Adhyāya 2

वैशंपायन उवाच । ततः पूर्वापरे संध्ये समीक्ष्य भगवानृषिः । सर्ववेदविदां श्रेष्ठो व्यासः सत्यवतीसुतः ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tataḥ pūrvāpare saṁdhye samīkṣya bhagavān r̥ṣiḥ । sarvavedavidāṁ śreṣṭho vyāsaḥ satyavatīsutaḥ ॥

भविष्यति रणे घोरे भरतानां पितामहः । प्रत्यक्षदर्शी भगवान्भूतभव्यभविष्यवित् ॥

bhaviṣyati raṇe ghore bharatānāṁ pitāmahaḥ । pratyakṣadarśī bhagavān bhūtabhavyabhaviṣyavit ॥

वैचित्रवीर्यं राजानं स रहस्यं ब्रवीदिदम् । शोचन्तमार्तं ध्यायन्तं पुत्राणामनयं तदा ॥

vaicitravīryaṁ rājānaṁ sa rahasyaṁ bravīd idam । śocantam ārtaṁ dhyāyantaṁ putrāṇām anayaṁ tadā ॥

व्यास उवाच । राजन्परीतकालास्ते पुत्राश्चान्ये च भूमिपाः । ते हनिष्यन्ति संग्रामे समासाद्येतरेतरम् ॥

vyāsa uvāca । rājan parītakālās te putrāś cānye ca bhūmipāḥ । te haniṣyanti saṁgrāme samāsādyetaretaram ॥

तेषु कालपरीतेषु विनश्यत्सु च भारत । कालपर्यायमाज्ञाय मा स्म शोके मनः कृथाः ॥

teṣu kālaparīteṣu vinaśyatsu ca bhārata । kālaparyāyam ājñāya mā sma śoke manaḥ kr̥thāḥ ॥

यदि त्विच्छसि संग्रामे द्रष्टुमेनं विशां पते । चक्षुर्ददानि ते हन्त युद्धमेतन्निशामय ॥

yadi tv icchasi saṁgrāme draṣṭum enaṁ viśāṁ pate । cakṣur dadāni te hanta yuddham etan niśāmaya ॥

धृतराष्ट्र उवाच । न रोचये ज्ञातिवधं द्रष्टुं ब्रह्मर्षिसत्तम । युद्धमेतत्त्वशेषेण शृणुयां तव तेजसा ॥

dhr̥tarāṣṭra uvāca । na rocaye jñātivadhaṁ draṣṭuṁ brahmarṣisattama । yuddham etat tv aśeṣeṇa śr̥ṇuyāṁ tava tejasā ॥

वैशंपायन उवाच । तस्मिन्ननिच्छति द्रष्टुं संग्रामं श्रोतुमिच्छति । वराणामीश्वरो दाता संजयाय वरं ददौ ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । tasminn anicchati draṣṭuṁ saṁgrāmaṁ śrotum icchati । varāṇām īśvaro dātā saṁjayāya varaṁ dadau ॥

व्यास उवाच । एष ते संजयो राजन्युद्धमेतद्वदिष्यति । एतस्य सर्वं संग्रामे नपरोक्षं भविष्यति ॥

vyāsa uvāca । eṣa te saṁjayo rājan yuddham etad vadiṣyati । etasya sarvaṁ saṁgrāme naparokṣaṁ bhaviṣyati ॥

चक्षुषा संजयो राजन्दिव्येनैष समन्वितः । कथयिष्यति ते युद्धं सर्वज्ञश्च भविष्यति ॥

cakṣuṣā saṁjayo rājan divyenaiṣa samanvitaḥ । kathayiṣyati te yuddhaṁ sarvajñaś ca bhaviṣyati ॥

प्रकाशं वा रहस्यं वा रात्रौ वा यदि वा दिवा । मनसा चिन्तितमपि सर्वं वेत्स्यति संजयः ॥

prakāśaṁ vā rahasyaṁ vā rātrau vā yadi vā divā । manasā cintitam api sarvaṁ vetsyati saṁjayaḥ ॥

नैनं शस्त्राणि भेत्स्यन्ति नैनं बाधिष्यते श्रमः । गावल्गणिरयं जीवन्युद्धादस्माद्विमोक्ष्यते ॥

nainaṁ śastrāṇi bhetsyanti nainaṁ bādhiṣyate śramaḥ । gāvalgaṇir ayaṁ jīvan yuddhād asmād vimokṣyate ॥

अहं च कीर्तिमेतेषां कुरूणां भरतर्षभ । पाण्डवानां च सर्वेषां प्रथयिष्यामि मा शुचः ॥

ahaṁ ca kīrtim eteṣāṁ kurūṇāṁ bharatarṣabha । pāṇḍavānāṁ ca sarveṣāṁ prathayiṣyāmi mā śucaḥ ॥

दिष्टमेतत्पुरा चैव नात्र शोचितुमर्हसि । न चैव शक्यं संयन्तुं यतो धर्मस्ततो जयः ॥

diṣṭam etat purā caiva nātra śocitum arhasi । na caiva śakyaṁ saṁyantuṁ yato dharmas tato jayaḥ ॥

वैशंपायन उवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्कुरूणां प्रपितामहः । पुनरेव महाबाहुं धृतराष्ट्रमुवाच ह ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । evam uktvā sa bhagavān kurūṇāṁ prapitāmahaḥ । punar eva mahābāhuṁ dhr̥tarāṣṭram uvāca ha ॥

इह युद्धे महाराज भविष्यति महान्क्षयः । यथेमानि निमित्तानि भयायाद्योपलक्षये ॥

iha yuddhe mahārāja bhaviṣyati mahān kṣayaḥ । yathemāni nimittāni bhayāyādyopalakṣaye ॥

श्येना गृध्राश्च काकाश्च कङ्काश्च सहिता बलैः । संपतन्ति वनान्तेषु समवायांश्च कुर्वते ॥

śyenā gr̥dhrāś ca kākāś ca kaṅkāś ca sahitā balaiḥ । saṁpatanti vanānteṣu samavāyāṁś ca kurvate ॥

अत्युग्रं च प्रपश्यन्ति युद्धमानन्दिनो द्विजाः । क्रव्यादा भक्षयिष्यन्ति मांसानि गजवाजिनाम् ॥

atyugraṁ ca prapaśyanti yuddham ānandino dvijāḥ । kravyādā bhakṣayiṣyanti māṁsāni gajavājinām ॥

खटाखटेति वाशन्तो भैरवं भयवेदिनः । कह्वाः प्रयान्ति मध्येन दक्षिणामभितो दिशम् ॥

khaṭākhaṭeti vāśanto bhairavaṁ bhayavedinaḥ । kahvāḥ prayānti madhyena dakṣiṇām abhito diśam ॥

उभे पूर्वापरे संध्ये नित्यं पश्यामि भारत । उदयास्तमने सूर्यं कबन्धैः परिवारितम् ॥

ubhe pūrvāpare saṁdhye nityaṁ paśyāmi bhārata । udayāstamane sūryaṁ kabandhaiḥ parivāritam ॥

श्वेतलोहितपर्यन्ताः कृष्णग्रीवाः सविद्युतः । त्रिवर्णाः परिघाः संधौ भानुमावारयन्त्युत ॥

śvetalohitaparyantāḥ kr̥ṣṇagrīvāḥ savidyutaḥ । trivarṇāḥ parighāḥ saṁdhau bhānum āvārayanty uta ॥

ज्वलितार्केन्दुनक्षत्रं निर्विशेषदिनक्षपम् । अहोरात्रं मया दृष्टं तत्क्षयाय भविष्यति ॥

jvalitārkendunakṣatraṁ nirviśeṣadinakṣapam । ahorātraṁ mayā dr̥ṣṭaṁ tat kṣayāya bhaviṣyati ॥

अलक्ष्यः प्रभया हीनः पौर्णमासीं च कार्त्तिकीम् । चन्द्रोऽभूदग्निवर्णश्च समवर्णे नभस्तले ॥

alakṣyaḥ prabhayā hīnaḥ paurṇamāsīṁ ca kārttikīm । candro ’bhūd agnivarṇaś ca samavarṇe nabhastale ॥

स्वप्स्यन्ति निहता वीरा भूमिमावृत्य पार्थिवाः । राजानो राजपुत्राश्च शूराः परिघबाहवः ॥

svapsyanti nihatā vīrā bhūmim āvr̥tya pārthivāḥ । rājāno rājaputrāś ca śūrāḥ parighabāhavaḥ ॥

अन्तरिक्षे वराहस्य वृषदंशस्य चोभयोः । प्रणादं युध्यतो रात्रौ रौद्रं नित्यं प्रलक्षये ॥

antarikṣe varāhasya vr̥ṣadaṁśasya cobhayoḥ । praṇādaṁ yudhyato rātrau raudraṁ nityaṁ pralakṣaye ॥

देवताप्रतिमाश्चापि कम्पन्ति च हसन्ति च । वमन्ति रुधिरं चास्यैः स्विद्यन्ति प्रपतन्ति च ॥

devatāpratimāś cāpi kampanti ca hasanti ca । vamanti rudhiraṁ cāsyaiḥ svidyanti prapatanti ca ॥

अनाहता दुन्दुभयः प्रणदन्ति विशां पते । अयुक्ताश्च प्रवर्तन्ते क्षत्रियाणां महारथाः ॥

anāhatā dundubhayaḥ praṇadanti viśāṁ pate । ayuktāś ca pravartante kṣatriyāṇāṁ mahārathāḥ ॥

कोकिलाः शतपत्राश्च चाषा भासाः शुकास्तथा । सारसाश्च मयूराश्च वाचो मुञ्चन्ति दारुणाः ॥

kokilāḥ śatapatrāś ca cāṣā bhāsāḥ śukās tathā । sārasāś ca mayūrāś ca vāco muñcanti dāruṇāḥ ॥

गृहीतशस्त्राभरणा वर्मिणो वाजिपृष्ठगाः । अरुणोदयेषु दृश्यन्ते शतशः शलभव्रजाः ॥

gr̥hītaśastrābharaṇā varmiṇo vājipr̥ṣṭhagāḥ । aruṇodayeṣu dr̥śyante śataśaḥ śalabhavrajāḥ ॥

उभे संध्ये प्रकाशेते दिशां दाहसमन्विते । आसीद्रुधिरवर्षं च अस्थिवर्षं च भारत ॥

ubhe saṁdhye prakāśete diśāṁ dāhasamanvite । āsīd rudhiravarṣaṁ ca asthivarṣaṁ ca bhārata ॥

या चैषा विश्रुता राजंस्त्रैलोक्ये साधुसंमता । अरुन्धती तयाप्येष वसिष्ठः पृष्ठतः कृतः ॥

yā caiṣā viśrutā rājaṁs trailokye sādhusaṁmatā । arundhatī tayāpy eṣa vasiṣṭhaḥ pr̥ṣṭhataḥ kr̥taḥ ॥

रोहिणीं पीडयन्नेष स्थितो राजञ्शनैश्चरः । व्यावृत्तं लक्ष्म सोमस्य भविष्यति महद्भयम् ॥

rohiṇīṁ pīḍayann eṣa sthito rājañ śanaiścaraḥ । vyāvr̥ttaṁ lakṣma somasya bhaviṣyati mahad bhayam ॥

अनभ्रे च महाघोरं स्तनितं श्रूयतेऽनिशम् । वाहनानां च रुदतां प्रपतन्त्यश्रुबिन्दवः ॥

anabhre ca mahāghoraṁ stanitaṁ śrūyate ’niśam । vāhanānāṁ ca rudatāṁ prapatanty aśrubindavaḥ ॥