Adhyāya 60

संजय उवाच । ततो भूरिश्रवा राजन्सात्यकिं नवभिः शरैः । अविध्यद्भृशसंक्रुद्धस्तोत्त्रैरिव महाद्विपम् ॥

saṁjaya uvāca । tato bhūriśravā rājan sātyakiṁ navabhiḥ śaraiḥ । avidhyad bhr̥śasaṁkruddhas tottrair iva mahādvipam ॥

कौरवं सात्यकिश्चैव शरैः संनतपर्वभिः । अवाकिरदमेयात्मा सर्वलोकस्य पश्यतः ॥

kauravaṁ sātyakiś caiva śaraiḥ saṁnataparvabhiḥ । avākirad ameyātmā sarvalokasya paśyataḥ ॥

ततो दुर्योधनो राजा सोदर्यैः परिवारितः । सौमदत्तिं रणे यत्तः समन्तात्पर्यवारयत् ॥

tato duryodhano rājā sodaryaiḥ parivāritaḥ । saumadattiṁ raṇe yattaḥ samantāt paryavārayat ॥

तथैव पाण्डवाः सर्वे सात्यकिं रभसं रणे । परिवार्य स्थिताः संख्ये समन्तात्सुमहौजसः ॥

tathaiva pāṇḍavāḥ sarve sātyakiṁ rabhasaṁ raṇe । parivārya sthitāḥ saṁkhye samantāt sumahaujasaḥ ॥

भीमसेनस्तु संक्रुद्धो गदामुद्यम्य भारत । दुर्योधनमुखान्सर्वान्पुत्रांस्ते पर्यवारयत् ॥

bhīmasenas tu saṁkruddho gadām udyamya bhārata । duryodhanamukhān sarvān putrāṁs te paryavārayat ॥

रथैरनेकसाहस्रैः क्रोधामर्षसमन्वितः । नन्दकस्तव पुत्रस्तु भीमसेनं महाबलम् । विव्याध निशितैः षड्भिः कङ्कपत्रैः शिलाशितैः ॥

rathair anekasāhasraiḥ krodhāmarṣasamanvitaḥ । nandakas tava putras tu bhīmasenaṁ mahābalam । vivyādha niśitaiḥ ṣaḍbhiḥ kaṅkapatraiḥ śilāśitaiḥ ॥

दुर्योधनस्तु समरे भीमसेनं महाबलम् । आजघानोरसि क्रुद्धो मार्गणैर्निशितैस्त्रिभिः ॥

duryodhanas tu samare bhīmasenaṁ mahābalam । ājaghānorasi kruddho mārgaṇair niśitais tribhiḥ ॥

ततो भीमो महाबाहुः स्वरथं सुमहाबलः । आरुरोह रथश्रेष्ठं विशोकं चेदमब्रवीत् ॥

tato bhīmo mahābāhuḥ svarathaṁ sumahābalaḥ । āruroha rathaśreṣṭhaṁ viśokaṁ cedam abravīt ॥

एते महारथाः शूरा धार्तराष्ट्रा महाबलाः । मामेव भृशसंक्रुद्धा हन्तुमभ्युद्यता युधि ॥

ete mahārathāḥ śūrā dhārtarāṣṭrā mahābalāḥ । mām eva bhr̥śasaṁkruddhā hantum abhyudyatā yudhi ॥

एतानद्य हनिष्यामि पश्यतस्ते न संशयः । तस्मान्ममाश्वान्संग्रामे यत्तः संयच्छ सारथे ॥

etān adya haniṣyāmi paśyatas te na saṁśayaḥ । tasmān mamāśvān saṁgrāme yattaḥ saṁyaccha sārathe ॥

एवमुक्त्वा ततः पार्थः पुत्रं दुर्योधनं तव । विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः शरैः कनकभूषणैः । नन्दकं च त्रिभिर्बाणैः प्रत्यविध्यत्स्तनान्तरे ॥

evam uktvā tataḥ pārthaḥ putraṁ duryodhanaṁ tava । vivyādha daśabhis tīkṣṇaiḥ śaraiḥ kanakabhūṣaṇaiḥ । nandakaṁ ca tribhir bāṇaiḥ pratyavidhyat stanāntare ॥

तं तु दुर्योधनः षष्ट्या विद्ध्वा भीमं महाबलम् । त्रिभिरन्यैः सुनिशितैर्विशोकं प्रत्यविध्यत ॥

taṁ tu duryodhanaḥ ṣaṣṭyā viddhvā bhīmaṁ mahābalam । tribhir anyaiḥ suniśitair viśokaṁ pratyavidhyata ॥

भीमस्य च रणे राजन्धनुश्चिच्छेद भास्वरम् । मुष्टिदेशे शरैस्तीक्ष्णैस्त्रिभी राजा हसन्निव ॥

bhīmasya ca raṇe rājan dhanuś ciccheda bhāsvaram । muṣṭideśe śarais tīkṣṇais tribhī rājā hasann iva ॥

भीमस्तु प्रेक्ष्य यन्तारं विशोकं संयुगे तदा । पीडितं विशिखैस्तीक्ष्णैस्तव पुत्रेण धन्विना ॥

bhīmas tu prekṣya yantāraṁ viśokaṁ saṁyuge tadā । pīḍitaṁ viśikhais tīkṣṇais tava putreṇa dhanvinā ॥

अमृष्यमाणः संक्रुद्धो धनुर्दिव्यं परामृशत् । पुत्रस्य ते महाराज वधार्थं भरतर्षभ ॥

amr̥ṣyamāṇaḥ saṁkruddho dhanur divyaṁ parāmr̥śat । putrasya te mahārāja vadhārthaṁ bharatarṣabha ॥

समादत्त च संरब्धः क्षुरप्रं लोमवाहिनम् । तेन चिच्छेद नृपतेर्भीमः कार्मुकमुत्तमम् ॥

samādatta ca saṁrabdhaḥ kṣurapraṁ lomavāhinam । tena ciccheda nr̥pater bhīmaḥ kārmukam uttamam ॥

सोऽपविध्य धनुश्छिन्नं क्रोधेन प्रज्वलन्निव । अन्यत्कार्मुकमादत्त सत्वरं वेगवत्तरम् ॥

so ’pavidhya dhanuś chinnaṁ krodhena prajvalann iva । anyat kārmukam ādatta satvaraṁ vegavattaram ॥

संधत्त विशिखं घोरं कालमृत्युसमप्रभम् । तेनाजघान संक्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे ॥

saṁdhatta viśikhaṁ ghoraṁ kālamr̥tyusamaprabham । tenājaghāna saṁkruddho bhīmasenaṁ stanāntare ॥

स गाढविद्धो व्यथितः स्यन्दनोपस्थ आविशत् । स निषण्णो रथोपस्थे मूर्छामभिजगाम ह ॥

sa gāḍhaviddho vyathitaḥ syandanopastha āviśat । sa niṣaṇṇo rathopasthe mūrchām abhijagāma ha ॥

तं दृष्ट्वा व्यथितं भीममभिमन्युपुरोगमाः । नामृष्यन्त महेष्वासाः पाण्डवानां महारथाः ॥

taṁ dr̥ṣṭvā vyathitaṁ bhīmam abhimanyupurogamāḥ । nāmr̥ṣyanta maheṣvāsāḥ pāṇḍavānāṁ mahārathāḥ ॥

ततस्तु तुमुलां वृष्टिं शस्त्राणां तिग्मतेजसाम् । पातयामासुरव्यग्राः पुत्रस्य तव मूर्धनि ॥

tatas tu tumulāṁ vr̥ṣṭiṁ śastrāṇāṁ tigmatejasām । pātayām āsur avyagrāḥ putrasya tava mūrdhani ॥

प्रतिलभ्य ततः संज्ञां भीमसेनो महाबलः । दुर्योधनं त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध पञ्चभिः ॥

pratilabhya tataḥ saṁjñāṁ bhīmaseno mahābalaḥ । duryodhanaṁ tribhir viddhvā punar vivyādha pañcabhiḥ ॥

शल्यं च पञ्चविंशत्या शरैर्विव्याध पाण्डवः । रुक्मपुङ्खैर्महेष्वासः स विद्धो व्यपयाद्रणात् ॥

śalyaṁ ca pañcaviṁśatyā śarair vivyādha pāṇḍavaḥ । rukmapuṅkhair maheṣvāsaḥ sa viddho vyapayād raṇāt ॥

प्रत्युद्ययुस्ततो भीमं तव पुत्राश्चतुर्दश । सेनापतिः सुषेणश्च जलसंधः सुलोचनः ॥

pratyudyayus tato bhīmaṁ tava putrāś caturdaśa । senāpatiḥ suṣeṇaś ca jalasaṁdhaḥ sulocanaḥ ॥

उग्रो भीमरथो भीमो भीमबाहुरलोलुपः । दुर्मुखो दुष्प्रधर्षश्च विवित्सुर्विकटः समः ॥

ugro bhīmaratho bhīmo bhīmabāhur alolupaḥ । durmukho duṣpradharṣaś ca vivitsur vikaṭaḥ samaḥ ॥

विसृजन्तो बहून्बाणान्क्रोधसंरक्तलोचनाः । भीमसेनमभिद्रुत्य विव्यधुः सहिता भृशम् ॥

visr̥janto bahūn bāṇān krodhasaṁraktalocanāḥ । bhīmasenam abhidrutya vivyadhuḥ sahitā bhr̥śam ॥

पुत्रांस्तु तव संप्रेक्ष्य भीमसेनो महाबलः । सृक्किणी विलिहन्वीरः पशुमध्ये वृको यथा । सेनापतेः क्षुरप्रेण शिरश्चिच्छेद पाण्डवः ॥

putrāṁs tu tava saṁprekṣya bhīmaseno mahābalaḥ । sr̥kkiṇī vilihan vīraḥ paśumadhye vr̥ko yathā । senāpateḥ kṣurapreṇa śiraś ciccheda pāṇḍavaḥ ॥

जलसंधं विनिर्भिद्य सोऽनयद्यमसादनम् । सुषेणं च ततो हत्वा प्रेषयामास मृत्यवे ॥

jalasaṁdhaṁ vinirbhidya so ’nayad yamasādanam । suṣeṇaṁ ca tato hatvā preṣayām āsa mr̥tyave ॥

उग्रस्य सशिरस्त्राणं शिरश्चन्द्रोपमं भुवि । पातयामास भल्लेन कुण्डलाभ्यां विभूषितम् ॥

ugrasya saśirastrāṇaṁ śiraś candropamaṁ bhuvi । pātayām āsa bhallena kuṇḍalābhyāṁ vibhūṣitam ॥

भीमबाहुं च सप्तत्या साश्वकेतुं ससारथिम् । निनाय समरे भीमः परलोकाय मारिष ॥

bhīmabāhuṁ ca saptatyā sāśvaketuṁ sasārathim । nināya samare bhīmaḥ paralokāya māriṣa ॥

भीमं भीमरथं चोभौ भीमसेनो हसन्निव । भ्रातरौ रभसौ राजन्ननयद्यमसादनम् ॥

bhīmaṁ bhīmarathaṁ cobhau bhīmaseno hasann iva । bhrātarau rabhasau rājann anayad yamasādanam ॥

ततः सुलोचनं भीमः क्षुरप्रेण महामृधे । मिषतां सर्वसैन्यानामनयद्यमसादनम् ॥

tataḥ sulocanaṁ bhīmaḥ kṣurapreṇa mahāmr̥dhe । miṣatāṁ sarvasainyānām anayad yamasādanam ॥

पुत्रास्तु तव तं दृष्ट्वा भीमसेनपराक्रमम् । शेषा येऽन्येऽभवंस्तत्र ते भीमस्य भयार्दिताः । विप्रद्रुता दिशो राजन्वध्यमाना महात्मना ॥

putrās tu tava taṁ dr̥ṣṭvā bhīmasenaparākramam । śeṣā ye ’nye ’bhavaṁs tatra te bhīmasya bhayārditāḥ । vipradrutā diśo rājan vadhyamānā mahātmanā ॥

ततोऽब्रवीच्छांतनवः सर्वानेव महारथान् । एष भीमो रणे क्रुद्धो धार्तराष्ट्रान्महारथान् ॥

tato ’bravīc chāṁtanavaḥ sarvān eva mahārathān । eṣa bhīmo raṇe kruddho dhārtarāṣṭrān mahārathān ॥

यथाप्राग्र्यान्यथाज्येष्ठान्यथाशूरांश्च संगतान् । निपातयत्युग्रधन्वा तं प्रमथ्नीत पार्थिवाः ॥

yathāprāgryān yathājyeṣṭhān yathāśūrāṁś ca saṁgatān । nipātayaty ugradhanvā taṁ pramathnīta pārthivāḥ ॥

एवमुक्तास्ततः सर्वे धार्तराष्ट्रस्य सैनिकाः । अभ्यद्रवन्त संक्रुद्धा भीमसेनं महाबलम् ॥

evam uktās tataḥ sarve dhārtarāṣṭrasya sainikāḥ । abhyadravanta saṁkruddhā bhīmasenaṁ mahābalam ॥

भगदत्तः प्रभिन्नेन कुञ्जरेण विशां पते । अपतत्सहसा तत्र यत्र भीमो व्यवस्थितः ॥

bhagadattaḥ prabhinnena kuñjareṇa viśāṁ pate । apatat sahasā tatra yatra bhīmo vyavasthitaḥ ॥

आपतन्नेव च रणे भीमसेनं शिलाशितैः । अदृश्यं समरे चक्रे जीमूत इव भास्करम् ॥

āpatann eva ca raṇe bhīmasenaṁ śilāśitaiḥ । adr̥śyaṁ samare cakre jīmūta iva bhāskaram ॥

अभिमन्युमुखास्तत्र नामृष्यन्त महारथाः । भीमस्याच्छादनं संख्ये स्वबाहुबलमाश्रिताः ॥

abhimanyumukhās tatra nāmr̥ṣyanta mahārathāḥ । bhīmasyācchādanaṁ saṁkhye svabāhubalam āśritāḥ ॥

त एनं शरवर्षेण समन्तात्पर्यवारयन् । गजं च शरवृष्ट्या तं बिभिदुस्ते समन्ततः ॥

ta enaṁ śaravarṣeṇa samantāt paryavārayan । gajaṁ ca śaravr̥ṣṭyā taṁ bibhidus te samantataḥ ॥

स शस्त्रवृष्ट्याभिहतः प्राद्रवद्द्विगुणं पदम् । प्राग्ज्योतिषगजो राजन्नानालिङ्गैः सुतेजनैः ॥

sa śastravr̥ṣṭyābhihataḥ prādravad dviguṇaṁ padam । prāgjyotiṣagajo rājan nānāliṅgaiḥ sutejanaiḥ ॥

संजातरुधिरोत्पीडः प्रेक्षणीयोऽभवद्रणे । गभस्तिभिरिवार्कस्य संस्यूतो जलदो महान् ॥

saṁjātarudhirotpīḍaḥ prekṣaṇīyo ’bhavad raṇe । gabhastibhir ivārkasya saṁsyūto jalado mahān ॥

स चोदितो मदस्रावी भगदत्तेन वारणः । अभ्यधावत तान्सर्वान्कालोत्सृष्ट इवान्तकः । द्विगुणं जवमास्थाय कम्पयंश्चरणैर्महीम् ॥

sa codito madasrāvī bhagadattena vāraṇaḥ । abhyadhāvata tān sarvān kālotsr̥ṣṭa ivāntakaḥ । dviguṇaṁ javam āsthāya kampayaṁś caraṇair mahīm ॥

तस्य तत्सुमहद्रूपं दृष्ट्वा सर्वे महारथाः । असह्यं मन्यमानास्ते नातिप्रमनसोऽभवन् ॥

tasya tat sumahad rūpaṁ dr̥ṣṭvā sarve mahārathāḥ । asahyaṁ manyamānās te nātipramanaso ’bhavan ॥

ततस्तु नृपतिः क्रुद्धो भीमसेनं स्तनान्तरे । आजघान नरव्याघ्र शरेण नतपर्वणा ॥

tatas tu nr̥patiḥ kruddho bhīmasenaṁ stanāntare । ājaghāna naravyāghra śareṇa nataparvaṇā ॥

सोऽतिविद्धो महेष्वासस्तेन राज्ञा महारथः । मूर्छयाभिपरीताङ्गो ध्वजयष्टिमुपाश्रितः ॥

so ’tividdho maheṣvāsas tena rājñā mahārathaḥ । mūrchayābhiparītāṅgo dhvajayaṣṭim upāśritaḥ ॥

तांस्तु भीतान्समालक्ष्य भीमसेनं च मूर्छितम् । ननाद बलवन्नादं भगदत्तः प्रतापवान् ॥

tāṁs tu bhītān samālakṣya bhīmasenaṁ ca mūrchitam । nanāda balavan nādaṁ bhagadattaḥ pratāpavān ॥

ततो घटोत्कचो राजन्प्रेक्ष्य भीमं तथागतम् । संक्रुद्धो राक्षसो घोरस्तत्रैवान्तरधीयत ॥

tato ghaṭotkaco rājan prekṣya bhīmaṁ tathāgatam । saṁkruddho rākṣaso ghoras tatraivāntaradhīyata ॥

स कृत्वा दारुणां मायां भीरूणां भयवर्धिनीम् । अदृश्यत निमेषार्धाद्घोररूपं समाश्रितः ॥

sa kr̥tvā dāruṇāṁ māyāṁ bhīrūṇāṁ bhayavardhinīm । adr̥śyata nimeṣārdhād ghorarūpaṁ samāśritaḥ ॥

ऐरावतं समारुह्य स्वयं मायामयं कृतम् । तस्य चान्येऽपि दिङ्नागा बभूवुरनुयायिनः ॥

airāvataṁ samāruhya svayaṁ māyāmayaṁ kr̥tam । tasya cānye ’pi diṅnāgā babhūvur anuyāyinaḥ ॥

अञ्जनो वामनश्चैव महापद्मश्च सुप्रभः । त्रय एते महानागा राक्षसैः समधिष्ठिताः ॥

añjano vāmanaś caiva mahāpadmaś ca suprabhaḥ । traya ete mahānāgā rākṣasaiḥ samadhiṣṭhitāḥ ॥

महाकायास्त्रिधा राजन्प्रस्रवन्तो मदं बहु । तेजोवीर्यबलोपेता महाबलपराक्रमाः ॥

mahākāyās tridhā rājan prasravanto madaṁ bahu । tejovīryabalopetā mahābalaparākramāḥ ॥

घटोत्कचस्तु स्वं नागं चोदयामास तं ततः । सगजं भगदत्तं तु हन्तुकामः परंतपः ॥

ghaṭotkacas tu svaṁ nāgaṁ codayām āsa taṁ tataḥ । sagajaṁ bhagadattaṁ tu hantukāmaḥ paraṁtapaḥ ॥

ते चान्ये चोदिता नागा राक्षसैस्तैर्महाबलैः । परिपेतुः सुसंरब्धाश्चतुर्दंष्ट्राश्चतुर्दिशम् । भगदत्तस्य तं नागं विषाणैस्तेऽभ्यपीडयन् ॥

te cānye coditā nāgā rākṣasais tair mahābalaiḥ । paripetuḥ susaṁrabdhāś caturdaṁṣṭrāś caturdiśam । bhagadattasya taṁ nāgaṁ viṣāṇais te ’bhyapīḍayan ॥

संपीड्यमानस्तैर्नागैर्वेदनार्तः शरातुरः । सोऽनदत्सुमहानादमिन्द्राशनिसमस्वनम् ॥

saṁpīḍyamānas tair nāgair vedanārtaḥ śarāturaḥ । so ’nadat sumahānādam indrāśanisamasvanam ॥

तस्य तं नदतो नादं सुघोरं भीमनिस्वनम् । श्रुत्वा भीष्मोऽब्रवीद्द्रोणं राजानं च सुयोधनम् ॥

tasya taṁ nadato nādaṁ sughoraṁ bhīmanisvanam । śrutvā bhīṣmo ’bravīd droṇaṁ rājānaṁ ca suyodhanam ॥

एष युध्यति संग्रामे हैडिम्बेन दुरात्मना । भगदत्तो महेष्वासः कृच्छ्रेण परिवर्तते ॥

eṣa yudhyati saṁgrāme haiḍimbena durātmanā । bhagadatto maheṣvāsaḥ kr̥cchreṇa parivartate ॥

राक्षसश्च महामायः स च राजातिकोपनः । तौ समेतौ महावीर्यौ कालमृत्युसमावुभौ ॥

rākṣasaś ca mahāmāyaḥ sa ca rājātikopanaḥ । tau sametau mahāvīryau kālamr̥tyusamāv ubhau ॥

श्रूयते ह्येष हृष्टानां पाण्डवानां महास्वनः । हस्तिनश्चैव सुमहान्भीतस्य रुवतो ध्वनिः ॥

śrūyate hy eṣa hr̥ṣṭānāṁ pāṇḍavānāṁ mahāsvanaḥ । hastinaś caiva sumahān bhītasya ruvato dhvaniḥ ॥

तत्र गच्छाम भद्रं वो राजानं परिरक्षितुम् । अरक्ष्यमाणः समरे क्षिप्रं प्राणान्विमोक्ष्यते ॥

tatra gacchāma bhadraṁ vo rājānaṁ parirakṣitum । arakṣyamāṇaḥ samare kṣipraṁ prāṇān vimokṣyate ॥

ते त्वरध्वं महावीर्याः किं चिरेण प्रयामहे । महान्हि वर्तते रौद्रः संग्रामो लोमहर्षणः ॥

te tvaradhvaṁ mahāvīryāḥ kiṁ cireṇa prayāmahe । mahān hi vartate raudraḥ saṁgrāmo lomaharṣaṇaḥ ॥

भक्तश्च कुलपुत्रश्च शूरश्च पृतनापतिः । युक्तं तस्य परित्राणं कर्तुमस्माभिरच्युताः ॥

bhaktaś ca kulaputraś ca śūraś ca pr̥tanāpatiḥ । yuktaṁ tasya paritrāṇaṁ kartum asmābhir acyutāḥ ॥

भीष्मस्य तद्वचः श्रुत्वा भारद्वाजपुरोगमाः । सहिताः सर्वराजानो भगदत्तपरीप्सया । उत्तमं जवमास्थाय प्रययुर्यत्र सोऽभवत् ॥

bhīṣmasya tad vacaḥ śrutvā bhāradvājapurogamāḥ । sahitāḥ sarvarājāno bhagadattaparīpsayā । uttamaṁ javam āsthāya prayayur yatra so ’bhavat ॥

तान्प्रयातान्समालोक्य युधिष्ठिरपुरोगमाः । पाञ्चालाः पाण्डवैः सार्धं पृष्ठतोऽनुययुः परान् ॥

tān prayātān samālokya yudhiṣṭhirapurogamāḥ । pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ sārdhaṁ pr̥ṣṭhato ’nuyayuḥ parān ॥

तान्यनीकान्यथालोक्य राक्षसेन्द्रः प्रतापवान् । ननाद सुमहानादं विस्फोटमशनेरिव ॥

tāny anīkāny athālokya rākṣasendraḥ pratāpavān । nanāda sumahānādaṁ visphoṭam aśaner iva ॥

तस्य तं निनदं श्रुत्वा दृष्ट्वा नागांश्च युध्यतः । भीष्मः शांतनवो भूयो भारद्वाजमभाषत ॥

tasya taṁ ninadaṁ śrutvā dr̥ṣṭvā nāgāṁś ca yudhyataḥ । bhīṣmaḥ śāṁtanavo bhūyo bhāradvājam abhāṣata ॥

न रोचते मे संग्रामो हैडिम्बेन दुरात्मना । बलवीर्यसमाविष्टः ससहायश्च सांप्रतम् ॥

na rocate me saṁgrāmo haiḍimbena durātmanā । balavīryasamāviṣṭaḥ sasahāyaś ca sāṁpratam ॥

नैष शक्यो युधा जेतुमपि वज्रभृता स्वयम् । लब्धलक्ष्यः प्रहारी च वयं च श्रान्तवाहनाः । पाञ्चालैः पाण्डवेयैश्च दिवसं क्षतविक्षताः ॥

naiṣa śakyo yudhā jetum api vajrabhr̥tā svayam । labdhalakṣyaḥ prahārī ca vayaṁ ca śrāntavāhanāḥ । pāñcālaiḥ pāṇḍaveyaiś ca divasaṁ kṣatavikṣatāḥ ॥

तन्न मे रोचते युद्धं पाण्डवैर्जितकाशिभिः । घुष्यतामवहारोऽद्य श्वो योत्स्यामः परैः सह ॥

tan na me rocate yuddhaṁ pāṇḍavair jitakāśibhiḥ । ghuṣyatām avahāro ’dya śvo yotsyāmaḥ paraiḥ saha ॥

पितामहवचः श्रुत्वा तथा चक्रुः स्म कौरवाः । उपायेनापयानं ते घटोत्कचभयार्दिताः ॥

pitāmahavacaḥ śrutvā tathā cakruḥ sma kauravāḥ । upāyenāpayānaṁ te ghaṭotkacabhayārditāḥ ॥

कौरवेषु निवृत्तेषु पाण्डवा जितकाशिनः । सिंहनादमकुर्वन्त शङ्खवेणुस्वनैः सह ॥

kauraveṣu nivr̥tteṣu pāṇḍavā jitakāśinaḥ । siṁhanādam akurvanta śaṅkhaveṇusvanaiḥ saha ॥

एवं तदभवद्युद्धं दिवसं भरतर्षभ । पाण्डवानां कुरूणां च पुरस्कृत्य घटोत्कचम् ॥

evaṁ tad abhavad yuddhaṁ divasaṁ bharatarṣabha । pāṇḍavānāṁ kurūṇāṁ ca puraskr̥tya ghaṭotkacam ॥

कौरवास्तु ततो राजन्प्रययुः शिबिरं स्वकम् । व्रीडमाना निशाकाले पाण्डवेयैः पराजिताः ॥

kauravās tu tato rājan prayayuḥ śibiraṁ svakam । vrīḍamānā niśākāle pāṇḍaveyaiḥ parājitāḥ ॥

शरविक्षतगात्राश्च पाण्डुपुत्रा महारथाः । युद्धे सुमनसो भूत्वा शिबिरायैव जग्मिरे ॥

śaravikṣatagātrāś ca pāṇḍuputrā mahārathāḥ । yuddhe sumanaso bhūtvā śibirāyaiva jagmire ॥

पुरस्कृत्य महाराज भीमसेनघटोत्कचौ । पूजयन्तस्तदान्योन्यं मुदा परमया युताः ॥

puraskr̥tya mahārāja bhīmasenaghaṭotkacau । pūjayantas tadānyonyaṁ mudā paramayā yutāḥ ॥

नदन्तो विविधान्नादांस्तूर्यस्वनविमिश्रितान् । सिंहनादांश्च कुर्वाणा विमिश्राञ्शङ्खनिस्वनैः ॥

nadanto vividhān nādāṁs tūryasvanavimiśritān । siṁhanādāṁś ca kurvāṇā vimiśrāñ śaṅkhanisvanaiḥ ॥

विनदन्तो महात्मानः कम्पयन्तश्च मेदिनीम् । घट्टयन्तश्च मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष । प्रयाताः शिबिरायैव निशाकाले परंतपाः ॥

vinadanto mahātmānaḥ kampayantaś ca medinīm । ghaṭṭayantaś ca marmāṇi tava putrasya māriṣa । prayātāḥ śibirāyaiva niśākāle paraṁtapāḥ ॥

दुर्योधनस्तु नृपतिर्दीनो भ्रातृवधेन च । मुहूर्तं चिन्तयामास बाष्पशोकसमाकुलः ॥

duryodhanas tu nr̥patir dīno bhrātr̥vadhena ca । muhūrtaṁ cintayām āsa bāṣpaśokasamākulaḥ ॥

ततः कृत्वा विधिं सर्वं शिबिरस्य यथाविधि । प्रदध्यौ शोकसंतप्तो भ्रातृव्यसनकर्शितः ॥

tataḥ kr̥tvā vidhiṁ sarvaṁ śibirasya yathāvidhi । pradadhyau śokasaṁtapto bhrātr̥vyasanakarśitaḥ ॥