Adhyāya 58

संजय उवाच । तयोः संवदतोरेव कृष्णदारुकयोस्तदा । सात्यगाद्रजनी राजन्नथ राजान्वबुध्यत ॥

saṁjaya uvāca । tayoḥ saṁvadator eva kr̥ṣṇadārukayos tadā । sātyagād rajanī rājann atha rājānvabudhyata ॥

पठन्ति पाणिस्वनिका मागधा मधुपर्किकाः । वैतालिकाश्च सूताश्च तुष्टुवुः पुरुषर्षभम् ॥

paṭhanti pāṇisvanikā māgadhā madhuparkikāḥ । vaitālikāś ca sūtāś ca tuṣṭuvuḥ puruṣarṣabham ॥

नर्तकाश्चाप्यनृत्यन्त जगुर्गीतानि गायकाः । कुरुवंशस्तवार्थानि मधुरं रक्तकण्ठिनः ॥

nartakāś cāpy anr̥tyanta jagur gītāni gāyakāḥ । kuruvaṁśastavārthāni madhuraṁ raktakaṇṭhinaḥ ॥

मृदङ्गा झर्झरा भेर्यः पणवानकगोमुखाः । आडम्बराश्च शङ्खाश्च दुन्दुभ्यश्च महास्वनाः ॥

mr̥daṅgā jharjharā bheryaḥ paṇavānakagomukhāḥ । āḍambarāś ca śaṅkhāś ca dundubhyaś ca mahāsvanāḥ ॥

एवमेतानि सर्वाणि तथान्यान्यपि भारत । वादयन्ति स्म संहृष्टाः कुशलाः साधुशिक्षिताः ॥

evam etāni sarvāṇi tathānyāny api bhārata । vādayanti sma saṁhr̥ṣṭāḥ kuśalāḥ sādhuśikṣitāḥ ॥

स मेघसमनिर्घोषो महाञ्शब्दोऽस्पृशद्दिवम् । पार्थिवप्रवरं सुप्तं युधिष्ठिरमबोधयत् ॥

sa meghasamanirghoṣo mahāñ śabdo ’spr̥śad divam । pārthivapravaraṁ suptaṁ yudhiṣṭhiram abodhayat ॥

प्रतिबुद्धः सुखं सुप्तो महार्हे शयनोत्तमे । उत्थायावश्यकार्यार्थं ययौ स्नानगृहं ततः ॥

pratibuddhaḥ sukhaṁ supto mahārhe śayanottame । utthāyāvaśyakāryārthaṁ yayau snānagr̥haṁ tataḥ ॥

ततः शुक्लाम्बराः स्नातास्तरुणाष्टोत्तरं शतम् । स्नापकाः काञ्चनैः कुम्भैः पूर्णैः समुपतस्थिरे ॥

tataḥ śuklāmbarāḥ snātās taruṇāṣṭottaraṁ śatam । snāpakāḥ kāñcanaiḥ kumbhaiḥ pūrṇaiḥ samupatasthire ॥

भद्रासने सूपविष्टः परिधायाम्बरं लघु । सस्नौ चन्दनसंयुक्तैः पानीयैरभिमन्त्रितैः ॥

bhadrāsane sūpaviṣṭaḥ paridhāyāmbaraṁ laghu । sasnau candanasaṁyuktaiḥ pānīyair abhimantritaiḥ ॥

उत्सादितः कषायेण बलवद्भिः सुशिक्षितैः । आप्लुतः साधिवासेन जलेन च सुगन्धिना ॥

utsāditaḥ kaṣāyeṇa balavadbhiḥ suśikṣitaiḥ । āplutaḥ sādhivāsena jalena ca sugandhinā ॥

हरिणा चन्दनेनाङ्गमनुलिप्य महाभुजः । स्रग्वी चाक्लिष्टवसनः प्राङ्मुखः प्राञ्जलिः स्थितः ॥

hariṇā candanenāṅgam anulipya mahābhujaḥ । sragvī cākliṣṭavasanaḥ prāṅmukhaḥ prāñjaliḥ sthitaḥ ॥

जजाप जप्यं कौन्तेयः सतां मार्गमनुष्ठितः । ततोऽग्निशरणं दीप्तं प्रविवेश विनीतवत् ॥

jajāpa japyaṁ kaunteyaḥ satāṁ mārgam anuṣṭhitaḥ । tato ’gniśaraṇaṁ dīptaṁ praviveśa vinītavat ॥

समिद्धं स पवित्राभिरग्निमाहुतिभिस्तथा । मन्त्रपूताभिरर्चित्वा निश्चक्राम गृहात्ततः ॥

samiddhaṁ sa pavitrābhir agnim āhutibhis tathā । mantrapūtābhir arcitvā niścakrāma gr̥hāt tataḥ ॥

द्वितीयां पुरुषव्याघ्रः कक्ष्यां निष्क्रम्य पार्थिवः । तत्र वेदविदो विप्रानपश्यद्ब्राह्मणर्षभान् ॥

dvitīyāṁ puruṣavyāghraḥ kakṣyāṁ niṣkramya pārthivaḥ । tatra vedavido viprān apaśyad brāhmaṇarṣabhān ॥

दान्तान्वेदव्रतस्नातान्स्नातानवभृथेषु च । सहस्रानुचरान्सौरानष्टौ दशशतानि च ॥

dāntān vedavratasnātān snātān avabhr̥theṣu ca । sahasrānucarān saurān aṣṭau daśaśatāni ca ॥

अक्षतैः सुमनोभिश्च वाचयित्वा महाभुजः । तान्द्विजान्मधुसर्पिर्भ्यां फलैः श्रेष्ठैः सुमङ्गलैः ॥

akṣataiḥ sumanobhiś ca vācayitvā mahābhujaḥ । tān dvijān madhusarpirbhyāṁ phalaiḥ śreṣṭhaiḥ sumaṅgalaiḥ ॥

प्रादात्काञ्चनमेकैकं निष्कं विप्राय पाण्डवः । अलंकृतं चाश्वशतं वासांसीष्टाश्च दक्षिणाः ॥

prādāt kāñcanam ekaikaṁ niṣkaṁ viprāya pāṇḍavaḥ । alaṁkr̥taṁ cāśvaśataṁ vāsāṁsīṣṭāś ca dakṣiṇāḥ ॥

तथा गाः कपिला दोग्ध्रीः सर्षभाः पाण्डुनन्दनः । हेमशृङ्गी रूप्यखुरा दत्त्वा चक्रे प्रदक्षिणम् ॥

tathā gāḥ kapilā dogdhrīḥ sarṣabhāḥ pāṇḍunandanaḥ । hemaśr̥ṅgī rūpyakhurā dattvā cakre pradakṣiṇam ॥

स्वस्तिकान्वर्धमानांश्च नन्द्यावर्तांश्च काञ्चनान् । माल्यं च जलकुम्भांश्च ज्वलितं च हुताशनम् ॥

svastikān vardhamānāṁś ca nandyāvartāṁś ca kāñcanān । mālyaṁ ca jalakumbhāṁś ca jvalitaṁ ca hutāśanam ॥

पूर्णान्यक्षतपात्राणि रुचकान्रोचनांस्तथा । स्वलंकृताः शुभाः कन्या दधिसर्पिर्मधूदकम् ॥

pūrṇāny akṣatapātrāṇi rucakān rocanāṁs tathā । svalaṁkr̥tāḥ śubhāḥ kanyā dadhisarpirmadhūdakam ॥

मङ्गल्यान्पक्षिणश्चैव यच्चान्यदपि पूजितम् । दृष्ट्वा स्पृष्ट्वा च कौन्तेयो बाह्यां कक्ष्यामगात्ततः ॥

maṅgalyān pakṣiṇaś caiva yac cānyad api pūjitam । dr̥ṣṭvā spr̥ṣṭvā ca kaunteyo bāhyāṁ kakṣyām agāt tataḥ ॥

ततस्तस्य महाबाहोस्तिष्ठतः परिचारकाः । सौवर्णं सर्वतोभद्रं मुक्तावैडूर्यमण्डितम् ॥

tatas tasya mahābāhos tiṣṭhataḥ paricārakāḥ । sauvarṇaṁ sarvatobhadraṁ muktāvaiḍūryamaṇḍitam ॥

परार्ध्यास्तरणास्तीर्णं सोत्तरच्छदमृद्धिमत् । विश्वकर्मकृतं दिव्यमुपजह्रुर्वरासनम् ॥

parārdhyāstaraṇāstīrṇaṁ sottaracchadam r̥ddhimat । viśvakarmakr̥taṁ divyam upajahrur varāsanam ॥

तत्र तस्योपविष्टस्य भूषणानि महात्मनः । उपजह्रुर्महार्हाणि प्रेष्याः शुभ्राणि सर्वशः ॥

tatra tasyopaviṣṭasya bhūṣaṇāni mahātmanaḥ । upajahrur mahārhāṇi preṣyāḥ śubhrāṇi sarvaśaḥ ॥

युक्ताभरणवेषस्य कौन्तेयस्य महात्मनः । रूपमासीन्महाराज द्विषतां शोकवर्धनम् ॥

yuktābharaṇaveṣasya kaunteyasya mahātmanaḥ । rūpam āsīn mahārāja dviṣatāṁ śokavardhanam ॥

पाण्डरैश्चन्द्ररश्म्याभैर्हेमदण्डैश्च चामरैः । दोधूयमानः शुशुभे विद्युद्भिरिव तोयदः ॥

pāṇḍaraiś candraraśmyābhair hemadaṇḍaiś ca cāmaraiḥ । dodhūyamānaḥ śuśubhe vidyudbhir iva toyadaḥ ॥

संस्तूयमानः सूतैश्च वन्द्यमानश्च बन्दिभिः । उपगीयमानो गन्धर्वैरास्ते स्म कुरुनन्दनः ॥

saṁstūyamānaḥ sūtaiś ca vandyamānaś ca bandibhiḥ । upagīyamāno gandharvair āste sma kurunandanaḥ ॥

ततो मुहूर्तादासीत्तु बन्दिनां निस्वनो महान् । नेमिघोषश्च रथिनां खुरघोषश्च वाजिनाम् ॥

tato muhūrtād āsīt tu bandināṁ nisvano mahān । nemighoṣaś ca rathināṁ khuraghoṣaś ca vājinām ॥

ह्रादेन गजघण्टानां शङ्खानां निनदेन च । नराणां पदशब्दैश्च कम्पतीव स्म मेदिनी ॥

hrādena gajaghaṇṭānāṁ śaṅkhānāṁ ninadena ca । narāṇāṁ padaśabdaiś ca kampatīva sma medinī ॥

ततः शुद्धान्तमासाद्य जानुभ्यां भूतले स्थितः । शिरसा वन्दनीयं तमभिवन्द्य जगत्पतिम् ॥

tataḥ śuddhāntam āsādya jānubhyāṁ bhūtale sthitaḥ । śirasā vandanīyaṁ tam abhivandya jagatpatim ॥

कुण्डली बद्धनिस्त्रिंशः संनद्धकवचो युवा । अभिप्रणम्य शिरसा द्वाःस्थो धर्मात्मजाय वै । न्यवेदयद्धृषीकेशमुपयातं महात्मने ॥

kuṇḍalī baddhanistriṁśaḥ saṁnaddhakavaco yuvā । abhipraṇamya śirasā dvāḥstho dharmātmajāya vai । nyavedayad dhr̥ṣīkeśam upayātaṁ mahātmane ॥

सोऽब्रवीत्पुरुषव्याघ्रः स्वागतेनैव माधवम् । अर्घ्यं चैवासनं चास्मै दीयतां परमार्चितम् ॥

so ’bravīt puruṣavyāghraḥ svāgatenaiva mādhavam । arghyaṁ caivāsanaṁ cāsmai dīyatāṁ paramārcitam ॥

ततः प्रवेश्य वार्ष्णेयमुपवेश्य वरासने । सत्कृत्य सत्कृतस्तेन पर्यपृच्छद्युधिष्ठिरः ॥

tataḥ praveśya vārṣṇeyam upaveśya varāsane । satkr̥tya satkr̥tas tena paryapr̥cchad yudhiṣṭhiraḥ ॥