Adhyāya 85

वैशंपायन उवाच । शकुनेस्तु सुतो वीरो गान्धाराणां महारथः । प्रत्युद्ययौ गुडाकेशं सैन्येन महता वृतः । हस्त्यश्वरथपूर्णेन पताकाध्वजमालिना ॥

vaiśaṁpāyana uvāca । śakunes tu suto vīro gāndhārāṇāṁ mahārathaḥ । pratyudyayau guḍākeśaṁ sainyena mahatā vr̥taḥ । hastyaśvarathapūrṇena patākādhvajamālinā ॥

अमृष्यमाणास्ते योधा नृपतेः शकुनेर्वधम् । अभ्ययुः सहिताः पार्थं प्रगृहीतशरासनाः ॥

amr̥ṣyamāṇās te yodhā nr̥pateḥ śakuner vadham । abhyayuḥ sahitāḥ pārthaṁ pragr̥hītaśarāsanāḥ ॥

तानुवाच स धर्मात्मा बीभत्सुरपराजितः । युधिष्ठिरस्य वचनं न च ते जगृहुर्हितम् ॥

tān uvāca sa dharmātmā bībhatsur aparājitaḥ । yudhiṣṭhirasya vacanaṁ na ca te jagr̥hur hitam ॥

वार्यमाणास्तु पार्थेन सान्त्वपूर्वममर्षिताः । परिवार्य हयं जग्मुस्ततश्चुक्रोध पाण्डवः ॥

vāryamāṇās tu pārthena sāntvapūrvam amarṣitāḥ । parivārya hayaṁ jagmus tataś cukrodha pāṇḍavaḥ ॥

ततः शिरांसि दीप्ताग्रैस्तेषां चिच्छेद पाण्डवः । क्षुरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैर्नातियत्नादिवार्जुनः ॥

tataḥ śirāṁsi dīptāgrais teṣāṁ ciccheda pāṇḍavaḥ । kṣurair gāṇḍīvanirmuktair nātiyatnād ivārjunaḥ ॥

ते वध्यमानाः पार्थेन हयमुत्सृज्य संभ्रमात् । न्यवर्तन्त महाराज शरवर्षार्दिता भृशम् ॥

te vadhyamānāḥ pārthena hayam utsr̥jya saṁbhramāt । nyavartanta mahārāja śaravarṣārditā bhr̥śam ॥

वितुद्यमानस्तैश्चापि गान्धारैः पाण्डवर्षभः । आदिश्यादिश्य तेजस्वी शिरांस्येषां न्यपातयत् ॥

vitudyamānas taiś cāpi gāndhāraiḥ pāṇḍavarṣabhaḥ । ādiśyādiśya tejasvī śirāṁsy eṣāṁ nyapātayat ॥

वध्यमानेषु तेष्वाजौ गान्धारेषु समन्ततः । स राजा शकुनेः पुत्रः पाण्डवं प्रत्यवारयत् ॥

vadhyamāneṣu teṣv ājau gāndhāreṣu samantataḥ । sa rājā śakuneḥ putraḥ pāṇḍavaṁ pratyavārayat ॥

तं युध्यमानं राजानं क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् । पार्थोऽब्रवीन्न मे वध्या राजानो राजशासनात् । अलं युद्धेन ते वीर न तेऽस्त्यद्य पराजयः ॥

taṁ yudhyamānaṁ rājānaṁ kṣatradharme vyavasthitam । pārtho ’bravīn na me vadhyā rājāno rājaśāsanāt । alaṁ yuddhena te vīra na te ’sty adya parājayaḥ ॥

इत्युक्तस्तदनादृत्य वाक्यमज्ञानमोहितः । स शक्रसमकर्माणमवाकिरत सायकैः ॥

ity uktas tad anādr̥tya vākyam ajñānamohitaḥ । sa śakrasamakarmāṇam avākirata sāyakaiḥ ॥

तस्य पार्थः शिरस्त्राणमर्धचन्द्रेण पत्रिणा । अपाहरदसंभ्रान्तो जयद्रथशिरो यथा ॥

tasya pārthaḥ śirastrāṇam ardhacandreṇa patriṇā । apāharad asaṁbhrānto jayadrathaśiro yathā ॥

तद्दृष्ट्वा विस्मयं जग्मुर्गान्धाराः सर्व एव ते । इच्छता तेन न हतो राजेत्यपि च ते विदुः ॥

tad dr̥ṣṭvā vismayaṁ jagmur gāndhārāḥ sarva eva te । icchatā tena na hato rājety api ca te viduḥ ॥

गान्धारराजपुत्रस्तु पलायनकृतक्षणः । बभौ तैरेव सहितस्त्रस्तैः क्षुद्रमृगैरिव ॥

gāndhārarājaputras tu palāyanakr̥takṣaṇaḥ । babhau tair eva sahitas trastaiḥ kṣudramr̥gair iva ॥

तेषां तु तरसा पार्थस्तत्रैव परिधावताम् । विजहारोत्तमाङ्गानि भल्लैः संनतपर्वभिः ॥

teṣāṁ tu tarasā pārthas tatraiva paridhāvatām । vijahārottamāṅgāni bhallaiḥ saṁnataparvabhiḥ ॥

उच्छ्रितांस्तु भुजान्केचिन्नाबुध्यन्त शरैर्हृतान् । शरैर्गाण्डीवनिर्मुक्तैः पृथुभिः पार्थचोदितैः ॥

ucchritāṁs tu bhujān ke cin nābudhyanta śarair hr̥tān । śarair gāṇḍīvanirmuktaiḥ pr̥thubhiḥ pārthacoditaiḥ ॥

संभ्रान्तनरनागाश्वमथ तद्विद्रुतं बलम् । हतविध्वस्तभूयिष्ठमावर्तत मुहुर्मुहुः ॥

saṁbhrāntanaranāgāśvam atha tad vidrutaṁ balam । hatavidhvastabhūyiṣṭham āvartata muhur muhuḥ ॥

न ह्यदृश्यन्त वीरस्य केचिदग्रेऽग्र्यकर्मणः । रिपवः पात्यमाना वै ये सहेयुर्महाशरान् ॥

na hy adr̥śyanta vīrasya ke cid agre ’gryakarmaṇaḥ । ripavaḥ pātyamānā vai ye saheyur mahāśarān ॥

ततो गान्धारराजस्य मन्त्रिवृद्धपुरःसरा । जननी निर्ययौ भीता पुरस्कृत्यार्घ्यमुत्तमम् ॥

tato gāndhārarājasya mantrivr̥ddhapuraḥsarā । jananī niryayau bhītā puraskr̥tyārghyam uttamam ॥

सा न्यवारयदव्यग्रा तं पुत्रं युद्धदुर्मदम् । प्रसादयामास च तं जिष्णुमक्लिष्टकारिणम् ॥

sā nyavārayad avyagrā taṁ putraṁ yuddhadurmadam । prasādayām āsa ca taṁ jiṣṇum akliṣṭakāriṇam ॥

तां पूजयित्वा कौन्तेयः प्रसादमकरोत्तदा । शकुनेश्चापि तनयं सान्त्वयन्निदमब्रवीत् ॥

tāṁ pūjayitvā kaunteyaḥ prasādam akarot tadā । śakuneś cāpi tanayaṁ sāntvayann idam abravīt ॥

न मे प्रियं महाबाहो यत्ते बुद्धिरियं कृता । प्रतियोद्धुममित्रघ्न भ्रातैव त्वं ममानघ ॥

na me priyaṁ mahābāho yat te buddhir iyaṁ kr̥tā । pratiyoddhum amitraghna bhrātaiva tvaṁ mamānagha ॥

गान्धारीं मातरं स्मृत्वा धृतराष्ट्रकृतेन च । तेन जीवसि राजंस्त्वं निहतास्त्वनुगास्तव ॥

gāndhārīṁ mātaraṁ smr̥tvā dhr̥tarāṣṭrakr̥tena ca । tena jīvasi rājaṁs tvaṁ nihatās tv anugās tava ॥

मैवं भूः शाम्यतां वैरं मा ते भूद्बुद्धिरीदृशी । आगन्तव्यं परां चैत्रीमश्वमेधे नृपस्य नः ॥

maivaṁ bhūḥ śāmyatāṁ vairaṁ mā te bhūd buddhir īdr̥śī । āgantavyaṁ parāṁ caitrīm aśvamedhe nr̥pasya naḥ ॥