॥

yena divyāstravic chūro māyāvī sa ghaṭotkacaḥ । amoghayā raṇe śaktyā nihato bhairavaṁ nadan ॥

तस्य दुष्पारवीर्यस्य सत्यसंधस्य धीमतः । बाह्वोर्द्रविणमक्षय्यमद्य द्रक्ष्यथ संयुगे ॥

tasya duṣpāravīryasya satyasaṁdhasya dhīmataḥ । bāhvor draviṇam akṣayyam adya drakṣyatha saṁyuge ॥

द्रोणपुत्रस्य विक्रान्तं राधेयस्यैव चोभयोः । पाण्डुपाञ्चालसैन्येषु द्रक्ष्यथापि महात्मनोः ॥

droṇaputrasya vikrāntaṁ rādheyasyaiva cobhayoḥ । pāṇḍupāñcālasainyeṣu drakṣyathāpi mahātmanoḥ ॥

सर्व एव भवन्तश्च शूराः प्राज्ञाः कुलोद्गताः । शीलवन्तः कृतास्त्राश्च द्रक्ष्यथाद्य परस्परम् ॥

sarva eva bhavantaś ca śūrāḥ prājñāḥ kulodgatāḥ । śīlavantaḥ kr̥tāstrāś ca drakṣyathādya parasparam ॥

एवमुक्ते महाराज कर्णो वैकर्तनो नृपः । सिंहनादं विनद्योच्चैः प्रायुध्यत महाबलः ॥

evam ukte mahārāja karṇo vaikartano nr̥paḥ । siṁhanādaṁ vinadyoccaiḥ prāyudhyata mahābalaḥ ॥

स सृञ्जयानां सर्वेषां पाञ्चालानां च पश्यताम् । केकयानां विदेहानामकरोत्कदनं महत् ॥

sa sr̥ñjayānāṁ sarveṣāṁ pāñcālānāṁ ca paśyatām । kekayānāṁ videhānām akarot kadanaṁ mahat ॥

तस्येषुधाराः शतशः प्रादुरासञ्शरासनात् । अग्रे पुङ्खे च संसक्ता यथा भ्रमरपङ्क्तयः ॥

tasyeṣudhārāḥ śataśaḥ prādurāsañ śarāsanāt । agre puṅkhe ca saṁsaktā yathā bhramarapaṅktayaḥ ॥

स पीडयित्वा पाञ्चालान्पाण्डवांश्च तरस्विनः । हत्वा सहस्रशो योधानर्जुनेन निपातितः ॥

sa pīḍayitvā pāñcālān pāṇḍavāṁś ca tarasvinaḥ । hatvā sahasraśo yodhān arjunena nipātitaḥ ॥