Adhyāya 99

संजय उवाच । ततो दुःशासनो राजञ्शैनेयं समुपाद्रवत् । किरञ्शरसहस्राणि पर्जन्य इव वृष्टिमान् ॥

saṁjaya uvāca । tato duḥśāsano rājañ śaineyaṁ samupādravat । kirañ śarasahasrāṇi parjanya iva vr̥ṣṭimān ॥

स विद्ध्वा सात्यकिं षष्ट्या तथा षोडशभिः शरैः । नाकम्पयत्स्थितं युद्धे मैनाकमिव पर्वतम् ॥

sa viddhvā sātyakiṁ ṣaṣṭyā tathā ṣoḍaśabhiḥ śaraiḥ । nākampayat sthitaṁ yuddhe mainākam iva parvatam ॥

स तु दुःशासनं वीरः सायकैरावृणोद्भृशम् । मशकं समनुप्राप्तमूर्णनाभिरिवोर्णया ॥

sa tu duḥśāsanaṁ vīraḥ sāyakair āvr̥ṇod bhr̥śam । maśakaṁ samanuprāptam ūrṇanābhir ivorṇayā ॥

दृष्ट्वा दुःशासनं राजा तथा शरशताचितम् । त्रिगर्तांश्चोदयामास युयुधानरथं प्रति ॥

dr̥ṣṭvā duḥśāsanaṁ rājā tathā śaraśatācitam । trigartāṁś codayām āsa yuyudhānarathaṁ prati ॥

तेऽगच्छन्युयुधानस्य समीपं क्रूरकारिणः । त्रिगर्तानां त्रिसाहस्रा रथा युद्धविशारदाः ॥

te ’gacchan yuyudhānasya samīpaṁ krūrakāriṇaḥ । trigartānāṁ trisāhasrā rathā yuddhaviśāradāḥ ॥

ते तु तं रथवंशेन महता पर्यवारयन् । स्थिरां कृत्वा मतिं युद्धे भूत्वा संशप्तका मिथः ॥

te tu taṁ rathavaṁśena mahatā paryavārayan । sthirāṁ kr̥tvā matiṁ yuddhe bhūtvā saṁśaptakā mithaḥ ॥

तेषां प्रयततां युद्धे शरवर्षाणि मुञ्चताम् । योधान्पञ्चशतान्मुख्यानग्रानीके व्यपोथयत् ॥

teṣāṁ prayatatāṁ yuddhe śaravarṣāṇi muñcatām । yodhān pañcaśatān mukhyān agrānīke vyapothayat ॥

तेऽपतन्त हतास्तूर्णं शिनिप्रवरसायकैः । महामारुतवेगेन रुग्णा इव महाद्रुमाः ॥

te ’patanta hatās tūrṇaṁ śinipravarasāyakaiḥ । mahāmārutavegena rugṇā iva mahādrumāḥ ॥

रथैश्च बहुधा छिन्नैर्ध्वजैश्चैव विशां पते । हयैश्च कनकापीडैः पतितैस्तत्र मेदिनी ॥

rathaiś ca bahudhā chinnair dhvajaiś caiva viśāṁ pate । hayaiś ca kanakāpīḍaiḥ patitais tatra medinī ॥

शैनेयशरसंकृत्तैः शोणितौघपरिप्लुतैः । अशोभत महाराज किंशुकैरिव पुष्पितैः ॥

śaineyaśarasaṁkr̥ttaiḥ śoṇitaughapariplutaiḥ । aśobhata mahārāja kiṁśukair iva puṣpitaiḥ ॥

ते वध्यमानाः समरे युयुधानेन तावकाः । त्रातारं नाध्यगच्छन्त पङ्कमग्ना इव द्विपाः ॥

te vadhyamānāḥ samare yuyudhānena tāvakāḥ । trātāraṁ nādhyagacchanta paṅkamagnā iva dvipāḥ ॥

ततस्ते पर्यवर्तन्त सर्वे द्रोणरथं प्रति । भयात्पतगराजस्य गर्तानीव महोरगाः ॥

tatas te paryavartanta sarve droṇarathaṁ prati । bhayāt patagarājasya gartānīva mahoragāḥ ॥

हत्वा पञ्चशतान्योधाञ्शरैराशीविषोपमैः । प्रायात्स शनकैर्वीरो धनंजयरथं प्रति ॥

hatvā pañcaśatān yodhāñ śarair āśīviṣopamaiḥ । prāyāt sa śanakair vīro dhanaṁjayarathaṁ prati ॥

तं प्रयान्तं नरश्रेष्ठं पुत्रो दुःशासनस्तव । विव्याध नवभिस्तूर्णं शरैः संनतपर्वभिः ॥

taṁ prayāntaṁ naraśreṣṭhaṁ putro duḥśāsanas tava । vivyādha navabhis tūrṇaṁ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

स तु तं प्रतिविव्याध पञ्चभिर्निशितैः शरैः । रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासो गार्ध्रपत्रैरजिह्मगैः ॥

sa tu taṁ prativivyādha pañcabhir niśitaiḥ śaraiḥ । rukmapuṅkhair maheṣvāso gārdhrapatrair ajihmagaiḥ ॥

सात्यकिं तु महाराज प्रहसन्निव भारत । दुःशासनस्त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥

sātyakiṁ tu mahārāja prahasann iva bhārata । duḥśāsanas tribhir viddhvā punar vivyādha pañcabhiḥ ॥

शैनेयस्तव पुत्रं तु विद्ध्वा पञ्चभिराशुगैः । धनुश्चास्य रणे छित्त्वा विस्मयन्नर्जुनं ययौ ॥

śaineyas tava putraṁ tu viddhvā pañcabhir āśugaiḥ । dhanuś cāsya raṇe chittvā vismayann arjunaṁ yayau ॥

ततो दुःशासनः क्रुद्धो वृष्णिवीराय गच्छते । सर्वपारशवीं शक्तिं विससर्ज जिघांसया ॥

tato duḥśāsanaḥ kruddho vr̥ṣṇivīrāya gacchate । sarvapāraśavīṁ śaktiṁ visasarja jighāṁsayā ॥

तां तु शक्तिं तदा घोरां तव पुत्रस्य सात्यकिः । चिच्छेद शतधा राजन्निशितैः कङ्कपत्रिभिः ॥

tāṁ tu śaktiṁ tadā ghorāṁ tava putrasya sātyakiḥ । ciccheda śatadhā rājan niśitaiḥ kaṅkapatribhiḥ ॥

अथान्यद्धनुरादाय पुत्रस्तव जनेश्वर । सात्यकिं दशभिर्विद्ध्वा सिंहनादं ननाद ह ॥

athānyad dhanur ādāya putras tava janeśvara । sātyakiṁ daśabhir viddhvā siṁhanādaṁ nanāda ha ॥

सात्यकिस्तु रणे क्रुद्धो मोहयित्वा सुतं तव । शरैरग्निशिखाकारैराजघान स्तनान्तरे । सर्वायसैस्तीक्ष्णवक्त्रैरष्टाभिर्विव्यधे पुनः ॥

sātyakis tu raṇe kruddho mohayitvā sutaṁ tava । śarair agniśikhākārair ājaghāna stanāntare । sarvāyasais tīkṣṇavaktrair aṣṭābhir vivyadhe punaḥ ॥

दुःशासनस्तु विंशत्या सात्यकिं प्रत्यविध्यत । सात्वतोऽपि महाराज तं विव्याध स्तनान्तरे । त्रिभिरेव महावेगैः शरैः संनतपर्वभिः ॥

duḥśāsanas tu viṁśatyā sātyakiṁ pratyavidhyata । sātvato ’pi mahārāja taṁ vivyādha stanāntare । tribhir eva mahāvegaiḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

ततोऽस्य वाहान्निशितैः शरैर्जघ्ने महारथः । सारथिं च सुसंक्रुद्धः शरैः संनतपर्वभिः ॥

tato ’sya vāhān niśitaiḥ śarair jaghne mahārathaḥ । sārathiṁ ca susaṁkruddhaḥ śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

धनुरेकेन भल्लेन हस्तावापं च पञ्चभिः । ध्वजं च रथशक्तिं च भल्लाभ्यां परमास्त्रवित् । चिच्छेद विशिखैस्तीक्ष्णैस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी ॥

dhanur ekena bhallena hastāvāpaṁ ca pañcabhiḥ । dhvajaṁ ca rathaśaktiṁ ca bhallābhyāṁ paramāstravit । ciccheda viśikhais tīkṣṇais tathobhau pārṣṇisārathī ॥

स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । त्रिगर्तसेनापतिना स्वरथेनापवाहितः ॥

sa chinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ । trigartasenāpatinā svarathenāpavāhitaḥ ॥

तमभिद्रुत्य शैनेयो मुहूर्तमिव भारत । न जघान महाबाहुर्भीमसेनवचः स्मरन् ॥

tam abhidrutya śaineyo muhūrtam iva bhārata । na jaghāna mahābāhur bhīmasenavacaḥ smaran ॥

भीमसेनेन हि वधः सुतानां तव भारत । प्रतिज्ञातः सभामध्ये सर्वेषामेव संयुगे ॥

bhīmasenena hi vadhaḥ sutānāṁ tava bhārata । pratijñātaḥ sabhāmadhye sarveṣām eva saṁyuge ॥

तथा दुःशासनं जित्वा सात्यकिः संयुगे प्रभो । जगाम त्वरितो राजन्येन यातो धनंजयः ॥

tathā duḥśāsanaṁ jitvā sātyakiḥ saṁyuge prabho । jagāma tvarito rājan yena yāto dhanaṁjayaḥ ॥