Adhyāya 149

संजय उवाच । दृष्ट्वा घटोत्कचं राजन्सूतपुत्ररथं प्रति । प्रयान्तं त्वरया युक्तं जिघांसुं कर्णमाहवे ॥

saṁjaya uvāca । dr̥ṣṭvā ghaṭotkacaṁ rājan sūtaputrarathaṁ prati । prayāntaṁ tvarayā yuktaṁ jighāṁsuṁ karṇam āhave ॥

अब्रवीत्तव पुत्रस्तु दुःशासनमिदं वचः । एतद्रक्षो रणे तूर्णं दृष्ट्वा कर्णस्य विक्रमम् ॥

abravīt tava putras tu duḥśāsanam idaṁ vacaḥ । etad rakṣo raṇe tūrṇaṁ dr̥ṣṭvā karṇasya vikramam ॥

अभियाति द्रुतं कर्णं तद्वारय महारथम् । वृतः सैन्येन महता याहि यत्र महाबलः ॥

abhiyāti drutaṁ karṇaṁ tad vāraya mahāratham । vr̥taḥ sainyena mahatā yāhi yatra mahābalaḥ ॥

कर्णो वैकर्तनो युद्धे राक्षसेन युयुत्सति । रक्ष कर्णं रणे यत्तो वृतः सैन्येन मानद ॥

karṇo vaikartano yuddhe rākṣasena yuyutsati । rakṣa karṇaṁ raṇe yatto vr̥taḥ sainyena mānada ॥

एतस्मिन्नन्तरे राजञ्जटासुरसुतो बली । दुर्योधनमुपागम्य प्राह प्रहरतां वरः ॥

etasminn antare rājañ jaṭāsurasuto balī । duryodhanam upāgamya prāha praharatāṁ varaḥ ॥

दुर्योधन तवामित्रान्प्रख्यातान्युद्धदुर्मदान् । पाण्डवान्हन्तुमिच्छामि त्वयाज्ञप्तः सहानुगान् ॥

duryodhana tavāmitrān prakhyātān yuddhadurmadān । pāṇḍavān hantum icchāmi tvayājñaptaḥ sahānugān ॥

जटासुरो मम पिता रक्षसामग्रणीः पुरा । प्रयुज्य कर्म रक्षोघ्नं क्षुद्रैः पार्थैर्निपातितः । तस्यापचितिमिच्छामि त्वद्दिष्टो गन्तुमीश्वर ॥

jaṭāsuro mama pitā rakṣasām agraṇīḥ purā । prayujya karma rakṣoghnaṁ kṣudraiḥ pārthair nipātitaḥ । tasyāpacitim icchāmi tvaddiṣṭo gantum īśvara ॥

तमब्रवीत्ततो राजा प्रीयमाणः पुनः पुनः । द्रोणकर्णादिभिः सार्धं पर्याप्तोऽहं द्विषद्वधे । त्वं तु गच्छ मयाज्ञप्तो जहि युद्धं घटोत्कचम् ॥

tam abravīt tato rājā prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ । droṇakarṇādibhiḥ sārdhaṁ paryāpto ’haṁ dviṣadvadhe । tvaṁ tu gaccha mayājñapto jahi yuddhaṁ ghaṭotkacam ॥

तथेत्युक्त्वा महाकायः समाहूय घटोत्कचम् । जटासुरिर्भैमसेनिं नानाशस्त्रैरवाकिरत् ॥

tathety uktvā mahākāyaḥ samāhūya ghaṭotkacam । jaṭāsurir bhaimaseniṁ nānāśastrair avākirat ॥

अलंबलं च कर्णं च कुरुसैन्यं च दुस्तरम् । हैडिम्बः प्रममाथैको महावातोऽम्बुदानिव ॥

alaṁbalaṁ ca karṇaṁ ca kurusainyaṁ ca dustaram । haiḍimbaḥ pramamāthaiko mahāvāto ’mbudān iva ॥

ततो मायामयं दृष्ट्वा रथं तूर्णमलंबलः । घटोत्कचं शरव्रातैर्नानालिङ्गैः समार्दयत् ॥

tato māyāmayaṁ dr̥ṣṭvā rathaṁ tūrṇam alaṁbalaḥ । ghaṭotkacaṁ śaravrātair nānāliṅgaiḥ samārdayat ॥

विद्ध्वा च बहुभिर्बाणैर्भैमसेनिमलंबलः । व्यद्रावयच्छरव्रातैः पाण्डवानामनीकिनीम् ॥

viddhvā ca bahubhir bāṇair bhaimasenim alaṁbalaḥ । vyadrāvayac charavrātaiḥ pāṇḍavānām anīkinīm ॥

तेन विद्राव्यमाणानि पाण्डुसैन्यानि मारिष । निशीथे विप्रकीर्यन्त वातनुन्ना घना इव ॥

tena vidrāvyamāṇāni pāṇḍusainyāni māriṣa । niśīthe viprakīryanta vātanunnā ghanā iva ॥

घटोत्कचशरैर्नुन्ना तथैव कुरुवाहिनी । निशीथे प्राद्रवद्राजन्नुत्सृज्योल्काः सहस्रशः ॥

ghaṭotkacaśarair nunnā tathaiva kuruvāhinī । niśīthe prādravad rājann utsr̥jyolkāḥ sahasraśaḥ ॥

अलंबलस्ततः क्रुद्धो भैमसेनिं महामृधे । आजघ्ने निशितैर्बाणैस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम् ॥

alaṁbalas tataḥ kruddho bhaimaseniṁ mahāmr̥dhe । ājaghne niśitair bāṇais tottrair iva mahādvipam ॥

तिलशस्तस्य तद्यानं सूतं सर्वायुधानि च । घटोत्कचः प्रचिच्छेद प्राणदच्चातिदारुणम् ॥

tilaśas tasya tad yānaṁ sūtaṁ sarvāyudhāni ca । ghaṭotkacaḥ praciccheda prāṇadac cātidāruṇam ॥

ततः कर्णं शरव्रातैः कुरूनन्यान्सहस्रशः । अलंबलं चाभ्यवर्षन्मेघो मेरुमिवाचलम् ॥

tataḥ karṇaṁ śaravrātaiḥ kurūn anyān sahasraśaḥ । alaṁbalaṁ cābhyavarṣan megho merum ivācalam ॥

ततः संचुक्षुभे सैन्यं कुरूणां राक्षसार्दितम् । उपर्युपरि चान्योन्यं चतुरङ्गं ममर्द ह ॥

tataḥ saṁcukṣubhe sainyaṁ kurūṇāṁ rākṣasārditam । upary upari cānyonyaṁ caturaṅgaṁ mamarda ha ॥

जटासुरिर्महाराज विरथो हतसारथिः । घटोत्कचं रणे क्रुद्धो मुष्टिनाभ्यहनद्दृढम् ॥

jaṭāsurir mahārāja viratho hatasārathiḥ । ghaṭotkacaṁ raṇe kruddho muṣṭinābhyahanad dr̥ḍham ॥

मुष्टिनाभिहतस्तेन प्रचचाल घटोत्कचः । क्षितिकम्पे यथा शैलः सवृक्षगणगुल्मवान् ॥

muṣṭinābhihatas tena pracacāla ghaṭotkacaḥ । kṣitikampe yathā śailaḥ savr̥kṣagaṇagulmavān ॥

ततः स परिघाभेन द्विट्संघघ्नेन बाहुना । जटासुरिं भैमसेनिरवधीन्मुष्टिना भृशम् ॥

tataḥ sa parighābhena dviṭsaṁghaghnena bāhunā । jaṭāsuriṁ bhaimasenir avadhīn muṣṭinā bhr̥śam ॥

तं प्रमथ्य ततः क्रुद्धस्तूर्णं हैडिम्बिराक्षिपत् । दोर्भ्यामिन्द्रध्वजाभाभ्यां निष्पिपेष महीतले ॥

taṁ pramathya tataḥ kruddhas tūrṇaṁ haiḍimbir ākṣipat । dorbhyām indradhvajābhābhyāṁ niṣpipeṣa mahītale ॥

अलंबलोऽपि विक्षिप्य समुत्क्षिप्य च राक्षसम् । घटोत्कचं रणे रोषान्निष्पिपेष महीतले ॥

alaṁbalo ’pi vikṣipya samutkṣipya ca rākṣasam । ghaṭotkacaṁ raṇe roṣān niṣpipeṣa mahītale ॥

तयोः समभवद्युद्धं गर्जतोरतिकाययोः । घटोत्कचालंबलयोस्तुमुलं लोमहर्षणम् ॥

tayoḥ samabhavad yuddhaṁ garjator atikāyayoḥ । ghaṭotkacālaṁbalayos tumulaṁ lomaharṣaṇam ॥

विशेषयन्तावन्योन्यं मायाभिरतिमायिनौ । युयुधाते महावीर्याविन्द्रवैरोचनाविव ॥

viśeṣayantāv anyonyaṁ māyābhir atimāyinau । yuyudhāte mahāvīryāv indravairocanāv iva ॥

पावकाम्बुनिधी भूत्वा पुनर्गरुडतक्षकौ । पुनर्मेघमहावातौ पुनर्वज्रमहाचलौ । पुनः कुञ्जरशार्दूलौ पुनः स्वर्भानुभास्करौ ॥

pāvakāmbunidhī bhūtvā punar garuḍatakṣakau । punar meghamahāvātau punar vajramahācalau । punaḥ kuñjaraśārdūlau punaḥ svarbhānubhāskarau ॥

एवं मायाशतसृजावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ । भृशं चित्रमयुध्येतामलंबलघटोत्कचौ ॥

evaṁ māyāśatasr̥jāv anyonyavadhakāṅkṣiṇau । bhr̥śaṁ citram ayudhyetām alaṁbalaghaṭotkacau ॥

परिघैश्च गदाभिश्च प्रासमुद्गरपट्टिशैः । मुसलैः पर्वताग्रैश्च तावन्योन्यं निजघ्नतुः ॥

parighaiś ca gadābhiś ca prāsamudgarapaṭṭiśaiḥ । musalaiḥ parvatāgraiś ca tāv anyonyaṁ nijaghnatuḥ ॥

हयाभ्यां च गजाभ्यां च पदातिरथिनौ पुनः । युयुधाते महामायौ राक्षसप्रवरौ युधि ॥

hayābhyāṁ ca gajābhyāṁ ca padātirathinau punaḥ । yuyudhāte mahāmāyau rākṣasapravarau yudhi ॥

ततो घटोत्कचो राजन्नलंबलवधेप्सया । उत्पपात भृशं क्रुद्धः श्येनवन्निपपात ह ॥

tato ghaṭotkaco rājann alaṁbalavadhepsayā । utpapāta bhr̥śaṁ kruddhaḥ śyenavan nipapāta ha ॥

गृहीत्वा च महाकायं राक्षसेन्द्रमलंबलम् । उद्यम्य न्यवधीद्भूमौ मयं विष्णुरिवाहवे ॥

gr̥hītvā ca mahākāyaṁ rākṣasendram alaṁbalam । udyamya nyavadhīd bhūmau mayaṁ viṣṇur ivāhave ॥

ततो घटोत्कचः खड्गमुद्गृह्याद्भुतदर्शनम् । चकर्त कायाद्धि शिरो भीमं विकृतदर्शनम् ॥

tato ghaṭotkacaḥ khaḍgam udgr̥hyādbhutadarśanam । cakarta kāyād dhi śiro bhīmaṁ vikr̥tadarśanam ॥

तच्छिरो रुधिराभ्यक्तं गृह्य केशेषु राक्षसः । घटोत्कचो ययावाशु दुर्योधनरथं प्रति ॥

tacchiro rudhirābhyaktaṁ gr̥hya keśeṣu rākṣasaḥ । ghaṭotkaco yayāv āśu duryodhanarathaṁ prati ॥

अभ्येत्य च महाबाहुः स्मयमानः स राक्षसः । रथेऽस्य निक्षिप्य शिरो विकृताननमूर्धजम् । प्राणदद्भैरवं नादं प्रावृषीव बलाहकः ॥

abhyetya ca mahābāhuḥ smayamānaḥ sa rākṣasaḥ । rathe ’sya nikṣipya śiro vikr̥tānanamūrdhajam । prāṇadad bhairavaṁ nādaṁ prāvr̥ṣīva balāhakaḥ ॥

अब्रवीच्च ततो राजन्दुर्योधनमिदं वचः । एष ते निहतो बन्धुस्त्वया दृष्टोऽस्य विक्रमः । पुनर्द्रष्टासि कर्णस्य निष्ठामेतां तथात्मनः ॥

abravīc ca tato rājan duryodhanam idaṁ vacaḥ । eṣa te nihato bandhus tvayā dr̥ṣṭo ’sya vikramaḥ । punar draṣṭāsi karṇasya niṣṭhām etāṁ tathātmanaḥ ॥

एवमुक्त्वा ततः प्रायात्कर्णं प्रति जनेश्वर । किरञ्शरशतांस्तीक्ष्णान्विमुञ्चन्कर्णमूर्धनि ॥

evam uktvā tataḥ prāyāt karṇaṁ prati janeśvara । kirañ śaraśatāṁs tīkṣṇān vimuñcan karṇamūrdhani ॥

ततः समभवद्युद्धं घोररूपं भयानकम् । विस्मापनं महाराज नरराक्षसयोर्मृधे ॥

tataḥ samabhavad yuddhaṁ ghorarūpaṁ bhayānakam । vismāpanaṁ mahārāja nararākṣasayor mr̥dhe ॥