Adhyāya 46

धृतराष्ट्र उवाच । तथा प्रविष्टं तरुणं सौभद्रमपराजितम् । कुलानुरूपं कुर्वाणं संग्रामेष्वपलायिनम् ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । tathā praviṣṭaṁ taruṇaṁ saubhadram aparājitam । kulānurūpaṁ kurvāṇaṁ saṁgrāmeṣv apalāyinam ॥

आजानेयैः सुबलिभिर्युक्तमश्वैस्त्रिहायनैः । प्लवमानमिवाकाशे के शूराः समवारयन् ॥

ājāneyaiḥ subalibhir yuktam aśvais trihāyanaiḥ । plavamānam ivākāśe ke śūrāḥ samavārayan ॥

संजय उवाच । अभिमन्युः प्रविश्यैव तावकान्निशितैः शरैः । अकरोद्विमुखान्सर्वान्पार्थिवान्पाण्डुनन्दनः ॥

saṁjaya uvāca । abhimanyuḥ praviśyaiva tāvakān niśitaiḥ śaraiḥ । akarod vimukhān sarvān pārthivān pāṇḍunandanaḥ ॥

तं तु द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिश्च सबृहद्बलः । कृतवर्मा च हार्दिक्यः षड्रथाः पर्यवारयन् ॥

taṁ tu droṇaḥ kr̥paḥ karṇo drauṇiś ca sabr̥hadbalaḥ । kr̥tavarmā ca hārdikyaḥ ṣaḍ rathāḥ paryavārayan ॥

दृष्ट्वा तु सैन्धवे भारमतिमात्रं समाहितम् । सैन्यं तव महाराज युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ॥

dr̥ṣṭvā tu saindhave bhāram atimātraṁ samāhitam । sainyaṁ tava mahārāja yudhiṣṭhiram upādravat ॥

सौभद्रमितरे वीरमभ्यवर्षञ्शराम्बुभिः । तालमात्राणि चापानि विकर्षन्तो महारथाः ॥

saubhadram itare vīram abhyavarṣañ śarāmbubhiḥ । tālamātrāṇi cāpāni vikarṣanto mahārathāḥ ॥

तांस्तु सर्वान्महेष्वासान्सर्वविद्यासु निष्ठितान् । व्यष्टम्भयद्रणे बाणैः सौभद्रः परवीरहा ॥

tāṁs tu sarvān maheṣvāsān sarvavidyāsu niṣṭhitān । vyaṣṭambhayad raṇe bāṇaiḥ saubhadraḥ paravīrahā ॥

द्रोणं पञ्चाशता विद्ध्वा विंशत्या च बृहद्बलम् । अशीत्या कृतवर्माणं कृपं षष्ट्या शिलीमुखैः ॥

droṇaṁ pañcāśatā viddhvā viṁśatyā ca br̥hadbalam । aśītyā kr̥tavarmāṇaṁ kr̥paṁ ṣaṣṭyā śilīmukhaiḥ ॥

रुक्मपुङ्खैर्महावेगैराकर्णसमचोदितैः । अविध्यद्दशभिर्बाणैरश्वत्थामानमार्जुनिः ॥

rukmapuṅkhair mahāvegair ākarṇasamacoditaiḥ । avidhyad daśabhir bāṇair aśvatthāmānam ārjuniḥ ॥

स कर्णं कर्णिना कर्णे पीतेन निशितेन च । फाल्गुनिर्द्विषतां मध्ये विव्याध परमेषुणा ॥

sa karṇaṁ karṇinā karṇe pītena niśitena ca । phālgunir dviṣatāṁ madhye vivyādha parameṣuṇā ॥

पातयित्वा कृपस्याश्वांस्तथोभौ पार्ष्णिसारथी । अथैनं दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥

pātayitvā kr̥pasyāśvāṁs tathobhau pārṣṇisārathī । athainaṁ daśabhir bāṇaiḥ pratyavidhyat stanāntare ॥

ततो वृन्दारकं वीरं कुरूणां कीर्तिवर्धनम् । पुत्राणां तव वीराणां पश्यतामवधीद्बली ॥

tato vr̥ndārakaṁ vīraṁ kurūṇāṁ kīrtivardhanam । putrāṇāṁ tava vīrāṇāṁ paśyatām avadhīd balī ॥

तं द्रौणिः पञ्चविंशत्या क्षुद्रकाणां समर्पयत् । वरं वरममित्राणामारुजन्तमभीतवत् ॥

taṁ drauṇiḥ pañcaviṁśatyā kṣudrakāṇāṁ samarpayat । varaṁ varam amitrāṇām ārujantam abhītavat ॥

स तु बाणैः शितैस्तूर्णं प्रत्यविध्यत मारिष । पश्यतां धार्तराष्ट्राणामश्वत्थामानमार्जुनिः ॥

sa tu bāṇaiḥ śitais tūrṇaṁ pratyavidhyata māriṣa । paśyatāṁ dhārtarāṣṭrāṇām aśvatthāmānam ārjuniḥ ॥

षष्ट्या शराणां तं द्रौणिस्तिग्मधारैः सुतेजनैः । उग्रैर्नाकम्पयद्विद्ध्वा मैनाकमिव पर्वतम् ॥

ṣaṣṭyā śarāṇāṁ taṁ drauṇis tigmadhāraiḥ sutejanaiḥ । ugrair nākampayad viddhvā mainākam iva parvatam ॥

स तु द्रौणिं त्रिसप्तत्या हेमपुङ्खैरजिह्मगैः । प्रत्यविध्यन्महातेजा बलवानपकारिणम् ॥

sa tu drauṇiṁ trisaptatyā hemapuṅkhair ajihmagaiḥ । pratyavidhyan mahātejā balavān apakāriṇam ॥

तस्मिन्द्रोणो बाणशतं पुत्रगृद्धी न्यपातयत् । अश्वत्थामा तथाष्टौ च परीप्सन्पितरं रणे ॥

tasmin droṇo bāṇaśataṁ putragr̥ddhī nyapātayat । aśvatthāmā tathāṣṭau ca parīpsan pitaraṁ raṇe ॥

कर्णो द्वाविंशतिं भल्लान्कृतवर्मा चतुर्दश । बृहद्बलस्तु पञ्चाशत्कृपः शारद्वतो दश ॥

karṇo dvāviṁśatiṁ bhallān kr̥tavarmā caturdaśa । br̥hadbalas tu pañcāśat kr̥paḥ śāradvato daśa ॥

तांस्तु प्रत्यवधीत्सर्वान्दशभिर्दशभिः शरैः । तैरर्द्यमानः सौभद्रः सर्वतो निशितैः शरैः ॥

tāṁs tu pratyavadhīt sarvān daśabhir daśabhiḥ śaraiḥ । tair ardyamānaḥ saubhadraḥ sarvato niśitaiḥ śaraiḥ ॥

तं कोसलानामधिपः कर्णिनाताडयद्धृदि । स तस्याश्वान्ध्वजं चापं सूतं चापातयत्क्षितौ ॥

taṁ kosalānām adhipaḥ karṇinātāḍayad dhr̥di । sa tasyāśvān dhvajaṁ cāpaṁ sūtaṁ cāpātayat kṣitau ॥

अथ कोसलराजस्तु विरथः खड्गचर्मधृत् । इयेष फाल्गुनेः कायाच्छिरो हर्तुं सकुण्डलम् ॥

atha kosalarājas tu virathaḥ khaḍgacarmadhr̥t । iyeṣa phālguneḥ kāyāc chiro hartuṁ sakuṇḍalam ॥

स कोसलानां भर्तारं राजपुत्रं बृहद्बलम् । हृदि विव्याध बाणेन स भिन्नहृदयोऽपतत् ॥

sa kosalānāṁ bhartāraṁ rājaputraṁ br̥hadbalam । hr̥di vivyādha bāṇena sa bhinnahr̥dayo ’patat ॥

बभञ्ज च सहस्राणि दश राजन्महात्मनाम् । सृजतामशिवा वाचः खड्गकार्मुकधारिणाम् ॥

babhañja ca sahasrāṇi daśa rājan mahātmanām । sr̥jatām aśivā vācaḥ khaḍgakārmukadhāriṇām ॥

तथा बृहद्बलं हत्वा सौभद्रो व्यचरद्रणे । विष्टम्भयन्महेष्वासान्योधांस्तव शराम्बुभिः ॥

tathā br̥hadbalaṁ hatvā saubhadro vyacarad raṇe । viṣṭambhayan maheṣvāsān yodhāṁs tava śarāmbubhiḥ ॥